গেৰেলা

গেৰেলা বা মাটি গাহৰি‍ বা টাপৰী^১ (Greater hog badger, বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ Arctonyx collaris) এবিধ সৰু আকাৰৰ স্তন্যপায়ী নিশাচৰ প্ৰাণী। ই দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ স্থানীয় প্ৰাণী। অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চলত এই প্ৰাণীবিধ দেখা পোৱা যায়। ইয়াক আইইউচিএন ৰেড লিষ্ট অফ থ্ৰিটেণ্ড স্পেচিচ-ত স্পৰ্শকাতৰ প্ৰাণী হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে, ইয়াৰ কাৰণ উচ্চ মাত্ৰাত হোৱা ইয়াৰ চোৰাং চিকাৰৰ ফলত বিশ্বত ইহঁতৰ সংখ্যা হ্ৰাস পাইছে বুলি ভবা হৈছে।^২

শ্ৰেণীবিভাজন

পূৰ্বতে ইয়াক আৰ্কটনিক্স প্ৰজাতিৰ একমাত্ৰ প্ৰজাতি বুলি ভবা হৈছিল, বিচৰণ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ ব্যাপক তাৰতম্যৰ ভিত্তিত ইয়াৰ বহুতো উপপ্ৰজাতি থকা বুলি শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। কিন্তু ২০০৮ চনৰ এক অধ্যয়নে আৰ্কট’নিক্সক তিনিটা প্ৰজাতিত বিভক্ত কৰিছে৷^৩ তলত উল্লেখ কৰা উপপ্ৰজাতিসমূহ পূৰ্বতে চিনাক্ত কৰা হৈছিল, কিন্তু এতিয়া ইটো-সিটোৰ মাজত অলপ পাৰ্থক্য থকা সমবিশেষ বুলি ভবা হয়:^৪৫

• গ্ৰেটাৰ হগ বেজাৰ এ চি কলাৰিছ (কুভিয়াৰ, ১৮২৫)– পূব হিমালয়ত বাস কৰে;^৬
• ইণ্ডোচাইনিজ হগ বেজাৰ এ চি ডিক্টটৰ (থমাছ, ১৯১০) – দক্ষিণ থাইলেণ্ড আৰু ইণ্ডোচাইনাত বাস কৰে;^৬
• বাৰ্মিজ হাগ বেজাৰ এ চি কনছুল (পকক, ১৯৪০) – অসমৰ পৰা ম্যানমাৰলৈকে‍ বিস্তৃত৷^৬

বিৱৰণ

গেৰেলা বা মাটি গাহৰি‍ৰ গা মলিয়ন মুগাৰ ওপৰত মলিয়ন ক'লা পটীৰে অনিয়মিতভাৱে আঁকবাঁক (irregularly striped) থকা। ইয়াৰ উচ্চতা ৰাম-শিয়ালৰ সমানেই,মাত্ৰ কিছু চুটি আৰু ঠেং শিয়ালতকৈ শকত। পিছ ঠেং দুখন আগঠেঙতকৈ যথেষ্ট চুটি। মুখ ছাইবৰণীয়া আৰু কিছু জোঙা। কাণৰ ওপৰভাগ ধেনুভিৰীয়া আৰু বহল। ^৭ থুঁতৰিৰ পৰা ঠেঙলৈকে‍ দৈৰ্ঘ্য ৬৫–১০৪ চে.মি. (২৬–৪১ ইঞ্চি), নেজৰ দৈৰ্ঘ্য ১৯–২৯ চে.মি. (৭.৫–১১.৪ ইঞ্চি) আৰু শৰীৰৰ ওজন ৭–১৪ কিলোগ্ৰাম (১৫–৩১ পাউণ্ড)৷^৮৩

নিয়মিতভাৱে পোৱা তথ্য অনুসৰি ৮.৪ৰ পৰা ১২ কিলোগ্ৰাম (১৯ৰ পৰা ২৬ পাউণ্ড)ৰ ভিতৰৰ ওজনৰ ই বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ স্থলচৰ বিদ্যমান মাষ্টেলিড (গড় শৰীৰৰ ভৰৰ হিচাপত)। ইউৰোপীয় গেৰেলা বা মাটি গাহৰিৰ সৈতে‍ প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰি ই হয়তো উলভাৰাইনৰ পিছত মাত্ৰ দ্বিতীয় বা তৃতীয়; কিন্তু শৰৎকালীন প্ৰভাৱৰ সময়ত গেৰেলা বা মাটি গাহৰিয়ে‍ ইউৰোপীয় গেৰেলা বা মাটি গাহৰিৰ ওজনৰ সৈতে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা বুলি জনা নাযায়।^৯১০

গেৰেলা বা মাটি গাহৰিৰ চেহেৰা সাধাৰণতে ইউৰোপীয় গেৰেলা বা মাটি গাহৰিৰ সৈতে মিল খায়, কিন্তু ইয়াৰ থুঁতৰিটো গাহৰিৰ দৰে উঠঙা, আৰু সন্মুখৰ ভৰিত ডাঙৰ নখ থাকে। ইয়াৰ ঠেঙত দীঘল বগা চুলি থাকে আৰু ইয়াৰ আগফালৰ ভৰিৰ নখ বগা আঁকােৰা।

বিতৰণ আৰু বাসস্থান

থাইলেণ্ড আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ মূল ভূখণ্ডত গেৰেলা বা মাটি গাহৰি মোটামুটিভাৱে‍ সাধাৰণ বুলি গণ্য কৰা হয়, ই গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় চিৰসেউজ অৰণ্য আৰু ঘাঁহনিত বাস কৰে। ভাৰত উপমহাদেশৰ তেৰাই অঞ্চলত ইহঁতক পোৱা যায়; যমুনা নদীৰ পৰা পূবে হাৰিয়ানা, উত্তৰাখণ্ড, উত্তৰ প্ৰদেশ, বিহাৰ, অসম আৰু পশ্চিম বংগ ৰাজ্যৰ মাজেৰে ইহঁতৰ বিচৰণ ক্ষেত্ৰ বিস্তৃত। ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ অৱবাহিকাৰ উপৰিও বাংলাদেশ, ভূটান, আৰু নেপালৰ কিছু অংশৰ লগতে‍ হিমালয়ৰ পাদদেশৰ অঞ্চলসমূহো ইয়াৰ বিচৰণ ক্ষেত্ৰই সামৰি লৈছে।^২ ম্যানমাৰত ইয়াৰ বিতৰণ অ'ত-ত'ত সিঁচৰতি হৈ আছে বুলি গণ্য কৰা হয়।^১১

আচৰণ

গেৰেলা সাধাৰণতেই গোপনতাপ্ৰিয় (secretive) প্ৰাণী। গেৰেলা বা মাটি গাহৰি দিনত সক্ৰিয় আৰু মানুহৰ প্ৰতি বৰ সতৰ্ক নহয়।^১২ ম্যানমাৰৰ পৰা পোৱা অসংখ্য কেমেৰা ট্ৰেপৰ ছবিৰ বিশ্লেষণত দিন বা ৰাতি কোনো ধৰণৰ শীৰ্ষ কাৰ্য্যকলাপ দেখা নাযায়।^১৩

গেৰেলা বা মাটি গাহৰি সৰ্বভোজী; ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু সৰু জীৱ-জন্তু অন্তৰ্ভুক্ত। লাওছত কৰা এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে থলুৱা গোধাফুটুকী বাঘে‍ বৃহৎ পৰিমাণৰ গেৰেলা বা মাটি গাহৰি খায়, যিয়ে ইহঁতৰ খাদ্যৰ ২৮% অংশ গ্ৰহণ কৰে।^১৪

খাদ্য

গেৰেলা মাংসহাৰী যদিও প্ৰধানত: অপমাৰ্জক (scavenger)। ই মৰা গৰু-ম'হ খাই জীয়াই থাকে। সুবিধা পালে বেং, কেকোঁৰা, শামুক, মাছ আদিও খায়।^৭

প্ৰজনন

গেৰেলাই বাঁহৰ মূঢ়াত বা ডাঙৰ গছৰ গুৰিৰ খোৰোঙত বাঁহ সাজে। দুবছৰৰ মূৰত এটা বা দুটা পোৱালি জগায়।