ইৰানৰ পৰিবেশৰ সমস্যা

ইৰানৰ পৰিবেশৰ সমস্যা ইৰান হ'ল বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ আৰু ঘন জনবসতিপূৰ্ণ দেশ, ইয়াৰ আয়তন প্ৰায় ১৭ লাখ বৰ্গ কিলোমিটাৰ আৰু জনসংখ্যা ৯ কোটি ১৫ লাখ। ১৯৬৬ চনৰপৰা ইৰাণত জনসংখ্যাৰ অপৰিসীম বৃদ্ধি হৈছে, প্ৰথম অৱস্থাত ২৫,৭৮১,০৯০ জন লোকৰ সংখ্যা আৰু ২০১০ চনত মুঠ জনসংখ্যা ৭৫,৩৩০,০০০ হৈছিল। ইৰাণৰ পৰিৱেশজনিত সমস্যাসমূহৰ ভিতৰত বিশেষকৈ চহৰ অঞ্চলত বাহনৰ নিৰ্গমন, শোধনাগাৰৰ কাম-কাজ, আৰু ঔদ্যোগিক পানীৰপৰা ওলোৱা পানীয়ে বায়ুৰ গুণাগুণৰ অৱনতি ঘটাত অৰিহণা যোগায়। ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ পৰিৱেশ কাৰ্যসূচীৰ এক প্ৰতিৱেদনত পৰিৱেশ সূচকাংকৰ ক্ষেত্ৰত ইৰাণক ১৩৩খন দেশৰ ভিতৰত ১১৭ নম্বৰ স্থানত ৰখা হৈছে। ^১২ পানীৰ অভাৱো চিন্তাৰ বিষয় কাৰণ। গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত উষ্ণতা বৃদ্ধি আৰু বৰষুণৰ মাত্ৰাৰ উঠা-নমাৰ ফলত খৰাং বা বানপানীৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে আৰু ইয়াৰ ফলত দেশখনত পানীৰ উপলব্ধতা আৰু অধিক হ্ৰাস কৰিব।

বায়ু প্ৰদূষণ

বিশ্ব বেংকৰ মতে বায়ু প্ৰদূষণৰ ফলত হোৱা মৃত্যুৰ ফলত ইৰাণৰ অৰ্থনীতিৰ ক্ষতি হয় ৬৪ কোটি ডলাৰ বা ৫.১ ট্ৰিলিয়ন ৰিয়েল অৰ্থাৎ জিডিপিৰ ০.৫৭ শতাংশ।^৩ বায়ু প্ৰদূষণ সম্পৰ্কীয় ৰোগৰ বাবে ইৰাণৰ অৰ্থনীতিৰ বাবে প্ৰতি বছৰে অনুমাণিক ২৬ কোটি ডলাৰ বা ২.১ ট্ৰিলিয়ন ৰিয়াল বা জিডিপিৰ ০.২৩ শতাংশ ক্ষতি হয়।

বেছিভাগ বাহনতে সীহযুক্ত গেছলিন ব্যৱহাৰ কৰে আৰু ইয়াৰ নিৰ্গমন নিয়ন্ত্ৰণ সঁজুলিৰ অভাৱ। ^৪ তেহৰাণক বিশ্বৰ অন্যতম প্ৰদূষিত চহৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। কিন্তু ভৱিষ্যতে বৰ্তমানৰ ৰাজহুৱা পৰিবহণ ব্যৱস্থাৰ ঠাইত প্ৰাকৃতিক গেছ চালিত বাছ আৰু গাড়ীৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰি ইৰাণত চৰকাৰী ৰাজসাহায্যৰ জৰিয়তে ইন্ধনৰ মূল্য কৃত্ৰিমভাৱে কম হয়, যাৰ ফলত ইন্ধনৰ ব্যৱহাৰ অতি অদক্ষ আৰু প্ৰদূষিত হয়। ^৫৬ যাতায়াতৰ সঠিক ব্যৱস্থাপনা, বাহন পৰিদৰ্শন, বৈদ্যুতিক চাইকেলৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ আৰু চৰকাৰৰ তথ্যপ্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ আদি এই সমস্যাৰ সমাধানৰ অংশ।^৭

শ্বাস-প্ৰশ্বাসজনিত ৰোগৰ বৃদ্ধি পোৱা প্ৰাদুৰ্ভাৱৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই তেহৰাণ আৰু আৰক (ৰাজধানীৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত) চহৰ চৰকাৰে বায়ু প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণ কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰিছে। এই কাৰ্যসূচীসমূহৰ লক্ষ্য হৈছে বায়ুমণ্ডললৈ নিৰ্গত হোৱা ক্ষতিকাৰক ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ পৰিমাণ ক্ৰমান্বয়ে হ্ৰাস কৰা।^৮

জলবায়ু পৰিৱৰ্তন

ইৰাণ জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ কিয়'ট' প্ৰট'কলৰ অংশীদাৰ যদিও ইয়াৰ ডোহা সংশোধনীৰ অংশীদাৰ নহয়।^৯

পৰিৱেশ তন্ত্ৰ

ইৰাণৰ বহু অংশ অতিমাত্ৰা চৰণীয়া পথাৰ, মৰুভূমিকৰণ আৰু/বা বনাঞ্চল ধ্বংসৰদ্বাৰা প্ৰভাবিত।

উদ্যোগ আৰু কৃষিৰ সম্প্ৰসাৰণৰ লগে লগে জলাশয় আৰু মিঠা পানীৰ উৎসসমূহ দ্ৰুতগতিত ধ্বংস হৈ আহিছে; ইয়াৰ উপৰি তেল আৰু ৰাসায়নিক পদাৰ্থ নিৰ্গত হোৱাৰ ফলত পাৰ্চী উপসাগৰ আৰু কাস্পিয়ান সাগৰৰ জলজ জীৱ-জন্তুৰ ক্ষতি হৈছে।^১০ ইৰাণে যুক্তি আগবঢ়ায় যে কাস্পিয়ান সাগৰত তেল আৰু গেছৰ মজুত উন্নয়নৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিযোগিতাই অঞ্চলটোৰ বাবে পৰিৱেশৰ প্ৰতি নতুন ভাবুকিৰ সৃষ্টি কৰিছে।^১১ যদিও ১৯৭১ চনৰপৰা পৰিৱেশ বিভাগৰ অস্তিত্ব আছে, ইৰাণে এতিয়াও বহনক্ষম উন্নয়ন নীতি প্ৰণয়ন কৰা নাই, কাৰণ হ্ৰস্বম্যাদী অৰ্থনৈতিক লক্ষ্যক অধিক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া হৈছে।^১২

ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সাগৰীয় আইন সম্পৰ্কীয় সন্ধিত ইৰানে স্বাক্ষৰিত কৰিছে, কিন্তু এতিয়াও অনুমোদিত হোৱা নাই: পৰিৱেশ পৰিৱৰ্তন, সাগৰৰ আইন, সাগৰীয় জীৱ সংৰক্ষণ ^১৩

বনাঞ্চল ধ্বংস

ইৰাণৰ ২০১৮ চনৰ বন লেণ্ডস্কেপ অখণ্ডতা সূচকাংকৰ গড় স্ক’ৰ আছিল ৭.৬৭/১০, যাৰ ফলত ইৰানে ১৭২খন দেশৰ ভিতৰত বিশ্বজুৰি ৩৪ নম্বৰ স্থান লাভ কৰিছে। ^১৪

প্ৰাকৃতিক দূৰ্য্যোগ

ইৰাণত পশ্চিম সীমান্ত আৰু উত্তৰ-পূবত সময়ে সময়ে খৰাং, বানপানী, ধূলিৰ ধুমুহা, বালিৰ ধুমুহা আৰু ভূমিকম্পৰ সৃষ্টি হয়।[ ^১৩

ভূমিৰ ক্ষয়ীভৱন

২০১১ চনত ইৰাণে মাটিৰ খহনীয়াৰ ক্ষেত্ৰত বিশ্বৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ বেয়া স্থান লাভ কৰিছিল,^১৫ ২০১৭ চনৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি দেশখনৰ খহনীয়াৰ হাৰ বিশ্বৰ গড়ৰ ২.৫ গুণ।^১৬

আৱৰ্জনা

দেশত প্ৰতিদিনে অনুমাণিক ৫০,০০০ টন আৱৰ্জনা উৎপাদন হয় যাৰ ৭০ৰপৰা ৮০ শতাংশ আৱৰ্জনা পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নভাৱে নিষ্কাশন কৰা হয় যদিও বাকীখিনি নহয়। ^১৭ ইৰাণে বছৰি (২০১৬) ৮০ লাখ টনতকৈ অধিক বিপজ্জনক আৱৰ্জনা উৎপন্ন কৰে। ^১৮

পানী

ঔদ্যোগিক আৰু নগৰীয়া বৰ্জ্য পানীৰ বৈ যোৱা পানীয়ে নদী, উপকূলীয় আৰু ভূ-গৰ্ভস্থ পানী দূষিত কৰিছে ^১৯

পানীৰ অভাৱ

দেশখনত পানীৰ নাটনিৰ সন্মুখীন হৈছে আৰু ইৰাণৰ প্ৰায় ৩৫% লোকে পানীৰ অভাৱৰ সন্মুখীন হৈছে। এই সমস্যাসমূহ দ্ৰুত নগৰায়নে আৰু অধিক ভয়াৱহ কৰি তুলিছে যাৰ ফলত বায়ুৰ গুণাগুণ অৱনতি ঘটিছে।^২০ দ্ৰুত নগৰায়ন আৰু বৰ্ধিত কৃষি চাহিদাই দেশৰ ইতিমধ্যে দুৰ্লভ পানী যোগান আৰু অধিক ভয়াৱহ কৰি তুলিছে। ইৰাণৰ প্ৰায় ৯০% জলসম্পদ কৃষিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়; জলসিঞ্চনৰ দুৰ্বল পদ্ধতি আৰু ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ ওপৰত অত্যধিক নিৰ্ভৰশীলতাই এই গুৰুত্বপূৰ্ণ মজুতসমূহ দ্ৰুতগতিত ক্ষয় কৰি পেলাইছে। ইৰাণৰ পানী ব্যৱস্থাপনা নীতি,বান্ধ নিৰ্মাণ আৰু পানী স্থানান্তৰ প্ৰকল্পকে আদি কৰি সকলো প্ৰায়ে ৰাজনৈতিক বিবেচনাৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয় আৰু পৰিৱেশ আৰু সামাজিক প্ৰভাৱক আওকাণ কৰা হয়। এই নীতিসমূহৰ ফলত পৰিৱেশৰ অৱক্ষয় ঘটে, যেনে নদী আৰু জলাশয় শুকান হোৱা। এই নীতিসমূহে পানীৰ অভাৱৰ মূল কাৰণসমূহ সমাধান কৰাত ব্যৰ্থ হয় আৰু গ্ৰাম্য আৰু পৰিসীমা অঞ্চলৰ সম্প্ৰদায়সমূহক অসমতাপূৰ্ণভাৱে প্ৰভাৱিত কৰি সামাজিক অশান্তিৰ ইন্ধন যোগায়।

বাহ্যিক সংযোগ

• Department of Environment – Islamic Republic of Iran
• (2003)
• US Dept. of Energy – Environment Overview for Iran
• Iran: Environment and Nature