ইৰানৰ পানী মাফিয়া

ইৰানৰ পানী মাফিয়া (Water Mafia in Iran) (পাৰ্চী ভাষাত مافیای آب) শব্দটো চৰকাৰী বিষয়া, ঠিকাদাৰ আৰু নিৰাপত্তা সংস্থাৰ অনানুষ্ঠানিক, শক্তিশালী আৰু দুৰ্নীতিগ্ৰস্ত নেটৱৰ্কক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয় যিয়ে ইৰাণৰ জলসম্পদ নিয়ন্ত্ৰণ কৰি নিজৰ ব্যক্তিগত আৰু ৰাজনৈতিক স্বাৰ্থৰ সেৱা কৰে।^১

যোৱা দুটা দশকত ইৰানৰ ৰাজহুৱা আৰু সংবাদ মাধ্যমৰ বক্তৃতাত এই শব্দটো ক্ৰমান্বয়ে প্ৰধান হৈ পৰিছে। দেশৰ জল খণ্ড পৰিচালনা কৰা অন্যায় আৰু ধ্বংসাত্মক ব্যৱস্থাক বৰ্ণনা কৰিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা হয়।^২

পৰিৱেশ কৰ্মী আৰু ৰাজনৈতিক বিশ্লেষকসকলে যুক্তি আগবঢ়ায় যে জল মাফিয়াই নিজৰ ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱ আৰু চৰকাৰী উন্নয়ন বাজেটৰ সুবিধাৰ অপব্যৱহাৰ কৰি বৃহৎ পৰিসৰৰ প্ৰকল্প ৰূপায়ণ কৰে যিবোৰ অস্থায়ী নহয়। ইয়াৰ ভিতৰত বান্ধ নিৰ্মাণ, নদীক অন্য দিশলৈ ঠেলি দিয়া, অতিৰিক্ত ভূ-গৰ্ভস্থ পানী উলিওৱা আদি। এই কাৰ্যকলাপে জলসম্পদ ক্ষয় কৰিছে, পৰিৱেশৰ ক্ষতি কৰিছে আৰু সমগ্ৰ ইৰাণতে এক বৃহৎ জল সংকটৰ সৃষ্টি কৰিছে।^৩৪

শব্দটোৰ উৎপত্তি আৰু বিকাশ

যোৱা কেইটামান দশকত ইৰানৰ জল বিশেষজ্ঞ আৰু সংবাদ মাধ্যমে প্ৰথমবাৰৰ বাবে পানী ব্যৱস্থাপনাৰ দুৰ্নীতিগ্ৰস্ত আৰু স্বাৰ্থপৰ ব্যৱস্থাক বৰ্ণনা কৰিবলৈ "পানী মাফিয়া" শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ইৰাণৰ ঘৰুৱা বক্তৃতাত এই শব্দটো এদশকৰো অধিক সময় ধৰি মন্ত্ৰী, উপ-মন্ত্ৰী, চৰকাৰী মালিকানাধীন নিৰ্মাণ কোম্পানীসমূহৰ পৰিচালক আৰু উপদেষ্টাসকলৰ এক অনানুষ্ঠানিক কিন্তু প্ৰভাৱশালী নেটৱৰ্কক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে যিয়ে জল খণ্ডত নিজৰ পদৰ অপব্যৱহাৰ কৰি ৰাজনৈতিক আৰু অৰ্থনৈতিক লাভৰ বাবে বৃহৎ পৰিসৰৰ প্ৰকল্পসমূহ আগবঢ়াই লৈ যায়।^৪৫

এই নেটৱৰ্ক উচ্চতম জল পৰিষদৰ দৰে আনুষ্ঠানিক প্ৰতিষ্ঠানৰ আঁৰত চলি থকাৰ সময়তে ই প্ৰায়ে ব্যৱস্থাগত দুৰ্নীতি আৰু ক্ষমতা আৰু ধনৰ মাজত গোপন বুজা-বুজিৰ জৰিয়তে আইনী তদাৰকীৰপৰা আঁতৰি থাকে।^৩৪

অৱশেষত এই শব্দটোৱে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বক্তৃতাত প্ৰৱেশ কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ড’নাল্ড ট্ৰাম্পে ইৰাণৰ নেতাসকলক “দুৰ্নীতিগ্ৰস্ত জল মাফিয়া” বুলি উল্লেখ কৰিছিল যিয়ে পানীক ডাইভাৰ্ট কৰি উৰ্বৰ ভূমিক মৰুভূমিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে। নদী-হ্ৰদ শুকান হৈ পৰা অবাধ মথাউৰি নিৰ্মাণৰ মূল দোষী ইছলামিক ৰিভল্যুচনেৰী গাৰ্ড কৰ্পছ (আই আৰ জি চি)কো চিনাক্ত কৰে।^৬৪৩

কাৰ্য্যকলাপৰ ব্যৱস্থা

জল মাফিয়া হৈছে চৰকাৰী বিষয়া, সামৰিক অধিনায়ক, নিৰ্মাণ ঠিকাদাৰ, আৰু পৰামৰ্শদাতা প্ৰতিষ্ঠানৰ নেটৱৰ্ক যিয়ে চৰকাৰী পুঁজিৰে চলি থকা প্ৰকল্পৰ জৰিয়তে নিজৰ স্বাৰ্থ আগুৱাই নিয়াৰ বাবে একেলগে কাম কৰে। ইয়াৰ কেন্দ্ৰত আছে ইৰাণ জল আৰু শক্তি সম্পদ উন্নয়ন কোম্পানী (আই ডব্লিউ পি চি), যিয়ে বৃহৎ বান্ধ আৰু পানী স্থানান্তৰ প্ৰকল্প পৰিচালনা কৰে।^৪

ইৰাণ-ইৰাক যুদ্ধৰ পিছত আই ডব্লিউ পি চিৰ বিষয়া আৰু শক্তি মন্ত্ৰ্যালয়ে ৰাষ্ট্ৰীয় জল নীতি গঢ় দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত মূল ভূমিকা পালন কৰিছিল, প্ৰায়ে বৈজ্ঞানিক পৰ্যালোচনা, পৰিৱেশ প্ৰভাৱৰ মূল্যায়ন বা জনমতৰ অবিহনে বৃহৎ পৰিসৰৰ আন্তঃগাঁথনিৰ আৰম্ভণি কৰিছিল। ^৪

এই নেটৱৰ্কৰ সদস্যসকলে নিজৰ আৰু তেওঁলোকৰ সহযোগীসকলৰ বাবে নিৰ্মাণ অনুজ্ঞাপত্ৰ, খননৰ অনুমতি আৰু ভূমি ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰিবলৈ আইনী সুৰুঙাৰ সুবিধা লয়। এই সুবিধা কেতিয়াবা উৎকোচৰ জৰিয়তে, কেতিয়াবা সিদ্ধান্ত গ্ৰহণকাৰী সংস্থাসমূহৰ ওপৰত নিজৰ ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱ প্ৰয়োগ কৰি নিজ স্বাৰ্থ পূৰণ কৰে। ^৬৩

বহু প্ৰকল্পৰ আৰম্ভণি হয় কোনো পৰিৱেশৰ মূল্যায়ন নোহোৱাকৈ, আৰু যেতিয়া জনসাধাৰণৰ প্ৰতিবাদৰ সৃষ্টি হয়, তেতিয়া প্ৰতিৱেদনসমূহ পুৰ্ববৰ্তীভাৱে প্ৰস্তুত কৰা হয়। ^৩

আই আৰ জি চিৰ সৈতে সংযোগ

ইছলামিক ৰিভল্যুচনেৰী গাৰ্ড কৰ্পছ (IRGC) জল মাফিয়াৰ অন্যতম মূল নায়ক।^৭

ইৰাণ–ইৰাক যুদ্ধৰ পিছত আলী খামেনেয়ে খাটাম আল-আনবিয়া নিৰ্মাণ মুখ্য কাৰ্যালয় আই আৰ জি চিৰ নিয়ন্ত্ৰণত থকা সামৰিক অভিযান্ত্ৰিক গোট স্থাপনৰ নিৰ্দেশ দিয়ে। ১৯৯২ চনত আই আৰ জি চিয়ে বান্ধ আৰু সুৰংগ নিৰ্মাণৰ বিশেষ সহযোগী প্ৰতিষ্ঠান ছেপাছাদ স্থাপন কৰে। এই কোম্পানীসমূহে দ্ৰুতগতিত বৃহৎ পৰিমাণৰ চৰকাৰী পুঁজি লাভ কৰি বৈজ্ঞানিক আৰু পৰিৱেশ সমালোচনাৰ মাজতো গটভান্দ আৰু কাৰুণ-৩ৰ দৰে বৃহৎ নদীবান্ধ নিৰ্মাণ কৰে। চৰকাৰী সমৰ্থিত পৰামৰ্শদাতা প্ৰতিষ্ঠান মহাব ঘোদছেও ছেপাছাদৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে কাম কৰি নব্বৈ আৰু ২০০০ চনত জল মাফিয়াৰ মেৰুদণ্ড গঠন কৰিছিল। এই কোম্পানীসমূহে বৃহৎ বাজেট নিশ্চিত কৰিছিল আৰু ঠিকাদাৰ আৰু ৰাজনৈতিক অভিজাত শ্ৰেণীক লাভ বিতৰণ কৰিছিল, একে সময়তে তদাৰকী আৰু জনসমালোচনা দমন কৰিছিল। প্ৰকল্পৰ বিফলতা বা লোকচানৰ বাবে কাকো জবাবদিহি কৰা হোৱা নাছিল; ইয়াৰ মূল কাৰণ আছিল আই আৰ জি চিৰ নিৰাপত্তাৰ প্ৰভাৱ। এইদৰে আই আৰ জি চিয়ে পানী সম্পৰ্কীয় প্ৰকল্পৰ এক প্ৰধান হিতাধিকাৰী আৰু পৃষ্ঠপোষক হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে।^৭৩

পৰিৱেশৰ পৰিণতি আৰু দুৰ্যোগ

জল মাফিয়াৰ কাৰ্যকলাপৰ ফলত ইৰাণত কেইবাটাও বৃহৎ পৰিৱেশ সংকটৰ সৃষ্টি হৈছে:

• উৰমিয়া হ্ৰদ শুকুৱাই যোৱা মধ্যপ্ৰাচ্যৰ এসময়ত সৰ্ববৃহৎ নিমখীয়া পানীৰ হ্ৰদ উৰ্মিয়া হ্ৰদ ইয়াৰ উপনৈসমূহত ৪০টাতকৈও অধিক বান্ধ নিৰ্মাণৰ বাবে বহুলাংশে শুকাই গৈছে। হ্ৰদৰ তলত এতিয়া নিমখৰ সমতল হৈ পৰিছে, যাৰ ফলত ধূলিৰ ধুমুহা আহিছে আৰু কৃষি, আন্তঃগাঁথনি আৰু জনস্বাস্থ্যৰ প্ৰতি ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিছে।^৩
• জায়ান্দৰুদ নদী তৰাং হৈ পৰিছে এসময়ত ইছফাহানৰ মাজ-মজিয়াৰে বৈ যোৱা নদীখন এতিয়া বছৰৰ বেছিভাগ সময় শুকান হৈ আছে। ২০০০ চনত ইয়াৰ বহুখিনি পানী ইয়াজদৰ দৰে চুবুৰীয়া প্ৰদেশৰ ঔদ্যোগিক প্ৰকল্পলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল, যাৰ ফলত স্থানীয় বাসিন্দাসকলে প্ৰায়ে পৰ্যাপ্ত পানী যোগানৰপৰা বঞ্চিত হৈছিল। ইয়াৰ ফলত পানীৰ তীব্ৰ নাটনি হৈছে, নদীৰ তল কমি গৈছে, যাৰ ফলত চহৰখনৰ ঐতিহাসিক দলংসমূহৰ প্ৰতি ভাবুকি আহি পৰিছে।^৪
• ভূমিভাগ ডুব যোৱা আৰু ভূ-গৰ্ভস্থ পানীৰ অভাৱ অত্যধিক ভূ-গৰ্ভস্থ পানী নিষ্কাশন, যিটো প্ৰায়ে অবৈধ, সমগ্ৰ ইৰাণৰ ভূ-গৰ্ভস্থ পানীৰ স্তৰত তীব্ৰ পানীৰ নাটনিৰ সৃষ্টি কৰিছে। চৰকাৰী খবৰ অনুসৰি দেশৰ ৬০৯খন ভৈয়ামৰ ভিতৰত ৫০০ৰো অধিক ভৈয়ামৰ অৱস্থা সংকটজনক। দক্ষিণ তেহৰাণৰ দৰে অঞ্চলত ভূমি ডুব যোৱাৰ হাৰ বছৰি ৩১ চেণ্টিমিটাৰ পৰ্যন্ত হৈছে। ইয়াৰ ফলত আন্তঃগাঁথনি আৰু অট্টালিকাৰ ক্ষতি হৈছে। এই পৰিঘটনাক “নীৰৱ ভূমিকম্প” বুলি অভিহিত কৰা হৈছে আৰু ই ইৰাণৰ গভীৰ জল সংকটৰ স্পষ্ট লক্ষণ। ইয়াৰ উপৰি হাজাৰ হাজাৰ কূপ শুকাই গৈছে, যাৰ ফলত গ্ৰাম্য কৃষিৰ উন্নতিৰ ক্ষমতা হ্ৰাস পাইছে। দূৰৈৰ জলাশয়ৰপৰা পানী আনি ক্ষতিপূৰণ দিবলৈ চৰকাৰে কৰা প্ৰচেষ্টাই কেতিয়াবা পানী অহা অঞ্চলৰ পৰিৱেশৰ ক্ষতি আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিছে।