ইৰানত ধৰ্মনিৰপেক্ষতা

ইৰানত ধৰ্মনিৰপেক্ষতা (Secularism in Iran) ১৯২৫ চনত ৰেজা শ্বাহ পাহলৱীৰ ৰাজ অভিষেকৰ ^১ পিছতেই ইৰাণত ধৰ্মনিৰপেক্ষতা ৰাষ্ট্ৰ নীতি হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা হয়। তেওঁ ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ কোনো ৰাজহুৱা প্ৰদৰ্শন বা প্ৰকাশ নিষিদ্ধ কৰিছিল। এইবিলাকৰ ভিতৰত মহিলাসকলে বোৰ্খা বা হিজাব পৰিধান কৰা আৰু মূৰত চাদৰ লোৱাটো, আৰু পুৰুষসকলে দাড়ি ৰখাটো (গোঁফৰ বাহিৰে) নিষিদ্ধ কৰিছিল। ৰাজহুৱা ধৰ্মীয় উৎসৱ (যেনে মহৰম আৰু আছুৰা) আদি অনুষ্ঠান নিষিদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু ছিয়া ধৰ্মগুৰুসকলক উগ্ৰবাদী মতামত প্ৰচাৰ কৰাত বাধা দিয়া হৈছিল। যদিও ধৰ্মীয় ৰক্ষণশীলসকলে সমালোচনা কৰিছিল আৰু বিদেশী পৰ্যবেক্ষকে স্বৈৰাচাৰী বুলি গণ্য কৰিছিল, তথাপি ৰেজা শ্বাহৰ লক্ষ্য আছিল ইৰাণক ধৰ্মনিৰপেক্ষ কৰি চৰকাৰ আৰু সমাজত ছিয়া ধৰ্মগুৰুসকলৰ প্ৰভাৱ নাইকিয়া কৰা। তেওঁৰ ৰাজত্বকালত তেওঁৰ ধৰ্মনিৰপেক্ষ নীতিৰ প্ৰতিবাদত ইৰানত ইছলামিক উগ্ৰবাদ আৰু সন্ত্ৰাসবাদৰ প্ৰথম ঘটনাৰ উন্মেষ ঘটিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, আহমদ কাছৰৱীৰ দৰে ধৰ্মনিৰপেক্ষ ৰাজনীতিবিদ আৰু লেখকসকলক মুছলমান উগ্ৰপন্থীয়ে হত্যা কৰিছিল; ইয়াৰে আটাইতকৈ কুখ্যাত আছিল নৱভৱ ছাফাৱী, যিজনক আজিৰ ইছলামিক ৰিপাব্লিক অৱ ইৰাণৰ চৰকাৰে নায়ক বুলি গণ্য কৰে।

এংলো-ছোভিয়েট আগ্ৰাসনৰ সময়ত যেতিয়া ব্ৰিটিছ আৰু ছোভিয়েট বাহিনীয়ে ৰেজা শ্বাহক বলপূৰ্বকভাৱে পদচ্যুত কৰি নিৰ্বাসিত কৰিছিল, তেতিয়া ইৰাণত ধৰ্মনিৰপেক্ষতাৰ যুগ শেষ হৈছিল। ১৯৪১ চনৰপৰা ১৯৫৩ চনলৈকে ইৰাণত গণতন্ত্ৰ সাময়িকভাৱে পুনৰুদ্ধাৰ হৈছিল যদিও ছিয়া ধৰ্মগুৰুসকলেও পূৰ্বৰ ক্ষমতা আৰু প্ৰভাৱৰ স্তৰ পুনৰ লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল, কিয়নো তেওঁলোকে মধ্য ইৰাণৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ জনসাধাৰণৰপৰা প্ৰাথমিক সমৰ্থন লাভ কৰিছিল।

১৯৫৩ চনৰ পিছত ক্ৰমান্বয়ে কম গণতান্ত্ৰিক হৈ পৰা ইৰান চৰকাৰে ৰেজা শ্বাহৰ স্বৈৰাচাৰী নীতি পুনৰ জাপি দিয়াৰ লগতে চৰকাৰী আৰু জনজীৱনৰপৰা ছিয়া ধৰ্মগুৰু আৰু সংগঠিত ধৰ্মৰ প্ৰভাৱ নাইকিয়া কৰাৰ বাবে দ্ৰুত পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰে। ১৯৬০ চনৰ শেষৰফালে মহম্মদ ৰেজা পাহলৱীয়ে ছিয়া ধৰ্মগুৰুসকলৰ নতুন শিষ্যসকলক ধৰ্মীয় প্ৰমাণ-পত্ৰ আৰু প্ৰচাৰৰ অনুজ্ঞাপত্ৰ লাভ কৰিবলৈ চৰকাৰী বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰিবলৈ বাধ্য কৰাইছিল; কেথলিক আৰু খ্ৰীষ্টান ধৰ্মতত্ত্বৰ বিদ্যালয়ৰ দৰেই এক ব্যৱস্থা। মহম্মদ ৰেজা শ্বাহে ১৯৭০ চনৰপৰাই ছিয়া ধৰ্মগুৰুসকলক সংসদত অংশগ্ৰহণ কৰাত বাধা দিয়াৰ লগতে ধৰ্ম আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ ৰাজহুৱা প্ৰদৰ্শনত বাধা আৰোপ কৰাৰ পদক্ষেপ ল’বলৈ আৰম্ভ কৰে।

ৰেজা শ্বাহ আৰু মহম্মদ ৰেজা শ্বাহ দুয়োজনেই ধৰ্ম আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ পৃথক্কৰণৰ পোষকতা কৰা বিপ্লৱৰ পিছৰ ফৰাচী ভাষা আৰু ধ্ৰুপদী আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাজনৈতিক চিন্তাধাৰাৰদ্বাৰা যথেষ্ট প্ৰভাবিত হৈছিল; আৰু দুয়োজনে ইৰান আৰু মধ্যপ্ৰাচ্যত ইছলামিক মৌলবাদ আৰু উগ্ৰ ইছলামৰ উত্থানৰ বাবে ব্ৰিটেইনক দোষাৰোপ কৰে। এই কাৰণতে পাহলৱী শাসিত ইৰাণে ফ্ৰান্স আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলাৰ বাবে শক্তিশালী প্ৰচেষ্টা চলাইছিল। ১৯৭৯ চনত সেই বছৰৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত প্ৰধানমন্ত্ৰী শপুৰ বখতিয়াৰৰ চৰকাৰ উৎখাত হোৱাৰ পিছত প্ৰধানমন্ত্ৰী মেহদি বজাৰগানৰ অধীনত এখন অন্তৱৰ্তীকালীন চৰকাৰ গঠন হয়। চৰকাৰৰ লক্ষ্য আছিল মুক্ত বজাৰ অৰ্থনৈতিক নীতিৰে এখন জাতীয়তাবাদী, ইছলামিক-গণতান্ত্ৰিক চৰকাৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা; এই প্ৰচেষ্টা আয়াতুল্লাহ ৰুহোল্লাহ খোমেইনী আৰু তেওঁৰ ইছলাম সমৰ্থক গণৰাজ্যবাদী দলৰ ইচ্ছাৰ বিৰুদ্ধে আছিল। ১৯৭৯ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত উগ্ৰপন্থী ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ দূতাবাস দখল কৰাৰ পাছতে বাজাৰগানৰ চৰকাৰে গণ পদত্যাগ কৰে।

বাজাৰগানৰ চৰকাৰৰ পতনৰ লগে লগে ইৰাণত চৰকাৰী ধৰ্মনিৰপেক্ষতাৰ আনুষ্ঠানিক অন্ত পৰিল। ১৯৮০ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ইছলামিক ৰিপাব্লিকান পাৰ্টিয়ে আয়াতুল্লাহ খোমেইনীক সৰ্বোচ্চ নেতা হিচাপে লৈ ইৰাণৰ বৰ্তমানৰ ঈশ্বৰতান্ত্ৰিক চৰকাৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে।

ইৰাণৰ ইছলামিক ৰিপাব্লিকৰ ইছলামিক চৰকাৰৰ ধৰ্মনিৰপেক্ষ বিৰোধীসকল ১৯৮৪ চনলৈকে দেশখনত সক্ৰিয় হৈ আছিল; ইয়াৰ পিছত ধৰ্মীয় কৰ্তৃপক্ষই তেওঁলোকক পাষণ্ড আৰু ধৰ্মত্যাগী বুলি ঘোষণা কৰিছিল আৰু শেষত তেওঁলোকক কাৰাগাৰত ভৰাইছিল, মৃত্যুদণ্ড দিছিল বা নিৰ্বাসিত কৰিছিল।

ইৰাণৰ ধৰ্মনিৰপেক্ষ ৰাজনীতিবিদ আৰু ব্যক্তিত্ব

• ৰেজা শ্বাহ
• মহম্মদ মোছাদ্দেগ।
• আহমদ কছৰৱী
• দাৰিউশ ফৌৰৌহৰ
• শ্বাপুৰ বাখতিয়াৰ
• ফজলুল্লাহ জাহেদী
• দাৰিউছ হোমায়ুন
• মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী
• আমীৰ-আব্বাছ হোভেইদা
• ইৰাণৰ ক্ৰাউন প্ৰিন্স ৰেজা পাহলৱী ^২

শেহতীয়া পৰিস্থিতি

২০২০ চনত গামানে কৰা এক অনলাইন সমীক্ষাত দেখা গৈছে যে ইৰাণৰ ৮.৮% লোকে নাস্তিক বুলি পৰিচয় দিয়ে, আৰু অধিক অংশই (২২.২%) কোনো সংগঠিত ধৰ্মক আনুগত্য নকৰা বুলি পৰিচয় দিয়ে; আনহাতে মাত্ৰ ৪০% লোকেহে মুছলমান বুলি পৰিচয় দিয়ে। ইৰাণীসকলৰ মাজত ইয়াক ধৰ্মনিৰপেক্ষতাৰ প্ৰতি ক্ৰমাৎ বৃদ্ধি পোৱা ধাৰা হিচাপে দেখা গৈছে। ^৩৪৫৬ ২০২২ চনত ইৰাণৰ উপ-অভ্যন্তৰীণ মন্ত্ৰী টাঘী ৰষ্টামভাণ্ডীয়ে ইৰাণৰ জনসাধাৰণৰ ধৰ্মনিৰপেক্ষ সংবিধান গ্ৰহণৰ চাহিদা বৃদ্ধি পোৱাৰ বিষয়ে সকীয়াই দিছিল। ^৭

মাছা আমিনিৰ প্ৰতিবাদ (২০২২–২৩)ক ইৰাণীসকলৰ মাজত ধৰ্মনিৰপেক্ষ ইৰাণৰ চাহিদা বৃদ্ধি পোৱাৰ চিন হিচাপে দেখা গৈছিল। ২০২২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ইৰাণৰ মনোভাব বিশ্লেষণ আৰু জোখ-মাখ গোট (GAMAN)ৰ এক সমীক্ষাত দেখা গৈছে যে ইৰাণৰ প্ৰায় তিনি চতুৰ্থাংশ লোকে বাধ্যতামূলক হিজাবৰ বিৰোধিতা কৰিছিল; এই জনসংখ্যাৰ ৮৪% লোকে ধৰ্মভিত্তিক শাসন-ব্যৱস্থাতকৈ ধৰ্মনিৰপেক্ষ ইৰাণী ৰাষ্ট্ৰক পছন্দ কৰিছিল, যাক গামানে শাসন-ব্যৱস্থা পৰিৱৰ্তনৰ সমৰ্থন বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল। ^৮৯