আস্কানীয়া-নোভা

আস্কানীয়া-নোভা (Askania-Nova) সম্পূৰ্ণ ইউক্ৰেইনীয় নাম ফাল্ৎস-ফেইনৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা আস্কানীয়া-নোভা জৈৱ-মণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকা ইউক্ৰেইনৰ খেৰছন অব্লাষ্টত, শুকান টাউৰিডা ষ্টেপ অঞ্চলত, অলেশ্কি ছেণ্ডছৰ ওচৰত অৱস্থিত এখন জৈৱ-মণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকা। ই ইউনেস্কোৰ ‘মানুহ আৰু জৈৱ-মণ্ডল’ কাৰ্যসূচীৰ এটা সক্ৰিয় সদস্য। এই সংৰক্ষিত এলেকাটোৱে স্থানীয় ষ্টেপৰ প্ৰাকৃতিক বাসস্থান আৰু স্থানীয়ভাৱে পোৱা প্ৰজাতিসমূহ সংৰক্ষণ কৰাৰ লগতে বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ বিৰল আৰু বিদেশী প্ৰাণী প্ৰজাতিয়ো দেখা যায়। আস্কানীয়া-নোভা ইউক্ৰেইনৰ কৃষি বিজ্ঞান একাডেমীৰ এটা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানো। সংৰক্ষিত এলেকাটোত এটা প্ৰাণী উদ্যানৰ লগতে ৩৩,০০০ হেক্টৰতকৈও অধিক (৮১,০০০ একৰতকৈ অধিক) তৃণভূমি আছে, য'ত খুৰাযুক্ত স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ জাকসমূহে বিচৰণ কৰে। ইয়াত শ শ উদ্ভিদ প্ৰজাতিৰে সমৃদ্ধ বহুতো উদ্ভিদ উদ্যান আৰু বৃক্ষ উদ্যান আছে। ইয়াৰ উপৰি এক বিশাল অঞ্চলজুৰি মানুহৰ হস্তক্ষেপৰপৰা প্ৰায় অক্ষত আদিম ষ্টেপভূমি বিস্তৃত হৈ আছে।

আস্কানীয়া-নোভাক ইউক্ৰেইনৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰসমূহৰ প্ৰাৰম্ভিক তালিকাতো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।

ইতিহাস

জাৰ্মান উপনিৱেশ আস্কানীয়া-নোভাৰ চৌপাশে ১৮৯৮ চনত ফ্ৰিড্ৰিখ জেকব এডুয়াৰ্ডোভিচ ফাল্ৎসফেইনে (১৮৬৩–১৯২০)এই প্ৰকৃতি সংৰক্ষণ ক্ষেত্ৰখন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। আস্কানীয়া-নোভা ১৮৯০ চনতহে এক সংগঠিত বসতি বা খুতিৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।^১

১৯১৯ চনৰ মাৰ্চ মাহত ৰাষ্ট্ৰীয়কৰণ কাৰ্যসূচীৰ অংশ হিচাপে ৰেড আৰ্মীয়ে ফাল্‌জ-ফেইন পৰিয়ালৰপৰা আস্কানীয়া-নোভা বাজেয়াপ্ত কৰে। শেষৰগৰাকী মালিকে জাৰ্মানীলৈ স্থানান্তৰিত হ’বলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল। তেওঁ আছিল ফ্ৰিডৰিখ ফাল্‌জ-ফেইনৰ মাতৃ ছফিয়া-লুইজা ব’হ্‌দানিভনা (গট্‌লিব) নাউফ (১৮৩৫–১৯১৯)। তেওঁৰ এই অস্বীকৃতিৰ ফলত তেওঁক তাৎক্ষণিকভাৱে মৃত্যুদণ্ড দিয়া হয়। ৰেড আৰ্মীৰ দুজন প্ৰহৰীয়ে তেওঁক খৰ্লি অঞ্চলত থকা তেওঁৰ সম্পত্তি সমৰ্পণ নকৰাৰ বাবে গুলীয়াই হত্যা কৰে। খৰ্লি বৰ্তমান খেৰছন অব্লাস্তৰ এখন বন্দৰনগৰী। ^২

১৯১৯ চনৰ ১ এপ্ৰিলত ইউক্ৰেইনীয় এছ এছ আৰৰ জন কমিছাৰৰ পৰিষদৰ এক ডিক্ৰীৰ জৰিয়তে আস্কানীয়া-নোভাক জনসাধাৰণৰ অভয়াৰণ্য উদ্যান হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। ইয়াৰ পিছত ১৯২১ চনৰ ৮ ফেব্ৰুৱাৰীত ইয়াক ইউক্ৰেইনীয় এছ এছ আৰৰ এখন ৰাজ্যিক ষ্টেপ সংৰক্ষিত অঞ্চল হিচাপে পুনৰ্গঠন কৰা হয়। ^৩ সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল আদিম ষ্টেপ অঞ্চলৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ সংৰক্ষণ আৰু অধ্যয়ন কৰা, লগতে অধিকসংখ্যক প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদৰ প্ৰজাতি নতুন পৰিৱেশত অভিযোজিত কৰা আৰু সেইবোৰ অধ্যয়ন কৰা।

আস্কানীয়া-নোভা এখন এক বৈজ্ঞানিক ষ্টেপ গৱেষণা কেন্দ্ৰ, পশুপালন আৰু প্ৰজনন পামসমূহৰ সৈতে এটা চিৰিয়াখানা-প্ৰযুক্তিগত ষ্টেচন, এটা উদ্ভিদ-প্ৰযুক্তিগত ষ্টেচন আৰু আন বিভিন্ন বৈজ্ঞানিক প্ৰতিষ্ঠানত পৰিণত হয়। উল্লেখযোগ্যভাৱে, চিৰিয়াখানা আৰু উদ্ভিদ উদ্যানৰ যথেষ্ট সম্প্ৰসাৰণ কৰা হৈছিল। সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ এটা অংশত ষ্টেপ সংৰক্ষণ এলেকা, জীৱ-জন্তুৰ অভিযোজনৰ বাবে চিৰিয়াখানা আৰু এটা আৰ্ব’ৰেটাম অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ১৯৩২ চনৰপৰা ১৯৫৬ চনলৈ সংৰক্ষণ ক্ষেত্ৰখন এম. ইভানভৰ সৰ্ব-ছোভিয়েট প্ৰাণী সংকৰায়ন আৰু অভিযোজন বৈজ্ঞানিক-গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। ইয়াত ১২টা বিভাগ (উদ্ভিদ উদ্যান, ষ্টেপ সংৰক্ষণ এলেকা আৰু চিৰিয়াখানাকে ধৰি), ৯টা পৰীক্ষাগাৰ, পৰীক্ষামূলক কৃষিকাৰ্যৰ ব্যৱস্থা আৰু কৃষিজাত পশুৰ বাবে ৪টা প্ৰজনন কেন্দ্ৰ আছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানটো নতুন জাত সৃষ্টি সম্পৰ্কীয় বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আৰু প্ৰজনন পামসমূহৰ এক মুখ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধ আৰু দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ এই দুয়োখন বিশ্বযুদ্ধৰ সময়তে সংৰক্ষণ ক্ষেত্ৰখন ব্যাপকভাৱে ধ্বংসপ্ৰাপ্ত হৈছিল। ^১

১৯৮৩ চনত আস্কানীয়া-নোভাক জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকা হিচাপে পুনৰ্গঠন কৰা হয় আৰু ইয়াৰ পৰৱৰ্তী বছৰতে ইয়াক ইউনেস্কোৰ জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকাসমূহৰ বিশ্ব নেটৱৰ্কত ছোভিয়েট সংঘৰ সদস্য হিচাপে মনোনীত কৰা হয়।^১ছোভিয়েট সংঘৰ পতনৰ পিছত ১৯৯৩ চনত ইউক্ৰেইনে আস্কানীয়া-নোভাৰ জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকাৰ মৰ্যাদা পুনৰ নিশ্চিত কৰে। ২০০৮ চনত আস্কানীয়া-নোভাক ইউক্ৰেইনৰ সাতটা আশ্চৰ্যৰ অন্যতম হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হয়।

ৰাছিয়াৰ দখল আৰু ক্ষতিসাধন

২০২২ চনৰ মাৰ্চ মাহত অঞ্চলটো ৰাছিয়াই দখল কৰাৰ পাছত আছকানীয়া-নোভাৰ প্ৰশাসন ৰাছিয়াৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়।^৪ ইয়াৰ পিছত সংৰক্ষিত তৃণভূমিসমূহক চিকাৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা অঞ্চল হিচাপে পুনৰশ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হয়। অলপ সময়ৰ পাছতে উদ্যানখনৰপৰা চিকাৰ কৰা হৰিণৰ মৃতদেহৰ কাষত ৰাছিয়াৰ সৈন্য থকা ফটোগ্ৰাফ সামাজিক মাধ্যমত প্ৰকাশ পায়। ৰাছিয়াৰ সৈন্যই সংৰক্ষিত তৃণভূমিৰ মাজেৰে গধুৰ সামৰিক সঁজুলি চলাই, গভীৰ খাল খান্দি আৰু অগ্নিকাণ্ড সংঘটিত কৰি উদ্যানখনৰ অধিক ক্ষতিসাধন কৰে। ^৫ আছকানীয়া-নোভাৰ ইউক্ৰেইনী প্ৰশাসনে এতিয়াও অনুপস্থিত অৱস্থাত কাম কৰি আছে; প্ৰতিষ্ঠানটো এৰি যাবলৈ বাধ্য হোৱা প্ৰাক্তন কৰ্মচাৰীসকলক সহায় কৰিবলৈ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অনুদানে অৰিহণা যোগাই আছে।

২০২৩ চনৰ মাৰ্চ মাহত ৰাছিয়াৰ কৰ্তৃপক্ষই দখলদাৰীপক্ষৰ সৈতে সহযোগিতা কৰা দিমিত্ৰ’ মেশ্চেৰিয়াকভক সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ পৰিচালক হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। ^৫ ২০২৬ চনৰ এপ্ৰিল মাহত খেৰছন অঞ্চলৰ সাময়িক দখলৰ সময়ছোৱাত সংৰক্ষিত অঞ্চলটো অবৈধভাৱে দখল আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে জড়িত অপৰাধৰ বাবে মেশ্চেৰিয়াকভক দোষী সাব্যস্ত কৰা হয়। ^৬

২০২৪ চনৰ আগষ্ট মাহত খেৰছন অঞ্চলৰ ইউক্ৰেইনৰ গৱৰ্ণৰ আলেকজেণ্ডাৰ প্ৰকুডিনে কয় যে ৰাছিয়াৰ বাহিনীৰ লুণ্ঠন, সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ বন্যপ্ৰাণী ক্ৰিমিয়া আৰু ৰাছিয়ালৈ স্থানান্তৰ কৰা আৰু কাখোভকা বান্ধ ধ্বংসৰ ফলত হোৱা বানপানীৰ বাবে সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৱে “অস্তিত্ব হেৰুৱাইছে”। অৱশ্যে, সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ পৰিচালক ভিক্টৰ শাপোভালে এই দাবী অস্বীকাৰ কৰে। তেওঁ কয় যে সংৰক্ষিত অঞ্চলটো ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে আৰু ৰাছিয়াই কিছুমান জীৱ-জন্তু লৈ গৈছে। তেওঁ লগতে কয় যে অৱহেলাৰ ফলত আন কিছুমান বন্যপ্ৰাণীৰ মৃত্যু হৈছে আৰু সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ তৃণভূমিৰ বৃহৎ অংশ অগ্নিকাণ্ডত জ্বলি গৈছে। ^৭

২০২৬ চনৰ অগ্নিকাণ্ড

২০২৬ চনৰ জুন মাহত দুটা বৃহৎ পৰিসৰৰ অগ্নিকাণ্ডই সংৰক্ষিত অঞ্চলটোত ব্যাপক ক্ষতিসাধন কৰে। ছেণ্টিনেল-২ উপগ্ৰহৰ চিত্ৰ বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত জানিব পৰা যায় যে অগ্নিকাণ্ডত সংৰক্ষিত “পিভডেন্নি” (দক্ষিণ) খণ্ডৰ ১,৯২৮ হেক্টৰ ভূমি জ্বলি যায়। ইয়াৰ উপৰি, সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ বাফাৰ অঞ্চলত থকা ৫৬৬.৬ হেক্টৰ কৃষিভূমিও ধ্বংস হয়। ^৮৯

এই অগ্নিকাণ্ডসমূহৰ ফলত ইউক্ৰেইনৰ ৰেড বুকত তালিকাভুক্ত উদ্ভিদসমষ্টি থকা আদিম তৃণভূমিৰ বাসস্থান ধ্বংস হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ইউক্ৰেইনীয় পাখিঘাঁহ (Stipa ucrainica), কেশযুক্ত পাখিঘাঁহ (Stipa capillata) আৰু লেছিঙৰ পাখিঘাঁহ (Stipa lessingiana) উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰি, অগ্নিকাণ্ডৰ ফলত টালিয়েভৰ কণ্টকময় ফুল (Rhaponticoides taliewii), হেনিঙৰ মিল্কভেচ (Astragalus henningii) আৰু ৰেগেলৰ পিঁয়াজ (Allium regelianum) আদি অন্যান্য দুৰ্লভ উদ্ভিদ প্ৰজাতিও ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। ^৮৯

সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ ভূ-খণ্ডৰ দহটা অংশ জুইত সম্পূৰ্ণৰূপে ধ্বংস হয়, আৰু আন কেইবাটাও অংশ আংশিকভাৱে ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। ^৮ গ্ৰীষ্মকালত জ্বলি যোৱা ঠাইৰ সংখ্যা দুটা ডজনতকৈও অধিক হৈছিল, আৰু সংৰক্ষিত ষ্টেপ অঞ্চলৰ ভিতৰত জুইত জ্বলি যোৱা ভূ-খণ্ডৰ মুঠ আয়তন ৩,০০০ হেক্টৰতকৈও অধিক হৈছিল। ^৫

সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ প্ৰশাসনে জনোৱা মতে, এই অগ্নিকাণ্ডসমূহ সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ ভূ-খণ্ডত মোতায়েন কৰা ৰাছিয়াৰ দখলদাৰী বাহিনীৰ সামৰিক কাৰ্যকলাপৰ ফলত সংঘটিত হৈছিল। দখলদাৰী বাহিনীৰ নিয়ন্ত্ৰিত সংবাদ মাধ্যমে প্ৰকাশ কৰা প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, এখন মানৱৰহিত আকাশযান (UAV) ভূপতিত কৰাৰ ফলতেই এই অগ্নিকাণ্ডসমূহ সংঘটিত হোৱা বুলি দাবী কৰা হৈছিল। ^৮

জীৱ-জন্তুৰ ক্ষতি আৰু অপসাৰণ

দখলদাৰিত্বৰ ফলত সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ প্ৰাণীসমূহৰ জনসংখ্যাৰ ওপৰত অভূতপূৰ্ব ক্ষতি হৈছে। খুৰাযুক্ত প্ৰাণীসমূহৰ মৃত্যুৰ পৰিমাণ দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ পিছত এতিয়ালৈকে নথিভুক্ত হোৱা যিকোনো সময়ৰ তুলনাত অধিক হৈছে। সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ বিষয়াসকলৰ মতে, সামৰিক কাৰ্যকলাপৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা মানসিক চাপ, অৱহেলা, খৰাং আৰু অনুপযুক্ত যত্নৰ বাবেই এই প্ৰাণীসমূহৰ মৃত্যু হৈছে। ^৬ সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ বিষয়াসকলৰ মতে, সামৰিক কাৰ্যকলাপৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা মানসিক চাপ, অৱহেলা, খৰাং আৰু অনুপযুক্ত যত্নৰ বাবেই এই প্ৰাণীসমূহৰ মৃত্যু হৈছে। ^৫

দখলদাৰী প্ৰশাসনে সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰপৰা মূল্যৱান প্ৰাণীসমূহ অপসাৰণৰ ব্যৱস্থা কৰে। চেপমেনৰ জেব্ৰা, প্ৰজেৱালস্কিৰ ঘোঁৰা, বাইছন আৰু ডেভিডৰ হৰিণৰ একোটাকৈযোৰ ‘‘ৰোষ্টভস্কি’’ সংৰক্ষিত অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। আনহাতে, অধিকাংশ প্ৰাণী ক্ৰিমিয়াৰ ব্যক্তিগত মালিকানাধীন টাইগান সিংহ উদ্যানলৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়। প্ৰাণীসমূহ ক’লা বজাৰত বিক্ৰী কৰাৰ ঘটনাও নথিভুক্ত হৈছে। দখলৰ পূৰ্বে সংৰক্ষিত অঞ্চলটোত ১২০টা প্ৰজাতিৰ প্ৰায় ৩,৫০০টা প্ৰাণী আছিল। ^৫

২০২৩–২০২৪ চনৰ শীতকালত সময়মতে শীতকালীন আশ্ৰয়স্থলীলৈ স্থানান্তৰ নকৰাৰ ফলত সংৰক্ষিত অঞ্চলটোত আফ্ৰিকান কেপ ম'হবোৰৰ মৃত্যু হয়। ^৫