অনসূয়া সাৰাভাই

অনসূয়া সাৰাভাই (Anasuya Sarabhai ১১ নৱেম্বৰ ১৮৮৫ – ১ নৱেম্বৰ ১৯৭২) ভাৰতৰ শ্ৰমিক আন্দোলনৰ এগৰাকী অগ্ৰণী নেত্ৰী আৰু সমাজকৰ্মী আছিল। তেওঁ বিশেষকৈ আহমেদাবাদৰ বস্ত্ৰকলৰ শ্ৰমিকসকলৰ অধিকাৰ আৰু কল্যাণৰ বাবে কাম কৰিছিল। তেওঁ আহমেদাবাদৰ বস্ত্ৰ শ্ৰমিক সন্থা, যাক মজদূৰ মহাজন সংঘ নামেৰেও জনা যায়, গঢ়ি তোলাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁক মৰমেৰে গুজৰাটী ভাষাত মোতাবেন অৰ্থাৎ "ডাঙৰ ভনী" বুলি কোৱা হৈছিল।^১

অনসূয়া সাৰাভাই মোহনদাস কৰমচান্দ গান্ধীৰ ঘনিষ্ঠ সহযোগী আছিল। আহমেদাবাদৰ বস্ত্ৰকলৰ শ্ৰমিকসকলৰ আন্দোলনত গান্ধীৰ সৈতে তেওঁ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ১৯১৮ চনৰ আহমেদাবাদ বস্ত্ৰ শ্ৰমিকৰ ধৰ্মঘটত তেওঁ শ্ৰমিকসকলক সংগঠিত কৰিছিল আৰু গান্ধীয়ে তেওঁলোকৰ দাবীৰ সমৰ্থনত অনশন কৰিছিল।^১

প্ৰাৰম্ভিক জীৱন

অনসূয়া সাৰাভাইৰ জন্ম ১৮৮৫ চনৰ ১১ নৱেম্বৰত আহমেদাবাদত হৈছিল। তেওঁ এটা সমৃদ্ধিশালী সাৰাভাই পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। পৰিয়ালটো বস্ত্ৰ উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়ৰ সৈতে জড়িত আছিল। তেওঁৰ ভাতৃ আছিল উদ্যোগপতি অম্বালাল সাৰাভাই।

অনসূয়াই সৰুতেই পিতৃ-মাতৃক হেৰুৱাইছিল। তেওঁ আৰু তেওঁৰ ভাতৃ অম্বালাল সাৰাভাইসহ পৰিয়ালৰ আন সদস্যসকল আত্মীয়ৰ তত্ত্বাৱধানত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।

কৈশোৰতে তেওঁৰ বাল্যবিবাহ হৈছিল। অৱশ্যে সেই বিবাহ পিছত বাতিল কৰা হয়। এই অভিজ্ঞতাই তেওঁৰ জীৱনত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ নাৰী শিক্ষা আৰু নাৰী অধিকাৰৰ বাবে কাম কৰিবলৈ আগ্ৰহী হৈছিল।

শিক্ষা আৰু ইংলেণ্ডত থকা সময়

১৯১২ চনত অনসূয়া সাৰাভাই ইংলেণ্ডলৈ যায়। প্ৰথমতে তেওঁ চিকিৎসা বিজ্ঞান অধ্যয়ন কৰাৰ কথা ভাবিছিল। কিন্তু চিকিৎসা শিক্ষাৰ অংশ হিচাপে জীৱ-জন্তুৰ শৰীৰ বিচ্ছেদ কৰাৰ প্ৰয়োজন হোৱাত তেওঁ সেই শিক্ষা এৰি লণ্ডন স্কুল অৱ ইকনমিক্সত অধ্যয়ন কৰিবলৈ লয়। তেওঁৰ জৈন ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ সৈতে জীৱ-জন্তুৰ শৰীৰ বিচ্ছেদৰ বিষয়টো সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নাছিল।^২

ইংলেণ্ডত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ সামাজিক সমতা আৰু শ্ৰমিক অধিকাৰৰ বিভিন্ন ধাৰণাৰ সৈতে পৰিচিত হয়। তেওঁ ফেবিয়ান ছ'চাইটিৰ সমাজবাদী চিন্তাধাৰাৰ প্ৰভাৱ লাভ কৰে আৰু ছাফ্ৰেজেট আন্দোলনৰ সৈতেও জড়িত হয়।^১

লণ্ডন স্কুল অৱ ইকনমিক্সৰ ইতিহাস অনুসৰি প্ৰতিষ্ঠানটো আৰম্ভণিৰপৰাই বিদেশী ছাত্ৰ-ছাত্ৰী আৰু মহিলা-উভয়ৰে বাবে মুকলি আছিল।^৩

ভাৰতলৈ প্ৰত‍্যাগমন

১৯১৩ চনত অনসূয়া সাৰাভাই ভাৰতলৈ উভতি আহে। আহমেদাবাদলৈ উভতি অহাৰ পাছত তেওঁ নাৰী আৰু দৰিদ্ৰ লোকসকলৰ কল্যাণৰ বাবে কাম কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। বিশেষকৈ বস্ত্ৰকলৰ শ্ৰমিক মহিলাসকলৰ অৱস্থা তেওঁৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে।

তেওঁ শ্ৰমিক আৰু দৰিদ্ৰ পৰিয়ালৰ ছোৱালীৰ বাবে শিক্ষাৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ বাবেও কাম কৰিছিল। তেওঁ উপলব্ধি কৰিছিল যে শ্ৰমিক পৰিয়ালৰ বহু ছোৱালীয়ে শিক্ষাৰ সুযোগ লাভ নকৰে।

শ্ৰমিক আন্দোলন

আহমেদাবাদৰ বস্ত্ৰকলৰ শ্ৰমিক মহিলাসকলে অতি দীঘলীয়া সময় কাম কৰিবলগীয়া হোৱা কথা অনসূয়া সৰাভায়ে লক্ষ্য কৰিছিল। কিছুমান শ্ৰমিকক ৩৬ ঘণ্টা পৰ্যন্ত কাম কৰিবলগীয়া হৈছিল। এই পৰিস্থিতিয়ে তেওঁক শ্ৰমিক আন্দোলনৰ সৈতে অধিক সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হ'বলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰে।^১

১৯১৪ চনত তেওঁ আহমেদাবাদৰ বস্ত্ৰ শ্ৰমিকসকলক সংগঠিত কৰি ধৰ্মঘটত সহায় কৰিছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে শ্ৰমিকসকলে উন্নত মজুৰি আৰু কামৰ পৰিস্থিতিৰ দাবী উত্থাপন কৰিছিল।^১

১৯১৮ চনৰ বস্ত্ৰ শ্ৰমিক ধৰ্মঘট

১৯১৮ চনত আহমেদাবাদৰ বস্ত্ৰকলৰ শ্ৰমিকসকলে মজুৰি বৃদ্ধিৰ দাবীত দীঘলীয়া ধৰ্মঘট আৰম্ভ কৰে। শ্ৰমিকসকলে ৫০ শতাংশ মজুৰি বৃদ্ধিৰ দাবী কৰিছিল। কলৰ মালিকসকলে ২০ শতাংশ বৃদ্ধিৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল।

অনসূয়া সৰাভায়ে শ্ৰমিকসকলক সংগঠিত কৰি তেওঁলোকৰ দাবী উত্থাপন কৰাত সহায় কৰে। মোহনদাস কৰমচান্দ গান্ধীয়েও এই আন্দোলনত শ্ৰমিকসকলৰ পক্ষত মধ্যস্থতা কৰে। গান্ধীয়ে শ্ৰমিকসকলৰ সমৰ্থনত অনশন আৰম্ভ কৰে আৰু অনসূয়াই শ্ৰমিকসকলৰ দৈনিক সভা সংগঠিত কৰে।^১

আলোচনাৰ পিছত শ্ৰমিকসকলে ৩৫ শতাংশ মজুৰি বৃদ্ধিৰ সুবিধা লাভ কৰে। এই আন্দোলনে আহমেদাবাদৰ শ্ৰমিক সংগঠনৰ ইতিহাসত গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান লাভ কৰে।

মজদূৰ মহাজন সংঘ

আহমেদাবাদৰ বস্ত্ৰ শ্ৰমিকসকলক সংগঠিত কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ ফলত এটা সুসংগঠিত শ্ৰমিক সংঘ গঢ় লৈ উঠে। এই সংগঠনটো পিছলৈ আহমেদাবাদ বস্ত্ৰ শ্ৰমিক সন্থা বা মজদূৰ মহাজন সংঘ নামেৰে পৰিচিত হয়।

অনসূয়া সাৰাভাই এই সংগঠনৰ গঠনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁ শ্ৰমিক আৰু বস্ত্ৰকলৰ মালিকসকলৰ মাজত আলোচনাৰ জৰিয়তে শ্ৰমিক সমস্যাৰ সমাধানৰ বাবে কাম কৰিছিল। মহাত্মা গান্ধীয়ে সংগঠনটোৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে কাম কৰিছিল।^৪

অনসূয়া সৰাভায়ে জীৱনৰ দীৰ্ঘ সময় শ্ৰমিকসকলৰ মজুৰি, কামৰ পৰিৱেশ আৰু সামাজিক কল্যাণৰ বিষয়ত কাম কৰিছিল।

নাৰী শিক্ষা আৰু সমাজসেৱা

শ্ৰমিক আন্দোলনৰ লগতে অনসূয়া সাৰাভাই নাৰী শিক্ষা আৰু নাৰীসকলৰ সামাজিক অৱস্থাৰ উন্নতিৰ বাবেও কাম কৰিছিল। তেওঁ বস্ত্ৰকলৰ শ্ৰমিকসকলৰ ছোৱালীৰ বাবে শিক্ষাৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ উদ্দেশ্যে ১৯২৭ চনত কন্যাগৃহ স্থাপন কৰিছিল।

কন্যাগৃহৰ উদ্দেশ্য আছিল শ্ৰমিক পৰিয়ালৰ ছোৱালীসকলক শিক্ষাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰা আৰু তেওঁলোকৰ সামাজিক বিকাশত সহায় কৰা।

মহাত্মা গান্ধীৰ সৈতে সম্পৰ্ক

অনসূয়া সাৰাভাই আৰু মোহনদাস কৰমচান্দ গান্ধীৰ মাজত ঘনিষ্ঠ সহযোগিতাৰ সম্পৰ্ক আছিল। আহমেদাবাদৰ শ্ৰমিক আন্দোলনত দুয়োজনে একেলগে কাম কৰিছিল।

গান্ধীয়ে শ্ৰমিক আৰু কলৰ মালিকৰ মাজত সংঘাতৰ শান্তিপূৰ্ণ সমাধান, আলোচনা আৰু মধ্যস্থতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল। অনসূয়া সৰাভায়ে শ্ৰমিকসকলক সংগঠিত কৰি তেওঁলোকৰ দাবীসমূহ সুসংগঠিতভাৱে উপস্থাপন কৰাত সহায় কৰিছিল।^৫

আহমেদাবাদৰ শ্ৰমিক আন্দোলনৰ সময়ত গান্ধীয়ে অনসূয়াক পূজ্য বুলি সম্বোধন কৰিছিল বুলি বিভিন্ন জীৱনীমূলক উৎসত উল্লেখ আছে।

উত্তৰাধিকাৰ

অনসূয়া সাৰাভাইৰ শ্ৰমিক আন্দোলনৰ কামে ভাৰতৰ শ্ৰমিক সংগঠন আৰু নাৰীসকলৰ সামাজিক অধিকাৰৰ ইতিহাসত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰভাৱ পেলায়।

তেওঁ পিছৰ প্ৰজন্মৰ সমাজকৰ্মীসকলকো প্ৰভাবিত কৰিছিল। এলা ভট্ট, যি পিছলৈ স্বনিযুক্ত মহিলা সন্থা প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল, অনসূয়া সাৰাভাইৰপৰা অনুপ্ৰেৰণা আৰু পৰামৰ্শ লাভ কৰিছিল।^৬

অনসূয়া সাৰাভাই আছিল ভাৰতীয় উদ্যোগপতি আৰু বিজ্ঞানী বিক্ৰম সাৰাভাইৰ পেহীয়েক।

মৃত্যু

অনসূয়া সাৰাভাইৰ ১৯৭২ চনৰ ১ নৱেম্বৰত মৃত্যু হয়। তেওঁৰ মৃত্যুৰ সময়ত বয়স আছিল ৮৬ বছৰ।^৭

স্মৰণ

২০১৭ চনৰ ১১ নৱেম্বৰত গুগলৰ ভাৰতীয় সংস্কৰণত অনসূয়া সাৰাভাইৰ ১৩২সংখ্যক জন্মদিন উপলক্ষ্য্য্যে এটা গুগল ডুডল প্ৰকাশ কৰা হয়। ডুডলটোৱে তেওঁৰ নাৰী অধিকাৰ, শ্ৰমিক আন্দোলন আৰু আহমেদাবাদৰ বস্ত্ৰ শ্ৰমিকসকলৰ বাবে কৰা কামক স্মৰণ কৰে।^১