ৰাণা থাৰু

ৰাণা থাৰু সাধাৰণতে নেপাল আৰু ভাৰতৰ থাৰু জনগোষ্ঠীৰ অংশ হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা এটা জনগোষ্ঠী। তেওঁলোকে সুদূৰ পশ্চিম নেপালী তৰাইৰ কৈলালি আৰু কাঞ্চনপুৰ জিলাত আৰু লগতে ভাৰতত, উত্তৰ প্ৰদেশৰ উত্তৰাখণ্ডৰ উধম সিং নগৰ জিলা আৰু খেৰী জিলাত বাস কৰে।^১ ২০০১ চনলৈকে উত্তৰাখণ্ডৰ পাঁচটা অনুসূচিত জনজাতিৰ ভিতৰত ৰাণা থাৰু জনগোষ্ঠী আছিল আটাইতকৈ ডাঙৰ, ২৫৬,১২৯ জন জনসংখ্যা সকলো অনুসূচিত জনজাতিৰ ৩৩.৪%।^২

কৈলালি আৰু কাঞ্চনপুৰ জিলাৰ ৰাণা থাৰু সম্প্ৰদায়ে দীৰ্ঘদিন ধৰি আন থাৰুৰপৰা পৃথক পৰিচয়ৰ দাবী জনাই আহিছে। ১৮ মে ২০২০ তাৰিখৰ নেপাল চনদত ৰাণা থাৰুসকলক এক সুকীয়া জনগোষ্ঠী হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে; এই তালিকাখন সমগ্ৰ কলিয়ালি আৰু কাঞ্চনপুৰত ৰাণা থাৰুসকলে উদ্‌যাপন কৰিছিল।^৩

উৎপত্তি

পশ্চিম নেপালৰ ৰাণা থাৰুসকলে নিজকে ৰাজপুত মূলৰ বুলি দাবী কৰে আৰু ষোড়শ শতিকাত মহাৰাণা প্ৰতাপৰ এজন মোগল সম্ৰাটৰ বিৰুদ্ধে পৰাজয়ৰ পিছত ৰাজস্থানৰ থৰ মৰুভূমিৰ পৰা নেপালৰ সুদূৰ পশ্চিম তৰাই অঞ্চললৈ প্ৰব্ৰজন কৰে।^৪ বেছিভাগ পণ্ডিতে এই দাবীক খণ্ডন কৰে। ভাৰতীয় মূলৰ বুলি উৎপত্তিৰ ৰাণা থাৰু কাহিনীৰ সংস্কৰণ দীৰ্ঘদিনীয়া আৰু স্থানীয়ভাৱে নেপালৰ সুদূৰ পশ্চিমৰ সকলো থাৰুৰ মাজত ভাগ কৰা হৈছে, যিটো সংস্কৰণ ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ সময়ৰ পৰা বৰ্তমানলৈকে নৃতত্ত্ববিদ আৰু ভ্ৰমণকাৰীসকলে তথ্য দাখিল কৰি আহিছে।^৫

বিবাহ ব্যৱস্থা

পৰম্পৰাগতভাৱে ৰাণা থাৰুসকলে সমাজে বিধান কৰা সামাজিক বিবাহত বিশ্বাস ৰাখে, যি সন্তানৰ পিতৃ-মাতৃয়ে প্ৰায়ে সন্তানমৰ শৈশৱৰ সময়ছোৱাতে স্থিৰ কৰে। দৰা-কইনা বিবাহৰ বয়সত উপনীত হ’লেই বিবাহ অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। এই অনুষ্ঠান কেইবাদিনো চলি থাকে, দুয়োটা পৰিয়ালৰ সকলো আত্মীয়ই অংশগ্ৰহণ কৰে।^৬ বৰদিয়া জিলাৰ ৰাণা থাৰুসকলৰ মাজত পুত্ৰৰ বাবে কইনা পোৱাৰ বিনিময়ত কন্যাৰ বিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ প্ৰথাও আছে। পিতৃ-মাতৃয়ে শহুৰেকৰ পৰিয়ালৰ অৰ্থনৈতিক অৱস্থাতকৈ দৰা-কইনাৰ কৰ্মক্ষমতাৰ প্ৰতি বিশেষ গুৰুত্ব দিয়ে। থাৰু লোকসকলৰ মাজতো বহুবিবাহ বিবাহ প্ৰথা, ধনী মাটিৰ মালিকসকলে দুগৰাকীৰ পৰা পাঁচগৰাকী মহিলাক বিয়া কৰায়।^৭

ভাষা

ৰাণা থাৰুৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত খিলঞ্জীয়া জাতিৰ ভাষা হৈছে ‘ৰাণা থাৰু ভাষা’।^৮ নেপালত ৰাণা থাৰু সমাজৰ ছত্ৰছায়াত ৰাণা থাৰু ভাষাক সুদুৰপাছিম প্ৰদেশৰ অন্যতম চৰকাৰী ভাষা হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ দাবীত প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰা হয়। কাঞ্চনপুৰত মাতৃভাষাৰ শিক্ষা ৰাণা থাৰু ভাষাত তৃতীয় শ্ৰেণীলৈকে প্ৰদান কৰা হয়। নেপালৰ ভাষা আয়োগে ৰাণা থাৰুক সুদুৰপছচিম প্ৰদেশত চৰকাৰী ভাষা হিচাপে পৰামৰ্শ দিছে। লখিমপুৰ খেৰী জিলাকে ধৰি ভাৰতৰ উত্তৰ প্ৰদেশৰ বিশেষ অঞ্চলত, বিশেষকৈ ভাৰত–নেপাল সীমান্তত অৱস্থিত পালিয়া কালান আৰু চন্দন চৌকি ব্লকতো ৰাণা থাৰু ভাষা কোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰিও উত্তৰাখণ্ড ৰাজ্যৰ উধাম সিং নগৰ জিলাত এই ভাষা কোৱা হয়।

ভাৰতৰ উপভাষাৰ সৈতে এই ভাষাৰ ভাষিক পাৰ্থক্য আছে আৰু অৱধিৰ সৈতেও আভিধানিক সাদৃশ্য দেখা যায়।^৯ ইয়াৰ উপৰিও বুকছা ভাষা, ৰাণা থাৰুৰ সৈতে বহুলাংশে পাৰস্পৰিকভাৱে বুজিব পৰা।

ঘৰত, বন্ধু-বান্ধৱীৰ সৈতে, ধৰ্মীয় প্ৰেক্ষাপটতো জীৱনৰ বিভিন্ন দিশত ৰাণা থাৰু ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ঘৰৰ বাহিৰত যেনে কৰ্মক্ষেত্ৰ আৰু শিক্ষাত ইয়াক সক্ৰিয়ভাৱে কোৱা হয়। এই ভাষাটো সম্প্ৰদায়ৰ সকলো সদস্যই ব্যাপকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰে আৰু হিন্দী আৰু নেপালী ভাষাৰ ব্যৱহাৰৰ সৈতে সলনাসলনিকৈ ব্যৱহাৰ কৰে।^৯৮