যযাতি

যযাতি (ययाति) হিন্দু পৰম্পৰাৰ এজন বিখ্যাত পৌৰাণিক ৰজা।^১ তেওঁক চন্দ্ৰবংশৰ ৰজা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে আৰু যাদৱ তথা পাণ্ডৱ বংশৰ পূৰ্বসূৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়।^২৩

পৰিচয়

কিছুমান গ্ৰন্থত যযাতিক ৰজা নহুষ আৰু অশোকসুন্দৰী (শিৱ আৰু পাৰ্বতীৰ কন্যা)ৰ পুত্ৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।^৪ অৱশ্যে, প্ৰাৰম্ভিক উৎসমতে অজ্যপাৰ কন্যা বিৰজা আছিল যযাতিৰ মাতা।^৫

পৰিয়াল

যযাতিৰ পাঁচজন ভাই আছিল আৰু তেওঁৰ পাঁচজন পুত্ৰ আছিল:

• যদু (কিম্বদন্তি ৰজা) - যাদৱ বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাপক
• তুৰ্বসু - তুৰ্বসু বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাপক
• দ্ৰুহ্যু - দ্ৰুহ্যু বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাপক
• অনু - অনু বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাপক
• পুৰু - পুৰু বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাপক, পাণ্ডৱসকলৰ পূৰ্বপুৰুষ

পৌৰাণিক কাহিনী

শৰ্মিষ্ঠা আৰু দেৱযানীৰ সৈতে বিবাহ

যযাতিৰ জীৱনৰ সৰ্বাধিক পৰিচিত কাহিনীটো তেওঁৰ দুগৰাকী পত্নী দেৱযানী আৰু শৰ্মিষ্ঠাৰ সৈতে জড়িত।^৬ দেৱযানী আছিল শুক্ৰাচাৰ্য্যৰ কন্যা আৰু শৰ্মিষ্ঠা আছিল অসুৰ ৰজা বৃষপৰ্বাৰ কন্যা।

শাপ আৰু বাৰ্ধক্য

গুৰু শুক্ৰাচাৰ্য্যই যযাতিক অকাল বাৰ্ধক্যৰ শাপ দিছিল কাৰণ তেওঁ শৰ্মিষ্ঠাৰ সৈতে গোপন বিবাহ কৰিছিল।^৭ পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ নিজৰ পুত্ৰ পুৰুৰ যৌৱনৰ সৈতে নিজৰ বাৰ্ধক্য বিনিময় কৰিছিল।

ৰাজত্ব ত্যাগ

বহু বছৰ ভোগ-বিলাসত কটোৱাৰ পিছত যযাতিয়ে উপলব্ধি কৰিলে যে ইন্দ্ৰিয় ভোগে কেতিয়াও সন্তুষ্টি দিব নোৱাৰে।^৮ তাৰ পিছত তেওঁ ৰাজত্ব ত্যাগ কৰি বনত তপস্যা কৰিবলৈ গ'ল।

বংশধৰ

যযাতিৰ পুত্ৰসকলে পাঁচটা প্ৰধান বংশৰ সূচনা কৰিছিল:

• যাদৱ বংশ - যদুৰ বংশধৰসকল, কৃষ্ণ এই বংশৰ
• পৌৰৱ বংশ - পুৰুৰ বংশধৰসকল, পাণ্ডৱসকল এই বংশৰ
• তুৰ্বসু বংশ - দক্ষিণ ভাৰতৰ কিছু ৰাজবংশ
• দ্ৰুহ্যু বংশ - উত্তৰ-পশ্চিম ভাৰতৰ কিছু জনগোষ্ঠী
• অনৱ বংশ - মধ্য ভাৰতৰ কিছু জনগোষ্ঠী

সাহিত্যত যযাতি

যযাতিৰ কাহিনী বিভিন্ন সংস্কৃত গ্ৰন্থত পোৱা যায়:

• মহাভাৰত - আদিপৰ্বত বিস্তৃতভাৱে বৰ্ণিত^১
• বিষ্ণু পুৰাণ - চতুৰ্থ অংশত উল্লিখিত^৪
• পুৰাণ - নৱম স্কন্ধত বৰ্ণিত^৯
• বায়ু পুৰাণ - বংশানুচৰিত অংশত উল্লিখিত^১০

দাৰ্শনিক তাৎপৰ্য্য

যযাতিৰ কাহিনীয়ে বিশেষকৈ কাম, ক্ৰোধ, লোভ আদি ষড়্‌ৰিপুৰ ভয়াৱহতা আৰু আধ্যাত্মিক মুক্তিৰ পথৰ কথা বুজায়।^১১ তেওঁৰ জীৱনৰ অভিজ্ঞতাই এই কথা প্ৰমাণ কৰে যে ইন্দ্ৰিয় ভোগে প্ৰকৃত সন্তুষ্টি দিব নোৱাৰে।

আধুনিক সাহিত্যত

বিংশ শতিকাৰ কেইবাজনো প্ৰখ্যাত লেখকে যযাতিৰ চৰিত্ৰৰ আধাৰত উল্লেখযোগ্য সাহিত্যৰ সৃষ্টি কৰিছে। বিষ্ণু সখাৰাম খাণ্ডেকৰৰ "যযাতি" উপন্যাসখন অতি জনপ্ৰিয়।^১২

বাহ্যিক সংযোগ

• যযাতিৰ কাহিনী - মহাভাৰত (ইংৰাজী)
• বিষ্ণুপুৰাণত যযাতি (ইংৰাজী)