মাজ্য জলমাচি চিত্তৰকথা

মাজ্য জলমাচি চিত্তৰকথা (অনুবাদ: মোৰ জীৱনৰ কেলিডস্কোপ কাহিনী) ১৯৮৩ চনত প্ৰকাশিত শান্তবাই কাম্বলেৰ আত্মজীৱনী।^১ এইখনক দলিত মহিলা লেখিকাৰ প্ৰথম আত্মজীৱনীমূলক আখ্যান বুলি গণ্য কৰা হয়।^২ বিভিন্ন ভাষালৈ অনুবাদ কৰা এই গ্ৰন্থখন মুম্বাই বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মাৰাঠী সাহিত্যিক ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় পঠন।

পটভূমি

নাজাবাই সখাৰাম বাবৰ (বিবাহৰ পিছত শান্তবৈ কৃষ্ণজী কাম্বলে নামেৰে নামকৰণ কৰা হয়), সোলাপুৰ জিলাৰ প্ৰথম দলিত মহিলা শিক্ষয়িত্ৰী আছিল। ১৯৪২ চনত তেওঁ সোলাপুৰ জিলা ব'ৰ্ড স্কুলত শিক্ষকতা আৰম্ভ কৰে।^৩ দহ বছৰ, ১৯৫২ চনত তেওঁ দুবছৰীয়া শিক্ষক প্ৰশিক্ষণ সম্পূৰ্ণ কৰি সাংলি জিলাৰ জাট তালুকত শিক্ষা সম্প্ৰসাৰণ বিষয়া হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে।^৪ ১৯৮১ চনত শিক্ষকতাৰপৰা অৱসৰ লোৱাৰ পাছত তেওঁ “মাজ্য জলমাচি চিত্তৰকথা’’ (The Caleidoscopic Story of My Life) ৰচনা কৰে। দীনকৰ সক্ৰিকাৰৰ প্ৰচেষ্টাত ১৯৮২ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ‘পুৰ্বী’ আলোচনীত প্ৰকাশ পাইছিল। ১৯৯০ চনত মুম্বাই দূৰদৰ্শনত নীলু পুলে, সুলাভা দেশপাণ্ডে, চাৰুশিলা বাচানীৰ দৰে অভিনেতা অভিনেতা নাজুকা হিচাপে ইয়াক টেলিচিৰিয়েল কৰা হয়।^৫ গ্ৰন্থখন ফৰাচী আৰু ইংৰাজীলৈও অনুবাদ কৰা হৈছে। এই গ্ৰন্থখন ইংৰাজীলৈ অনুবাদ কৰে শান্তবাই গোখলে নামৰ এজন সম্পাদকে। তেওঁ শিৰোনামৰ অৰ্থৰ বাবে বহু কষ্ট কৰিবলগীয়া হৈছিল। একাধিক অভিধানৰ উদ্ধৃতি লোৱাৰ পাছত সম্পাদকে অৱশেষত শব্দটোৰ পৰিৱৰ্তে প্ৰসংগটো অনুবাদ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়, যাৰ ফলত ইংৰাজী শিৰোনাম "দ্যা ষ্টোৰী অফ মাই টেটাৰড লাইফ" দিয়া হয়।^৬ চিত্তৰকথা শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে ছবিৰ কাহিনী কিন্তু ই ছবিৰ টুকুৰাবোৰক জিগছ পাজলৰ দৰে একেলগে ৰখাৰ অনুভৱকো সূচায়।^৭

সাৰাংশ

গল্পটোৰ নায়িকা দলিত মহিলা লেখিকা শান্তাবাই কাম্বলেৰ আত্মজীৱনী মাজ্য জলমাচি চিত্তৰকথাই শ্ৰেণী, জাতি আৰু লিংগৰ বোজা বহন কৰিছে। নাজা মহাৰাষ্ট্ৰৰ অন্যতম বৃহৎ দলিত সম্প্ৰদায় মহাৰ জাতিৰ।^৮৯১০ ভাৰতৰ দলিত নাৰী সংগ্ৰামৰ এক মৰ্মস্পৰ্শী কাহিনী। ১৯৮৬ চনত মাৰাঠী ভাষাত প্ৰকাশিত এই গ্ৰন্থখনত ভাৰতীয় সংস্কৃতিত জাতি আৰু লিংগ পক্ষপাতিত্বৰ সৈতে কাম্বলেৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। অস্পৃশ্য মহাৰ জাতিৰ অন্তৰ্গত কাম্বলে গোটেই জীৱনত স্কুল, কৰ্মক্ষেত্ৰ, আনকি ঘৰতো অপমানকে ধৰি কেইবাটাও নিৰ্যাতন সহ্য কৰিছিল। কাম্বলেৰ এই গ্ৰন্থখনে ভাৰতৰ জাতি ব্যৱস্থাৰ বৈষম্যমূলক আৰু অত্যাচাৰী কঠোৰ বাস্তৱতাক উদঙাই দিছে। পৰিয়ালৰ নিম্ন বৰ্ণ পদবীৰ ফলত হোৱা দৰিদ্ৰতা আৰু দুৰ্দশাৰ প্ৰাৰম্ভিক স্মৃতিৰ বিষয়ে তেওঁ বিতংভাৱে কয়। উচ্চ বৰ্ণৰদ্বাৰা যোগান ধৰা বাকী থকা খাদ্যৰ বিনিময়ত মহাৰ জাতিয়ে গাঁৱত ঝাড়ু দিয়া আৰু টহল দিয়াৰ দৰে গাঁৱৰ দায়িত্ব কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। আন ঠাইত জীৱিকা উপাৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হোৱাৰ পিছতো কাম্বলেৰ পৰিয়ালে তৰলকি নামেৰে জনাজাত এই অন্যায় আৰু বিনা বেতনে গাঁও সেৱাৰ বোজা বহন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল।

মন্দিৰ আৰু বিদ্যালয়ৰ দৰে শ্ৰদ্ধাৰ স্থানতো কাম্বলেৰ অস্পৃশ্যতা আৰু অপমানৰ অভিজ্ঞতাই তেওঁৰ হৃদয়ত এক অমলিন চিন ৰাখিছিল। কিতাপখনত তেওঁ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰিছে যে কেনেকৈ শিক্ষয়িত্ৰী হিচাপেও তেওঁ প্ৰধান জাতিৰ শত্ৰুতাৰ সন্মুখীন হৈছিল যিয়ে তেওঁক ঘৰলৈ উভতি যোৱাৰ ভাবুকি দিছিল নহ’লে মাৰপিট কৰি অপমানিত হৈ ওভতাই পঠোৱাৰ ভাবুকি দিছিল। আনকি তেওঁলোকৰ বিদ্যালয়খনক বঁটা দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা এজন প্ৰভাৱশালী জাতি নেতাৰ ঈৰ্ষাত তেওঁ আৰু তেওঁৰ স্বামীক এখন গাঁৱৰপৰাও খেদি পঠিওৱা হৈছিল। কাম্বলে নিজৰ আত্মজীৱনীত জাতি গঠনৰ বিষয়েও আলোচনা কৰি কয় যে নিম্ন জাতিৰ মহিলাসকলে তেওঁলোকৰ তুলনাত আৰু নিম্ন জাতিৰ লোকসকলক হেয়জ্ঞান কৰিছিল। এই আটাইকেইগৰাকী মহিলাই নিজৰ নিম্ন জাতিগত পদবীৰ বাবে বৈষম্য সহ্য কৰাৰ পাছতো এই স্তৰ বজাই ৰখা হৈছিল। তেওঁ সন্মুখীন হোৱা অসুবিধাৰ মাজতো কাম্বলেৰ স্মৃতিগ্ৰন্থখনে দাসত্বৰপৰা মুক্তিৰ পথ প্ৰশস্ত কৰা শিক্ষা আৰু জ্ঞানৰ শক্তিক উদ্‌যাপন কৰে। সামগ্ৰিকভাৱে মাজ্য জলমাচি চিত্তৰকথা দলিত সাহিত্যলৈ এক উল্লেখযোগ্য অৱদান যিয়ে ভাৰতীয় সমাজত দলিত মহিলাৰ দুৰ্দশাৰ ওপৰত আলোকপাত কৰে।^১১