ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিল

ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিল (PCI) ভাৰতৰ এটা বিধিগত আৰু অৰ্ধ ন্যায়িক সংস্থা, ১৯৭৯ চনত প্ৰেছ কাউন্সিল আইন, ১৯৭৮ৰদ্বাৰা পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে ভাৰতত “কাকত আৰু সংবাদ সংস্থাৰ মানদণ্ড বজাই ৰখা আৰু উন্নত কৰি সংবাদ মাধ্যমৰ স্বাধীনতা ৰক্ষা কৰা।’’ প্ৰথমতে ১৯৬৬ চনত ভাৰতীয় প্ৰেছ কাউন্সিল আইন, ১৯৬৫ৰ অধীনত স্থাপন কৰা হৈছিল আৰু ১৯৭৫ চনত বাতিল কৰা হৈছিল। জৰুৰীকালীন অৱস্থাত বিলুপ্ত হোৱাৰ পিছত ১৯৭৯ চনত ইয়াক পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।^১২

পৰিষদৰ এজন অধ্যক্ষ আছে – পৰম্পৰাগতভাৱে, এজন অৱসৰপ্ৰাপ্ত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ, আৰু ২৮ জন অতিৰিক্ত সদস্য ইয়াৰে ২০ জন সংবাদ মাধ্যমৰ সদস্য, ভাৰতত চলি থকা বাতৰি কাকত, টেলিভিছন চেনেল আৰু অন্যান্য সংবাদ মাধ্যমে মনোনীত কৰে।^৩৪ ২৮ জনীয়া পৰিষদত ৫ জন ভাৰতীয় সংসদৰ নিম্ন সদনৰ (লোকসভা) আৰু উচ্চ সদনৰ (ৰাজ্য সভা) সদস্য আৰু তিনিজনে সাহিত্য একাডেমী, বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ আৰু ভাৰতীয় বাৰ পৰিষদৰ মনোনীত হিচাপে সংস্কৃতি সাহিত্য আৰু আইনী ক্ষেত্ৰখনক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।^১

ন্যায়াধীশ ৰঞ্জনা প্ৰকাশ দেশাই ২০২২ চনৰ হিচাপত পৰিষদৰ অধ্যক্ষ।^৫ ইয়াৰ পূৰ্বে ন্যায়াধীশ চন্দ্ৰমৌলি কুমাৰ প্ৰসাদ (২০১৪–২০২২) আছিল।^৬

নৈতিকতা সংহিতা

ভাৰতীয় প্ৰেছ কাউন্সিলে “সাংবাদিক আচৰণৰ নিয়ম’’ জাৰি কৰিছে, যিটো ভাৰতত ব্যৱহৃত সাংবাদিকতা সম্পৰ্কীয় দুটা সংহিতাৰ ভিতৰত অন্যতম।^৭

অভিযোগ

ভাৰতীয় প্ৰেছ কাউন্সিলে কোনো সাংবাদিক বা সংবাদ মাধ্যমৰ সংস্থাৰ নৈতিক ব্যৰ্থতাৰ সৈতে জড়িত বিষয়ত প্ৰেছৰ বিৰুদ্ধে আৰু প্ৰেছৰদ্বাৰা অভিযোগ গ্ৰহণ কৰে।^৩ কাৰ্তিক শৰ্মাৰ মতে পৰিষদে তদন্ত কৰি প্ৰতিৱেদন জাৰি কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰি ই দোষী বুলি বিবেচনা কৰাসকলক "সতৰ্ক, উপদেশ, নিন্দা বা অসন্মতি" কৰিব পাৰে, কিন্তু ইয়াৰ ব্যক্তিগত সাংবাদিক আৰু প্ৰকাশনৰ ওপৰত বলবৎ কৰাৰ বা কোনো শাস্তি আৰোপ কৰাৰ কোনো ক্ষমতা নাই।^১

২০০৬ চনৰ ২১ জুলাইত ই তিনিখন কাকত — টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া (দিল্লী আৰু পুনে), পঞ্জাব কেছাৰী (দিল্লী) আৰু মিড-ডে (মুম্বাই) —ক সাংবাদিকতাৰ আচৰণৰ নীতি-নিয়ম উলংঘা কৰাৰ বাবে নিন্দা কৰে।^৮

পেইড নিউজ

ভাৰতত প্ৰেছ কাউন্সিলে ২০১০ চনত ভাৰতত “পেইড নিউজ’’ৰ ব্যাপক প্ৰথাৰ সীমিত অধ্যয়ন চলাইছিল। ২০১০ চনৰ জুলাই মাহত প্ৰকাশ কৰা এটা প্ৰতিৱেদনত ইয়াত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ভাৰতীয় বাতৰি কাকত আৰু অন্যান্য সংবাদ মাধ্যমত “পেইড নিউজ’’ এক ব্যাপক, গাঁথনিগত আৰু অতি সংগঠিত প্ৰথা, য’ত বাতৰিৰ স্থান আৰু অনুকূল কভাৰেজ ধনৰ বিনিময় কৰা হয়।^৯ ইয়াত লিখিছে, “পেইড নিউজ এটা জটিল পৰিঘটনা আৰু ই যোৱা ছয় দশকত [১৯৫০–২০১০] বিভিন্ন ৰূপ লাভ কৰিছে।’’ ইয়াৰ ভিতৰত বিভিন্ন অনুষ্ঠানত উপহাৰ গ্ৰহণ কৰা, বিদেশী আৰু ঘৰুৱা ভ্ৰমণ, বিভিন্ন আৰ্থিক আৰু অ-আৰ্থিক সুবিধা, ইয়াৰ উপৰি প্ৰত্যক্ষভাৱে ধন পৰিশোধ কৰা আদি অন্তৰ্ভুক্ত। ভাৰতীয় ছিকিউৰিটিজ এণ্ড এক্সচেঞ্জ ব’ৰ্ডে (ছেবি) ভাৰতীয় প্ৰেছ কাউন্সিলৰ দৃষ্টিগোচৰ কৰা আন এটা ধৰণৰ পেইড নিউজ হৈছে মিডিয়া কোম্পানী আৰু কৰ্পৰেট সত্তাৰ মাজত “ব্যক্তিগত চুক্তি”ৰ ৰূপ। ব্যক্তিগত চুক্তি হৈছে মিডিয়া কোম্পানী আৰু আন এটা অ-মিডিয়া কোম্পানীৰ মাজত হোৱা আনুষ্ঠানিক চুক্তি যিটোত পিছৰ কোম্পানীটোৱে বিজ্ঞাপনৰ স্থান আৰু অনুকূল কভাৰেজৰ পৰিৱৰ্তে কোম্পানীটোৰ কিছুমান শ্বেয়াৰ প্ৰথমটোলৈ হস্তান্তৰ কৰে।"^৯

২০১০ চনৰ তদন্তত ভাৰতীয় প্ৰেছ কাউন্সিল ২০০৯ চনৰ নিৰ্বাচনত সীমাবদ্ধ আছিল। ইয়াত ভাৰতীয় সংবাদ মাধ্যম, বিভিন্ন ৰাজনীতিবিদ আৰু ৰাজনৈতিক দলৰ মাজত দুৰ্নীতি আৰু গোপন বুজা-বুজিৰ যথেষ্ট প্ৰমাণ পোৱা গৈছিল।^৯ ইয়াত ৰায় দিয়া হৈছিল যে বাতৰি কাকতসমূহে এনে প্ৰবন্ধ কঢ়িয়াই নিব নালাগে যিয়ে "ধৰ্ম, জাতি, জাতি, সম্প্ৰদায় বা ভাষাৰ ভিত্তিত মানুহৰ মাজত শত্ৰুতা বা ঘৃণা" প্ৰকাশ কৰে, "এজন ৰাজনৈতিক প্ৰাৰ্থীৰ ব্যক্তিগত চৰিত্ৰ আৰু আচৰণ"ৰ ওপৰত সমালোচনাত্মক বক্তব্যৰপৰা বিৰত থাকে, অন্যান্য স্বেচ্ছামূলক নিৰ্দেশনাৰ মাজত ৰাজনৈতিক কভাৰেজৰ বাবে আৰ্থিক বা পৰোক্ষ ধৰণৰ ক্ষতিপূৰণৰপৰা বিৰত থাকে।^৯

কিন্তু প্ৰকাশক লবীৰ হেঁচাত পিচিআয়ে নিজৰ তদন্ত প্ৰতিৱেদন দমন কৰিবলৈ বাধ্য হয় য'ত মিডিয়া হাউচ আৰু পেইড নিউজত লিপ্ত হোৱা ৰাজনীতিবিদসকলৰ নাম উল্লেখ কৰা হৈছিল।^১০ প্ৰতিৱেদনৰ প্ৰতিলিপি বিচৰা আৰ টি আইৰ আবেদনো পিচিআয়ে নাকচ কৰে। কেন্দ্ৰীয় তথ্য আয়োগে (CIC) অৱশ্যে পিচিআইক আবেদনকাৰীক প্ৰতিৱেদনখন প্ৰদান কৰিবলৈ আৰু ইয়াৰ ৱেবছাইটতো ৰাজহুৱাভাৱে উপলব্ধ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে।^১১