বাকা বাই

বাকা বাই (প্ৰায় ১৭৭৪-১৮৫৮) এগৰাকী মাৰাঠা ৰাষ্ট্ৰনেতা আৰু নাগপুৰৰ ৰজা দ্বিতীয় ৰাঘোজী ভোঁছলেৰ প্ৰিয় পত্নী আছিল। স্বামীৰ মৃত্যুৰ পাছত নাগপুৰৰ ৰাজদৰবাৰত হোৱা ষড়যন্ত্ৰত তেওঁ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।^১২৩

জীৱন

নাগপুৰৰ ৰাজনীতি

বাকা বাই নাগপুৰ ৰাজ্যৰ মাৰাঠা ৰজা দ্বিতীয় ৰাঘোজী ভোঁছলেৰ চতুৰ্থ আৰু প্ৰিয় পত্নী আছিল।^২১ ১৮০৩ চনত আৰগাঁৱৰ যুদ্ধত তেওঁ উপস্থিত আছিল, য'ত মাৰাঠাসকল পৰাস্ত হৈছিল। ১৮১৬ চনৰ ২২ মাৰ্চত স্বামীৰ মৃত্যুৰ পাছত বাকা বায়ে তেওঁৰ সতি-সন্ততি দ্বিতীয় পাৰ্সোজী ভোঁছলেক ৰাজপ্ৰাসাদলৈ লৈ আহে আৰু তেওঁ ৰাজ্যৰ সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী হয়।

দ্বিতীয় পাৰ্ছ'জী অন্ধ, লংপেণ্ট আৰু পক্ষাঘাতগ্ৰস্ত আছিল, সেয়েহে তেওঁৰ ৰাজপাটত বহাৰ পিছত তেওঁ সম্পূৰ্ণৰূপে বিকাৰগ্ৰস্ত হৈ পৰে আৰু এজন ৰিজেণ্ট নিযুক্তি দিয়াটো প্ৰয়োজনীয় হৈ পৰে।^৪ বাকা বাইক ৰজাৰ ব্যক্তিত্ব আৰু ৰাজ্য পৰিচালনাৰ বাবে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল। মকৰ্ধোকৰা, আমগাঁও, দিঘোৰি, আদি গাঁৱৰ মালিক হৈ তেওঁ অতি প্ৰভাৱশালী হৈ পৰিল। তেওঁ বিধৱা ৰাণীৰ মৰ্যাদা লাভ কৰি নাগপুৰ ৰাজদৰবাৰত ধৰ্মজী ভোঁছলে, নৰোবা চিটনিছ আৰু গুজাবদাদা-গুজাৰকে ধৰি এটা শক্তিশালী দল গঠন কৰে।^৫৪২ কিন্তু প্ৰতিভাৱান আপ্পা চাহাবে ধৰ্মজী ভোঁছলেক হত্যা কৰি বকাবাইৰ ফৈদৰ কেইবাজনো সদস্যক ৰিজেণ্ট হোৱাৰ প্ৰচেষ্টাত তেওঁক সমৰ্থন কৰিবলৈ মান্তি কৰি ৰিজেন্সি অধিগ্ৰহণ কৰে।^৬

১৮১৭ চনৰ জানুৱাৰী মাহলৈকে আপ্পা চাহাবে আদালতত নিজৰ কৰ্তৃত্ব প্ৰতিষ্ঠা কৰি দ্বিতীয় পাৰ্সোজীক বিষাক্ত কৰি সিংহাসনৰ পথত যিকোনো বাধা নাইকিয়া কৰে।^৭ বাকা বাইৰ দলৰ কোনো বিৰোধিতাৰ আগতেই আপ্পা চাহাবে লগে লগে সিংহাসনত আৰোহণ কৰে।^৪৮

সীতাবুলদী যুদ্ধত ইংৰাজৰ হাতত আপ্পা চাহাব পৰাজিত হয় আৰু ১৮১৮ চনৰ ৯ জানুৱাৰীত এখন সন্ধি স্বাক্ষৰিত হৈ নাগপুৰক উপনৈৰ মৰ্যাদালৈ হ্ৰাস কৰে। কিন্তু সন্ধি সমাপ্ত হোৱাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে তেওঁ পুনৰ প্ৰতিৰোধৰ সৃষ্টি কৰে আৰু স্থানীয় গণ্ডসকলক বিদ্ৰোহত উত্থাপন কৰে আৰু মকাৰ্ডোক্ৰ, আমগাঁও, ডিঘোৰী আৰু বাকা বাইৰ অন্যান্য গাঁওসমূহ জ্বলাই দিয়ে।^৪৮২

আপ্পা চাহাবক গ্ৰেপ্তাৰ কৰি পদচ্যুত কৰা হয় আৰু শক্তিশালী এস্কৰ্টৰ অধীনত এলাহাবাদলৈ পঠিওৱা হয়।^৯ ইফালে বাকা বাই আৰু দ্বিতীয় ৰাঘোজী ভোঁছলেৰ আন বিধৱাসকলক ব্ৰিটিছ আৱাসী মন্ত্ৰী ৰিচাৰ্ড জেনকিন্সে দ্বিতীয় ৰাঘোজী ভোঁছলেৰ মাতৃৰফালৰপৰা নাতি বাজীবাক দত্তক ল'বলৈ বুজাইছিল।^৯ বাজিবাক তৃতীয় ৰঘুজী ভোঁছলে হিচাপে মুকুট পিন্ধোৱা হয়।^৫ বাকা বাই ৰজাৰ সংখ্যালঘুৰ বাবে ৰিজেন্সিৰ মুৰব্বী আছিল যদিও তেওঁৰ হাতত কেৱল ৰাজপ্ৰাসাদৰ কাম-কাজ আৰু ডেকা ৰজাৰ দায়িত্ব আছিল।.^১০৬ নাগপুৰৰ ব্ৰিটিছ আৱাসী মন্ত্ৰী ৰিচাৰ্ড জেনকিন্সে এই প্ৰশাসন চলাইছিল।^৪

১৮৫৩ চনত যেতিয়া তৃতীয় ৰঘুজীয়ে পুৰুষ উত্তৰাধিকাৰী নোহোৱাকৈ মৃত্যুবৰণ কৰে, তেতিয়া লৰ্ড ডালহাউচিয়ে উদ্ভাৱন কৰা ডক্ট্ৰিন অৱ লেপছ নীতিৰদ্বাৰা নাগপুৰ ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হ'বলৈ ওলাইছিল।^১১ বাকা বায়ে অন্যায় নীতিক প্ৰতিহত কৰিবলৈ সকলো শান্তিপূৰ্ণ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰাৰ চেষ্টা কৰিছিল যদিও শেষত ভোঁছলে পৰিয়ালৰ আন সদস্যসকলৰ সৈতে পেঞ্চন লাভ কৰিবলৈ সন্মত হৈছিল।^১২১৩ পেঞ্চনৰ সৰ্বাধিক অংশ তাই লাভ কৰিছিল ৫০ লাখ টকা। ১,২০,০০০।^১২২ কিন্তু তেওঁৰ প্ৰতিবাদৰ পিছতো নাগপুৰৰ কোষাগাৰ ৰাজ্যখন অধিগ্ৰহণ কৰাৰ পাছত ব্ৰিটিছে সম্পূৰ্ণৰূপে লুট-পাত কৰে।^৫১২

১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহ

১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ সময়ত নাগপুৰ আৰু সমগ্ৰ মধ্য প্ৰদেশত অশান্তিৰ সৃষ্টি হৈছিল যদিও বাকা বায়ে নিজৰ সকলো ক্ষমতা আৰু প্ৰভাৱ ব্ৰিটিছ চৰকাৰক সহায় কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰাৰ বাবে বৃহৎ বিদ্ৰোহ ৰোধ কৰা হয়।^১৪১৫ এই কথাই ব্ৰিটিছ চৰকাৰক অতিশয় সন্তুষ্ট কৰিছিল, কাৰণ শেহতীয়াকৈ সংযুক্ত হোৱা এখন আগশাৰীৰ মাৰাঠা ৰাজ্য হিচাপে বিদ্ৰোহী কাৰ্য্যৰপৰা পলায়ন কৰাটোৱে মাৰাঠা অঞ্চল আৰু নিজামৰ ৰাজ্যৰ উত্তৰ দিশত বিদ্ৰোহৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে কাম কৰিলেহেঁতেন।^১০৪

মৃত্যু

১৮৫৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ কোনোবা এটা সময়ত চৌৰাশী বছৰ বয়সত বাকা বাইৰ মৃত্যু হয়। বিশেষকৈ মধ্য প্ৰদেশৰ হিন্দু সম্প্ৰদায়ত তেওঁক তেওঁৰ ধৰ্মপৰায়ণতাৰ বাবে স্মৰণ কৰা হৈছিল।