ফ'ৰ্ট কোচি

)]]

ফ'ৰ্ট কোচি (ইংৰাজী ভাষা: Fort Kochi) হৈছে ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কোচি চহৰৰ এটা অন্যতম ঐতিহাসিক অঞ্চল। ইয়াক পূৰ্বতে ফ'ৰ্ট কোচিন বুলিও জনা গৈছিল।^১ পৰ্তুগীজ ভাষা ইষ্ট ইণ্ডিজৰ নিয়ন্ত্ৰণত থকা আৰু ভাৰতীয় ভূমিত নিৰ্মিত প্ৰথম ইউৰোপীয় দুৰ্গ ফ'ৰ্ট ইমানুৱেলৰ নাম অনুসৰিয়েই এই অঞ্চলটোৰ নাম ফ'ৰ্ট কোচি ৰখা হৈছিল।^২৩ এই ঠাইখণ্ড কোচি মূল ভূখণ্ডৰ দক্ষিণ-পশ্চিম দিশত থকা কেইবাটাও পানীৰে আবৃত দ্বীপ আৰু উপদ্বীপৰ অংশ, যাক সামূহিকভাৱে পুৰণি কোচি বা পশ্চিম কোচি বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ কাষতে মাট্টানচেৰী অঞ্চলটো অৱস্থিত। ১৯৬৭ চনত এই তিনিখন পৌৰসভাক সমীপৱৰ্তী কিছু এলেকাৰ সৈতে লগ লগাই বৰ্তমানৰ কোচি পৌৰ নিগমে পূৰ্ণৰূপ পায়।

ফ'ৰ্ট কোচি ইয়াৰ সমৃদ্ধ ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতিৰ বাবে জনাজাত। ই দেশী-বিদেশী দুয়ো ধৰণৰ পৰ্যটকৰ বাবে এক অন্যতম প্ৰধান আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰবিন্দু। ২০২০ চনত নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিকৰ "ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া বিশ্বৰ শীৰ্ষ ২৫টা পৰ্যটনস্থলী"ৰ বাছনিৰ তালিকাত ফ'ৰ্ট কোচিয়ে নৱম স্থান লাভ কৰিছিল।^৪

যাতায়ত

এৰ্নাকুলামৰ পৰা পথ আৰু জলপথেৰে ফ'ৰ্ট কোচিলৈ যাব পাৰি। চহৰখনৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ পৰা ব্যক্তিগত বাছ আৰু চৰকাৰী পৰিবহন নিগমৰ বাছসমূহ ফ'ৰ্ট কোচিলৈ চলাচল কৰে। এই স্থানলৈ অহা পৰ্যটকৰ বৃহৎ সংখ্যাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি চৰকাৰে এই পথত বিশেষ ল'—ফ্ল'ৰ ভলভো বাছৰ সেৱা আৰম্ভ কৰিছিল। কোচি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ, ভাইটিলা মবিলিটি হাব আৰু কাক্কানাদ ইনফ' পাৰ্কৰ দৰে জনপ্ৰিয় পথসমূহত বৰ্তমান এনে বাছ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

ঔপনিৱেশিক প্ৰাক-কাল

খ্ৰীষ্টপূৰ্বৰ সময়ছোৱাত বৰ্তমানৰ কেৰালা নামেৰে জনাজাত অঞ্চলটো মেংগ্ৰোভ অৰণ্যৰে আচ্ছন্ন আছিল। সাগৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে বালিৰ চৰ আদিৰ সৃষ্টি হয়, যাৰ ফলত বৰ্তমান দেখা পোৱা উপকূলীয় অঞ্চলটোৱে গঢ় লৈ উঠে। কোচি নামটোৰ উৎপত্তি মালায়ালম শব্দ কোচু আঝিৰ পৰা হোৱা বুলি ধাৰণা কৰা হয়, যাৰ অৰ্থ হৈছে সৰু উপহ্ৰদ। পুৰণি ঐতিহাসিক কোচিৰ কেন্দ্ৰবিন্দু আছিল মাট্টানচেৰী। পুৰণি মালয়ালম ভাষা ভাষাত ইয়াক মাদান-চেৰী বুলি কোৱা হৈছিল, য'ত চেৰী শব্দৰ অৰ্থ হৈছে চহৰ। মাদ অৰ্থাৎ গৰু আছিল কোচিৰ ৰজাৰ পুৰণি ৰাজকীয় দুৰ্গৰ প্ৰতীক। ১৩৪১ গ্ৰেগৰিয়ান বৰ্ষপঞ্জীত অহা এক প্ৰলয়ংকাৰী চুনামীৰ বাবে কোডুংগাল্লুৰ বন্দৰ ধ্বংস হোৱাৰ পিছত কোচিৰ ৰজাই ইয়াত নিজৰ ৰাজপ্ৰসাদ নিৰ্মাণ কৰিছিল। পেৰুম্পাডাপ্পু স্বৰূপম অৰ্থাৎ ৰজাৰ এই দুৰ্গটো কালভাথী নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। কঝিকোডৰ (কালিকট) ৰজা জামোৰিন আৰু পশ্চিমীয়া ঔপনিৱেশিক শক্তিসমূহৰ মাজত হোৱা সঘনাই যুদ্ধৰ বাবে ৰজাই এই ঠাই এৰি ত্ৰিপুনিথুৰালৈ গুচি যায়। ৰজাগৰাকী বৈষ্ণৱ পন্থী আছিল আৰু গৰু বা মাদু আছিল তেওঁৰ ৰাজকীয় প্ৰতীক।

ইতিহাস

মধ্যযুগীয় কেৰালা উপকূলত কঝিকোড বন্দৰে অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিকভাৱে সৰ্বোচ্চ স্থান দখল কৰি আছিল, আনহাতে কান্নুৰ, কোল্লাম আৰু কোচি আছিল ব্যৱসায়িকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ বন্দৰ, য’ত বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ পৰা অহা ব্যৱসায়ীসকল একত্ৰিত হৈছিল।^৫ ঔপনিৱেশিক কালৰ পূৰ্বে ফ'ৰ্ট কোচি কোচি ৰাজ্যৰ অধীনৰ এখন সৰু মাছমৰীয়া গাঁও আছিল। আৱিষ্কাৰৰ যুগত ১৪৯৮ চনত পৰ্তুগীজসকল কঝিকোডৰ কপ্পাডত উপস্থিত হয় আৰু ইয়াৰ ফলত ইউৰোপৰ পৰা ভাৰতলৈ পোনপটীয়া সাগৰীয় পথ মুকলি হয়।^৬ পৰৱৰ্তী সময়ত ফ'ৰ্ট কোচি নামেৰে জনাজাত হোৱা এই ভূখণ্ড ১৫০৩ চনত কোচিৰ ৰজাই পৰ্তুগীজসকলক প্ৰদান কৰিছিল, কাৰণ আফনচো ডি আলবুকাৰ্কৰ নেতৃত্বত অহা পৰ্তুগীজ সৈন্যই তেওঁক কঝিকোডৰ জামোৰিন সৈন্যৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াত সহায় কৰিছিল। ৰজাই তেওঁলোকক নিজৰ ব্যৱসায়িক স্বাৰ্থ সুৰক্ষিত কৰিবলৈ সাগৰৰ পাৰত ফ'ৰ্ট ইমানুৱেল নিৰ্মাণ কৰাৰ অনুমতিও দিছিল। ফ'ৰ্ট কোচি নামৰ প্ৰথম অংশটো এই দুৰ্গটোৰ পৰাই আহিছে, যাক পিছলৈ ওলন্দাজসকলে ধ্বংস কৰি পেলাইছিল। পৰ্তুগীজসকলে এই দুৰ্গটোৰ পিছফালে নিজৰ উপনিৱেশ স্থাপন কৰিছিল, য’ত এটা কাঠৰ গীৰ্জাও আছিল। ইয়াক ১৫১৬ চনত এক স্থায়ী গাঁথনি হিচাপে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়, যাক বৰ্তমান চেইণ্ট ফ্ৰাংকোচিছ গীৰ্জা বুলি জনা যায়। ফ'ৰ্ট কোচি ১৬০ বছৰ ধৰি পৰ্তুগীজসকলৰ দখলত আছিল। ১৬৬৩ চনত ওলন্দাজসকলে পৰ্তুগীজসকলৰ পৰা এই ভূখণ্ড কাঢ়ি লয় আৰু পৰ্তুগীজসকলৰ বহুতো ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিশেষকৈ কেথলিক মঠসমূহ ধ্বংস কৰে। ওলন্দাজসকলে ১৭৯৫ চনলৈকে ১১২ বছৰ ধৰি ফ'ৰ্ট কোচি নিজৰ দখলত ৰাখিছিল, তাৰ পিছত ব্ৰিটিছে ওলন্দাজসকলক পৰাস্ত কৰি ইয়াৰ নিয়ন্ত্ৰণ লয়। ১৯৪৭ চনত ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ (ভাৰত বিভাজন) সৈতে ফ'ৰ্ট কোচিৰ ওপৰত বিদেশী নিয়ন্ত্ৰণৰ অন্ত পৰে।

এই ঔপনিৱেশিক সময়ছোৱাত পৰ্তুগীজ, ওলন্দাজ আৰু ব্ৰিটিছসকলে নিৰ্মাণ কৰা পুৰণি ঘৰবোৰৰ মিশ্ৰণ ফ'ৰ্ট কোচিৰ ৰাজপথত দেখিবলৈ পোৱা যায়। চেইণ্ট ফ্ৰাংকোচিছ গীৰ্জাখন ১৫০৩ চনত পৰ্তুগীজসকলে কেথলিক গীৰ্জা হিচাপে নিৰ্মাণ কৰিছিল। বিখ্যাত নাবিক ভাস্কো ডাগামাক এসময়ত এই গীৰ্জাতে সমাধিস্থ কৰা হৈছিল, যাৰ সমাধিটো বৰ্তমান চাৰ্চ অৱ চাউথ ইণ্ডিয়াৰ অধীনত আছে আৰু ই এটা ৰাষ্ট্ৰীয় কীৰ্তিচিহ্ন। ১৫৫৮ চনত পৰ্তুগীজসকলৰ অধীনত কোচিৰ কেথলিক ধৰ্মপ্ৰান্ত (Diocese of Cochin) প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ফ'ৰ্ট কোচিত আছিল।^৭ চান্টা ক্ৰুজ বেচিলিকা, যিখন ১৬ শতিকাত পৰ্তুগীজসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল, পিছলৈ ব্ৰিটিছে ধ্বংস কৰে আৰু ১৯ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ইয়াক পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়।^৮ এই সময়ৰে আন কিছুমান আৱাসিক ভৱন আৰু হোটেল যেনে ওল্ড হাৰ্বাৰ হাউচ আদি বৰ্তমান সময়ত নবীকৰণ কৰা হৈছে। পৰ্যটকৰ বাবে আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় বস্তু হ’ল সাগৰৰ পাৰত থকা পুৰণি চীনা মাছ ধৰা জালসমূহ, যিবোৰ ১৪ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে চীনা ব্যৱসায়ীসকলে ইয়াত প্ৰচলন কৰিছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।

প্ৰথম উৎসসমূহ

সাধাৰণ যুগৰ আৰম্ভণিৰে পৰা আৰৱ আৰু চীনা ব্যৱসায়ীসকলে কোচি অঞ্চলৰ পৰা মচলা, বিশেষকৈ জালুক, দালচেনি, ইলাচী, লং, চন্দন কাঠ আদি সংগ্ৰহ কৰিছিল। এই মূল্যবান সামগ্ৰীৰ খেতি আৰু ব্যৱসায়ে এই অঞ্চলৰ ইতিহাস গঢ়ি তুলিছিল। আজিও কোচি মচলা ৰপ্তানিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। আৰৱ ব্যৱসায়ীসকলে প্ৰথমে এই মচলাবোৰৰ বিষয়ে জানিছিল আৰু তেওঁলোকে এই অতি প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰীবোৰ ইউৰোপলৈ লৈ গৈছিল। শতিকাৰ পিছত তেওঁলোকক অনুসৰণ কৰি প্ৰথমে পৰ্তুগীজ, তাৰ পিছত ওলন্দাজ আৰু পিছলৈ ব্ৰিটিছসকল আহিছিল।

প্ৰায় ৬০০ খ্ৰীষ্টাব্দ

মালাবাৰ উপকূল সম্পৰ্কীয় লিখিত নথিপত্ৰই দেখুৱায় যে এই অঞ্চলত হিন্দু, খ্ৰীষ্টান আৰু এক ইহুদী সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায় আছিল।^৯

প্ৰায় ১৩৪১ খ্ৰীষ্টাব্দ

এক বৃহৎ বানপানীৰ ফলত কোচিৰ প্ৰাকৃতিক বন্দৰটোৰ সৃষ্টি হৈছিল, যিয়ে কোডুংগাল্লুৰ চহৰৰ বন্দৰটো ধ্বংস কৰিপেলাইছিল। ইয়াৰ পিছত এই চহৰখন ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূলৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ বন্দৰ হিচাপে গঢ়ি উঠে। ই চীন আৰু মধ্য প্ৰাচ্যৰ সৈতে মচলা ব্যৱসায়ত মনোনিবেশ কৰিছিল।

প্ৰায় ১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ

এই সময়ছোৱাত কঝিকোড জামোৰিন ৰজাৰ দ্বাৰা আৰু কোচি কোচিৰ মহাৰজাৰ দ্বাৰা শাসিত আছিল। এই সময়তে প্ৰথম পৰ্তুগীজ জাহাজখন মালাবাৰ উপকূলত লংগৰ পেলাইছিল: ভাস্কো ডাগামা কঝিকোডত আৰু পেড্ৰ' আলভাৰেচ কুব্ৰাল কোচিলৈ আহিছিল। কোচিৰ মহাৰজাই কঝিকোডৰ জামোৰিন ৰজাৰ পৰা ভাবুকি অনুভৱ কৰিছিল আৰু তেওঁ আশা কৰিছিল যে পৰ্তুগীজসকলে তেওঁক সুৰক্ষা দিয়াত সহায় কৰিব। মহাৰজাই পৰ্তুগীজসকলক আদৰণি জনাইছিল আৰু তেওঁলোকে কোচিত তেওঁলোকৰ প্ৰথম বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰিছিল। অৱশ্যে পিছলৈ কোচিৰ মহাৰজা ক্ষমতাচ্যুত হয় আৰু কোচি ভাৰতৰ প্ৰথম ইউৰোপীয় উপনিৱেশত পৰিণত হয়। পৰ্তুগীজসকলে সৰু ইহুদী সম্প্ৰদায় আৰু নেষ্টোৰিয়ান ধৰ্ম পালন কৰা চিৰিয়ান খ্ৰীষ্টানসকলৰ ওপৰত চাপ সৃষ্টি কৰিছিল। পৰ্তুগীজসকলে চিৰিয়ান খ্ৰীষ্টান চাৰ্চক লেটিন চাৰ্চৰ সৈতে একত্ৰিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয় কাৰণ বেছিভাগ চিৰিয়ান খ্ৰীষ্টানেই পোপ আৰু লেটিন চাৰ্চৰ কৰ্তৃত্ব অস্বীকাৰ কৰিছিল। ইয়াৰ ফলস্বৰূপে মাট্টানচেৰীৰ কুনান কুৰিশ্ব গীৰ্জাত ঐতিহাসিক কুনান ক্ৰছ শপতগ্ৰহণ অনুষ্ঠিত হৈছিল। ফ্ৰাংকোচিছ জেভিয়াৰেও হাজাৰ হাজাৰ লোকক দীক্ষিত কৰিছিল, যাৰ ফলত কোচিত কেথলিক জনসংখ্যা বৃদ্ধি পাইছিল।^১০

প্ৰায় ১৬৬৩ খ্ৰীষ্টাব্দ

কোচিন ৰাজপৰিয়ালৰ এজন ক্ষমতাচ্যুত ৰাজকুমাৰ আৰু বংশগত প্ৰধানমন্ত্ৰী পালিয়াথ আচানৰ আমন্ত্ৰণ মৰ্মে ওলন্দাজসকল কোচিলৈ আহে আৰু ১৬৬৩ চনত কোচি জয় কৰে। এই চহৰখন ডাচ মালাবাৰৰ ৰাজধানী হৈ পৰে আৰু ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বিশ্বব্যাপী বাণিজ্যিক নেটৱৰ্কৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ওলন্দাজসকলে কোচিৰ বহুতো কেথলিক প্ৰতিষ্ঠানো ধ্বংস কৰিছিল।^১১

১৮ শতিকা

১৭৬০ চনৰ আশে-পাশে আঞ্চলিক শক্তিসমূহৰ মাজত হোৱা সংঘাতৰ বাবে কোচিৰ বাবে এক কঠিন সময় আহে। কোচি প্ৰথমে হাইদৰ আলী আৰু পিছলৈ তেওঁৰ পুত্ৰ টিপু চুলতানৰ দ্বাৰা ধ্বংসপ্ৰাপ্ত হৈছিল। টিপু চুলতানে এই চহৰখন সাময়িকভাৱে মহীশূৰ ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আনিছিল। প্ৰায় ১৭৯০ চনত কোচি ব্ৰিটিছৰ প্ৰভাৱলৈ আহে।

১৯ শতিকা

১৮১৪ চনত কোচি মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সিৰ অংশ হৈ পৰে আৰু ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক সাম্ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ব্ৰিটিছসকলে ২০ শতিকালৈকে এই অঞ্চলটোক পৰিচালিত কৰিছিল আৰু কোচি সদায় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বন্দৰ তথা বাণিজ্য কেন্দ্ৰ (Trade Center) হিচাপে বৰ্তি আছিল।

ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় সাম্ৰাজ্যৰ ১৮৬৫ চনৰ মাদ্ৰাজ এক্ট ১০ (১৮৫০ চনৰ টাউন এক্টৰ সংশোধন) অনুসৰি ১৮৬৬ চনৰ ১ নৱেম্বৰত ফ'ৰ্ট কোচি পৌৰসভা গঠন কৰা হৈছিল।^{১২১৩১৪১৫} ইয়াৰ সৈতে কোঝিকোড়, কান্নুৰ, থলাচেৰী আৰু পালাক্কাড পৌৰসভাও গঠন কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত এইসমূহ মালাবাৰ জিলাৰ অংশ হিচাপে আধুনিক কেৰালা ৰাজ্যৰ প্ৰথম আধুনিক পৌৰসভা হিচাপে পৰিগণিত হয়।

১৮৮৯ চনৰ জানুৱাৰী মাহত কোচিৰ এক ভয়াবহ অগ্নিকাণ্ডত (Great fire of Cochin) প্ৰায় ৩০০ টা ঘৰ আৰু ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান সম্পূৰ্ণৰূপে ধ্বংস হৈছিল।

প্ৰধান পৰ্যটন আকৰ্ষণসমূহ

• কোচিন কাৰ্নিভাল
• ভাৰত-পৰ্তুগীজ সংগ্ৰহালয়
• ফ'ৰ্ট কোচি বীচ
• কোচি ডাচ চেমেট্ৰী (ওলন্দাজ শ্মশান)
• চাউদাৰ্ন নেভেল কমাণ্ড মেৰিটাইম মিউজিয়াম (নৌসেনা সংগ্ৰহালয়)
• কোচিন তিৰুমালা দেৱস্বম
• শ্ৰী গোপালকৃষ্ণ দেৱস্বম মন্দিৰ (কেৰালাৰ একমাত্ৰ দৈৱজ্ঞ ব্ৰাহ্মণ মন্দিৰ)
• কুনান কুৰিশ্ব চাৰ্চ, মাট্টানচেৰী; য'ত ঐতিহাসিক কুনান ক্ৰছ শপতগ্ৰহণ হৈছিল।
• আৱাৰ লেডী অৱ লাইফ চাৰ্চ, মাট্টানচেৰী
• চেইণ্ট লৰেন্স চাৰ্চ, এডাকোচি
• চেইণ্ট লুই চাৰ্চ, মুন্দামভেলি
• চেইণ্ট ফ্ৰাংকোচিছ গীৰ্জা
• চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা
• বিচপ হাউচ – কোচিৰ ৰোমান কেথলিক ধৰ্মপ্ৰান্ত
• ফ'ৰ্ট ইমানুৱেল
• পাৰাডেশী জুৰিছ চিনেগগ (ইহুদী উপাসনাগৃহ)
• মাট্টানচেৰী প্ৰাসাদ (ডাচ পেলেচ)
• জৈন মন্দিৰ
• আৱাৰ লেডী অৱ হোপ চাৰ্চ
• কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনালে
• শ্ৰী জনাৰ্দন মন্দিৰ

বাহ্যিক সংযোগ

• ফ'ৰ্ট কোচি আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা দৰ্শনীয় স্থানসমূহ দেখুওৱা এটা চুটি ইউটিউব ভিডিঅ'
• ১৮৮৯ চনৰ কোচিৰ ভয়াবহ অগ্নিকাণ্ড — দা হিন্দু কাকতত প্ৰকাশিত এটা প্ৰবন্ধ
• ফ'ৰ্ট কোচি, ইয়াৰ ইতিহাস আৰু সংস্কৃতি — জোছবিন ইটি