জলমহল

জলমহল, যাক নৰ্নৌলৰ জলমহল বা জলপ্ৰাসাদ বুলিও কোৱা হয়, ভাৰতৰ হাৰিয়ানাৰ নৰ্নৌলত অৱস্থিত ১৬ শতিকাৰ শেষৰফালে নিৰ্মিত এটা ৰাজপ্ৰাসাদ, দুৰ্গ আৰু কৃত্ৰিম হ্ৰদ। নৰ্নৌলৰ এজন মোগল গৱৰ্ণৰে নিৰ্মাণ কৰা এই গাঁথনিটোৱে বৰ্তমান পৰ্যটকৰ আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে কাম কৰি আছে।

বিৱৰণ

১৫৯১ খ্ৰীষ্টাব্দত মোগল সাম্ৰাজ্যৰ আভিজাত সদস্য তথা নৰ্নৌলৰ ৰাজ্যপাল শ্বাহ কুলি খানে নিৰ্মাণ কৰিছিল এই জলমহল। খান মোগল দৰবাৰৰ এজন গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়া আৰু সাম্ৰাজ্যৰ একালৰ ৰিজেণ্ট বৈৰাম খানৰ ৰক্ষক আছিল।^১২ তেওঁ এজন সফল সামৰিক সেনাপতিও আছিল আৰু মহান আকবৰৰ অধীনত মোগল সেনাবাহিনীত সেৱা আগবঢ়াইছিল। উত্তৰ ভাৰত জয়ৰ বাবে আকবৰৰ অভিযানে খানক ধনী কৰি তুলিছিল আৰু পানীপথৰ দ্বিতীয় যুদ্ধত সুৰীয়া সেনাপতি হেমুক আঘাত কৰি সেনাপতিজনে নিজকে বিশেষ কৰি তুলিছিল। খানৰ সেৱাৰ বাবে কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ কৰি আকবৰে তেওঁক উপাধি, ধন-সম্পত্তি প্ৰদান কৰে আৰু তেওঁক নৰ্নৌলৰ গৱৰ্ণৰ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে।^২

এজন দক্ষ সামৰিক নেতা হোৱাৰ উপৰি খান আছিল এজন বিখ্যাত স্থাপত্যৰ পৃষ্ঠপোষক।^২ ৰাজ্যপাল নিযুক্তি পোৱাৰ লগে লগে তেওঁ নৰ্নৌলত ধাৰাবাহিকভাৱে নিৰ্মাণ প্ৰকল্প আৰম্ভ কৰে; এই প্ৰকল্পসমূহ, যাৰ প্ৰথমটো আছিল তেওঁৰ বাবে এটা সমাধি (১৫৭৪-৭৫ চনত নিৰ্মিত)[3], ইয়াক "ব্যক্তিগত ধৰণৰ" আৰু ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইত তেওঁৰ কিছুমান প্ৰকল্পৰপৰা পৃথক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে;^২ তদুপৰি, খানৰ প্ৰকল্পসমূহ যথেষ্ট উল্লেখযোগ্য আছিল যাৰ বাবে সমসাময়িক মোগল গ্ৰন্থসমূহত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল।^২

নিজৰ সমাধি সম্পূৰ্ণ কৰাৰ ১৫ বছৰৰ পাছত খানে নৰ্নৌলত নতুন ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; এই গঠনটোৱে বৰ্তমানৰ জলমহল হৈ পৰিল।^২ খানে আৰম্ভণিতে এটা বৰ্গক্ষেত্ৰৰ কৃত্ৰিম হ্ৰদ (সততে জলাশয় হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়^২) সৃষ্টি কৰিছিল আৰু কেন্দ্ৰত এটা দ্বীপ আছিল; এই হ্ৰদটোৱে ৰাজপ্ৰাসাদটোত থকা লোকসকলৰ বাবে "দ্বিতীয় কৌছাৰ" (মুছলমান স্বৰ্গৰ প্ৰাচুৰ্য্যৰ পুখুৰী) গঠন কৰাৰ উদ্দেশ্য আছিল।^২ তাৰ পিছত খানে হ্ৰদটোৰ উত্তৰ প্ৰান্তত এটা দুৰ্গযুক্ত দুৱাৰ নিৰ্মাণৰ নিৰ্দেশ দিয়ে। ইয়াৰ পিছত জলাশয়টোৰ মাজলৈ এটা পথ নিৰ্মাণ কৰা হয়, য’ত ভেটি স্থাপন কৰা হয় আৰু এটা ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণ কৰা হয়। জলমহল, ইয়াৰ দুৱাৰ, আৰু হ্ৰদ নিৰ্মাণৰ কামত ২–৩ বছৰ সময় লাগিছিল। ৰাজপ্ৰাসাদটো নিজেই আন মোগল ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু মণ্ডপৰ শৈলীৰে সজাই তোলা হৈছিল; হেমুৰ ওপৰত কুলি খানৰ বিখ্যাত বিজয় উদ্‌যাপন কৰা শিলালিপিকে ধৰি বিভিন্ন শিল আৰু খোদিত শিল্পকৰ্মৰে এই গঠনটো সজোৱা হৈছিল।^২ ক্ষেত্ৰফলৰ হিচাপত এই চৌহদটোৱে ১১ একৰ মাটি সামৰি লৈছে।^৩

সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছৰ শতিকাবোৰত ৰাজপ্ৰাসাদৰ পুখুৰীটো ক্ৰমান্বয়ে মাটিৰে ভৰি পৰিছিল। এই ধ্বংসাৱশেষ ২০ শতিকাৰ শেষৰফালে পৰিষ্কাৰ কৰা হয় আৰু হ্ৰদটো পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হয়।^৩২