জয়পাল (হিন্দুশ্বাহী বংশৰ ৰজা)

জয়পাল ৯৬৪ চনৰপৰা ১০০১ চনলৈকে হিন্দু শ্বাহী বংশৰ শাসক আছিল। পশ্চিমে লঘ্মানৰপৰা পূবে কাশ্মীৰলৈকে আৰু ছিৰহিন্দৰপৰা মুলতানলৈকে বিস্তৃত অঞ্চলত তেওঁ শাসন কৰিছিল।^১ তেওঁ হুৎপালৰ পুত্ৰ আৰু আনন্দপালৰ পিতৃ। ^১ বাৰীকোটৰ শিলালিপিত তেওঁৰ সম্পূৰ্ণ উপাধি "পৰম ভট্টৰক মহাৰাজধিৰাজা শ্ৰী জয়পালদেৱ" বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। ^২

ইতিহাস

তিনি শতিকাৰ অবিৰত প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত ৯৫০ চনৰ শেষৰফালে ভাৰতত আৰৱ/তুৰ্কী শাসন মাত্ৰ দুখন ৰাজ্য মুলতান আৰু মনছুৰালৈ হ্ৰাস পায়।^৩ কাবুল চহৰত সাবুক্তিগিনৰ দখলত আছিল যদিও উদ্ভণ্ডাপুৰৰ হিন্দু শ্বাহী শাসকসকলে কাবুল পুনৰ দখল কৰাৰ চেষ্টা অব্যাহত ৰাখিছিল।

৯৮৬–৯৮৭ চনত জয়পালাই গাজনীৰ দিশে আগবাঢ়ি যায় আৰু গুজাকত সাবুক্তিগিনৰ সৈন্যৰ সন্মুখীন হয়। ^৪ কেইবাদিনো যুদ্ধ নিৰ্ণায়কভাৱে চলি থাকে, যেতিয়ালৈকে জোৱাৰ শ্বাহীৰ বিৰুদ্ধে নহয়: জয়পালাই শান্তি চুক্তিৰ প্ৰস্তাৱ দিবলৈ বাধ্য হয়। ^৫ সাবুকতাগিনৰ পুত্ৰ তথা যুদ্ধৰ সেনাপতি মাহমুদে নিৰ্ণায়ক পৰাজয়ৰ সন্মুখীন হ'বলৈ ইচ্ছুক আছিল যদিও জয়পালাই সকলো মূল্যৱান সামগ্ৰী জ্বলাই দিয়াৰ ভাবুকি দিয়াৰ লগে লগে তেওঁ হাৰ মানিবলৈ বাধ্য হৈছিল।^৬

প্ৰায় ৯৯০–৯৯১ চনত মাহমুদক তেওঁৰ পিতৃ ছাবুক্টিগিনে বিদ্ৰোহ জগাই তোলাৰ দোষত কাৰাগাৰত ভৰাই থৈছিল।^৭ জয়পালাই সম্ভৱতঃ মাহমুদক উদ্ধাৰ কৰি তেওঁৰ কন্যাক তেওঁৰ লগত বিয়া কৰাব আৰু ইয়াৰ উপৰি পৰ্যাপ্ত ধন আৰু সৈন্য আবণ্টন দিয়াৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দি নিজৰ পক্ষত বিভাজনৰ সহায় ল'বলৈ চেষ্টা কৰিছিল। ^৮ মাহমুদে অনুকূল সঁহাৰি নিদি শ্বাহীক হিন্দু বুলি লক্ষ্য কৰি সবুক্তিগিনৰ প্ৰতি নিজৰ নিৰপেক্ষ ভক্তি ঘোষণা কৰে আৰু মুক্তিৰ পিছত জয়পালক আক্ৰমণ কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে ^৯ প্ৰায় একে সময়তে জয়পালক প্ৰত্যাহ্বান জনাইছিল লাহোৰৰ ৰজা ভৰতে, যিয়ে নন্দনা, ঝেলুম আৰু তক্ষীলাক দখল কৰিব বিচাৰিছিল।^১০ পঞ্জাৱৰ তেতিয়াৰ ৰাজ্যপাল আনন্দপালক ভাৰতৰ সৈন্যবাহিনীক বাধা দিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হয় আৰু তাৰ পিছৰ যুদ্ধত ভৰতক বন্দী কৰি লাহোৰ বন্দী কৰা হয়; কিন্তু লাহোৰৰ সম্ভ্ৰান্ত লোকসকলে তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ ৰজাৰ হৈ অনুৰোধ কৰিছিল আৰু কৰ আদায় দিয়াৰ পাছত তেওঁলোকক পুনৰ অধীনস্থ হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। ^১১ ইয়াৰ প্ৰায় এবছৰৰ পাছত ভাৰতৰ পুত্ৰ চন্দ্ৰকে শ্বাহীৰ বিৰুদ্ধে কুচিন্তিত অভিযান চলোৱাৰ দোহাই দি তেওঁক পদচ্যুত কৰি নতুন সামন্তবাদী হৈ পৰে। ^১২ স্পষ্ট নহোৱা কাৰণত ৯৯৮–৯৯৯ চনৰ আশে-পাশে (অধিগ্ৰহণৰ আঠ বছৰ পাছত) জয়পালে নিজৰ অধিপতি ভাৰতক ৰক্ষা কৰাৰ অজুহাতত লাহোৰৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ ঘোষণা কৰি আনন্দপালক পঠিয়াই দিয়ে। ^১৩ চামুটলাৰ যুদ্ধক্ষেত্ৰৰ আশে-পাশে চন্দ্ৰক আক্ৰমণ কৰি অপহৰণ কৰা হয় আৰু লাহোৰ ৰাজপথৰ হাতত বন্দী হয়। ^১৪ ৰহমানে অনুমান কৰে যে শ্বাহীসকলে যিকোনো অজুহাত দেখুৱাই গাজনাৱীৰ বিৰুদ্ধে নিজৰ লোকচানৰ ভৰসাম্য ৰক্ষা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। ^১৫

৯৯৮ চনত মাহমুদে গাজনাৱী সিংহাসনত বহে আৰু কেইবাটাও ভূ-খণ্ড জয় কৰে। ^১৬ অতি সোনকালেই মাহমুদে শ্বাহীসকলৰ ওপৰত নিজৰ দৃষ্টি নিবদ্ধ কৰিলে, আৰু প্ৰতি বছৰে তেওঁলোকৰ ভূ-খণ্ড আক্ৰমণ কৰাৰ সংকল্প লোৱা বুলি কোৱা হয়। ^১৭ জীৱনৰ শেষ যুদ্ধত জয়পালাই ১০০১ চনৰ ২৭ ছেপ্টেম্বৰত পেছাৱাৰত মাহমুদৰ সৈতে সাক্ষাৎ কৰে; বৰদাৰী প্ৰদেশৰ এগৰাকী শ্বাহী গৱৰ্ণৰ আদিৰা আফগানেপক্ষ সলনি কৰি শ্বাহী প্ৰদেশৰ মাজেৰে মাহমুদৰ সৈন্যৰ নিৰাপদ আৰু দ্ৰুত গতিপথত সহায় কৰা বুলি ধৰা হয়। ^১৮ মাহমুদে শক্তিবৰ্ধক শক্তি লাভৰ আশাত সংঘাত পলম কৰা জয়পালাৰ কৌশলৰ মাজেৰে দেখিছিল আৰু তৎক্ষণাত যুদ্ধ ঘোষণা কৰিছিল।^১৯ অলপ পাছতে জয়পালা আৰু তেওঁৰ পোন্ধৰজন আত্মীয়ক বন্দী হিচাপে লোৱাৰ বাবে শ্বাহীসকলৰ অৰাজক অৱস্থাত পৰিল।^২০ প্ৰায় দহ লাখ শ্বাহী বাহিনীক দাস হিচাপে লোৱা হৈছিল। ^২১ যুদ্ধৰ লুট-পাতবোৰে সমসাময়িক বুৰঞ্জীবিদসকলক আচৰিত কৰি তুলিছিল: কেৱল ৰাজকীয় হাৰবোৰৰ মূল্য আছিল ছয় মিলিয়ন শ্বাহী দিৰহামৰ ওপৰত।^২২ মাহমুদে হাণ্ডলৈকে আক্ৰমণ অব্যাহত ৰাখিছিল, তেওঁৰ সেনাই পলায়ন কৰা সৈন্যসকলক খেদি খেদি প্ৰতিহত কৰা অঞ্চলসমূহ ধ্বংস কৰিছিল। ^২৩কেইমাহমানৰ ভিতৰতে সিন্ধুৰ পশ্চিমে থকা সমগ্ৰ শ্বাহী ভূ-খণ্ড মাহমুদৰ অধীন হৈ পৰিছিল। ^২৪ ১০০২ চনৰ এপ্ৰিল মাহলৈকে মাহমুদ গাজনীলৈ উভতি আহিছিল। ^২৫

অৱশেষত জয়পালক মুকলি কৰি দিয়া হয় যদিও নিৰ্দিষ্ট সবিশেষৰ ক্ষেত্ৰত মুছলমান ইতিহাসবিদসকলৰ মাজত মতানৈক্য আছে। ^২৬ মাহমুদৰ দৰবাৰ কবি উনছুৰীয়ে লিখিছে যে তেওঁক দাস বজাৰত বিক্ৰী কৰা হৈছিল; মিনহাজ আদ-দিন আৰু আল-মালিক ইছামীয়ে দামটো ৮০ দিৰহাম/দিনাৰ বুলি দিছে। ^২৭ আন কিছুমানে, যেনে আল-আনছাবে উল্লেখ কৰিছে যে মাহমুদে তেওঁলোকৰ ক্ষমাৰ অনুৰোধ নাকচ কৰিছিল যদিও ১০০২ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ আশে-পাশে তেওঁলোকক মুক্ত হ’বলৈ অনুমতি দিছিল, তাৰ বিনিময়ত ২৫ লাখ দিৰহাম আৰু ৫০টা যুদ্ধ-হাতী দিছিল, যিটো ৰহমানে অধিক সম্ভাৱ্য বুলি বিবেচনা কৰে। ^২৮ পিছৰ কিছুমান কাহিনী অনুসৰি জয়পালাই পৰাজয়ৰ পিছত নিজকে অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ জুইকুৰাত জ্বলাইছিল, নিজকে বদনাম অনুভৱ কৰিছিল। মাহমুদে তেওঁক বন্দী কৰি লৈ তাৰ পিছত মুকলি কৰি দিয়া কাহিনীটো সন্দেহজনক যেন লাগে।^২৯৩০

হিন্দু শ্বাহী ৰজা আৰু গাজনী ৰজাৰ মাজত হোৱা এই বিজয়ৰ ধাৰাবাহিকতা পোন্ধৰ বছৰ ধৰি চলিছিল, তাৰ পিছত অৱশেষত গাজনী ৰজাই কাবুল চহৰকে ধৰি আফগানিস্তান আৰু বৰ্তমানৰ পাকিস্তানৰ অঞ্চলত শাসন স্থাপন কৰাত সফল হৈছিল।

উত্তৰাধিকাৰ

জয়পালৰ পিছত তেওঁৰ পুত্ৰ আনন্দপাল ^৩১ ৰাজবংশৰ অন্যান্য প্ৰজন্মৰ সৈতে দশক দশক ধৰি আগবাঢ়ি যোৱা গাজনাৱীসকলৰ বিৰুদ্ধে বিভিন্ন অভিযানত অংশ লৈছিল আৰু তেওঁলোকক সিন্ধু নদী পাৰ হোৱাত সফলতাৰে বাধা দিছিল। ^১

তথ্যৰ উৎস

উদ্ধৃত ৰচনাসমূহ

• Anooshahr, Ali. (2005). 'Utbi and the Ghaznavids at the Foot of the Mountain. Iranian Studies. পৃ. 271–291
• Rahman, Abdul. (August 2002b). Arslan Jadhib, Governor of Tiis: the First Muslim Conqueror of Swat. Ancient Pakistan. পৃ. 11–14
• Rehman, Abdur. (January 1976). The Last Two Dynasties of the Sahis: An analysis of their history, archaeology, coinage and palaeography. Australian National University