চুন জু

চুন জু(Sun Tzu) (অনুমাণিক ৫৪৪–৪৯৬ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব) আছিল প্ৰাচীন চীনৰ এজন কিংবদন্তি সামৰিক জেনেৰেল, ৰণনীতিবিদ আৰু দাৰ্শনিক। তেওঁ চীনৰ বসন্ত আৰু শৰৎকালৰ যুগত বসবাস কৰিছিল। সামৰিক ৰণনীতিৰ ওপৰত ৰচিত পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী গ্ৰন্থ দ্য আৰ্ট অৱ ৱাৰ (যুদ্ধৰ কলা) ৰচনা কৰাৰ শ্ৰেয় তেওঁকেই দিয়া হয়। এই গ্ৰন্থখনে প্ৰাচ্য আৰু প্ৰতীচ্যৰ সামৰিক চিন্তা, ব্যাৱসায়িক ৰণনীতি আৰু আইনী কৌশলক গভীৰভাৱে প্ৰভাবিত কৰিছে। চুন জুৰ মূল দৰ্শনসমূহচুন জুৰ শিক্ষাসমূহে কেৱল শাৰীৰিক শক্তি প্ৰয়োগ কৰাতকৈ যুদ্ধৰ মনস্তাত্ত্বিক আৰু কৌশলগত দিশবোৰৰ ওপৰতহে বেছি গুৰুত্ব দিছিল।

তেওঁৰ মূল নীতিসমূহ আছিল:

• যুদ্ধ নকৰাকৈ জিকিব পৰা ক্ষমতা: তেওঁৰ মতে যুদ্ধৰ সৰ্বোত্তম কলা হ’ল যুদ্ধ নকৰাকৈ শত্ৰুক পৰাস্ত কৰা। তেওঁ প্ৰত্যক্ষ যুদ্ধতকৈ কূটনীতি, মিত্ৰতা আৰু শত্ৰুৰ মনস্তাত্ত্বিক দুৰ্বলতাৰ সুযোগ লোৱাটো পছন্দ কৰিছিল।
• ছলনাত আশ্ৰয় লোৱা: তেওঁ কৈছিল যে সকলো যুদ্ধই ছলনাৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত। এজন সফল সেনাপতিক নিজৰ শক্তি লুকুৱাই ৰখা, দুৰ্বলতাৰ ভাও ধৰা আৰু শত্ৰুক সদায় বিভ্ৰান্ত কৰি ৰখাৰ কৌশল জনাটো প্ৰয়োজন।
• পৰিস্থিতিৰ সৈতে খাপ খুৱাই লোৱা: চুন জুৱে সামৰিক কৌশলক পানীৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল, যিদৰে পানীয়ে বাধাৰ চাৰিওফালে বৈ যায় আৰু ভূমিৰ আকৃতি লয়, ঠিক তেনেদৰে শত্ৰুৰ গতিবিধি আৰু পৰিৱেশৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৌশল সলনি কৰিব লাগে। আত্ম-জ্ঞান: তেওঁৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত বাণীটো আছিল—"যদি আপুনি শত্ৰুক জানে আৰু নিজকো ভালদৰে জানে, তেন্তে আপুনি শ শ যুদ্ধৰ ফলাফলকো ভয় কৰিব নালাগে।"

ঐতিহাসিক পটভূমিচীনা ইতিহাসবিদ চিমা কিয়ানৰ ৰেকৰ্ডছ অৱ দা গ্ৰেণ্ড হিষ্ট’ৰিয়ান গ্ৰন্থ অনুসৰি, চুন জুৱে অনুমাণিক ৫১২ খ্ৰীষ্টপূৰ্বত ৱু ৰাজ্যৰ ৰজা হেলুৰ অধীনত এজন জেনেৰেল হিচাপে কাম কৰিছিল। তেওঁৰ উৎকৃষ্ট সামৰিক কৌশলৰ সহায়তে ৱু ৰাজ্যৰ এটা সৰু সৈন্যবাহিনীয়ে শত্ৰু ৰাজ্য চু-ৰ এক শক্তিশালী আৰু বিশাল সৈন্যবাহিনীক পৰাস্ত কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। উত্তৰাধিকাৰযদিও চুন জুৱে কেৱল সামৰিক দৃষ্টিকোণৰপৰাহে যুদ্ধৰ কথা আলোচনা কৰিছিল, কিন্তু কৌশল আৰু পদ্ধতি পৰিচালনাৰ ওপৰত থকা তেওঁৰ ধাৰণাসমূহ ৰাজনৈতিক দৰ্শনৰ বাবেও অতি প্ৰাসংগিক। পৰৱৰ্তী সময়ত চীনা শাসকসকলে ৰাজ্য শাসন কৰিবলৈ প্ৰায়ে হান ফেইৰ ধৰ্মশাস্ত্ৰবাদ বা লীগেলাজিম আৰু চুন জুৰ সামৰিক ৰণনীতিৰ এক সুন্দৰ মিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ^১

প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু পৰিচয়

প্ৰকৃত নাম আৰু জন্ম

চুন জুৰ প্ৰকৃত নাম আছিল চুন ৱু। 'চুন জু' বা 'চুনজি' এটা সন্মানীয় উপাধিহে, যাৰ অৰ্থ হৈছে "গুৰু চুন।" পৰম্পৰাগত তথ্য অনুসৰি, তেওঁৰ জন্ম অনুমাণিক ৫৪৪ খ্ৰীষ্টপূৰ্বত প্ৰাচীন চীনৰ চি (Qi) ৰাজ্যত হৈছিল।

• সামৰিক পটভূমি: তেওঁ এক অভিজাত সামৰিক পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। সেই সময়ত সমগ্ৰ চীন দেশ সৰু সৰু ৰাজ্যত বিভক্ত আছিল আৰু সিহঁতৰ মাজত অনৱৰতে যুদ্ধ চলি আছিল (যাক বসন্ত আৰু শৰৎকালৰ যুগ বুলি জনা যায়)। চুন জুৱে এজন ভাড়াটীয়া সৈনিক বা সেনাপতি হিচাপে বিভিন্ন যুদ্ধৰ অভিজ্ঞতা অৰ্জন কৰিছিল। ^২

ৰজাৰ পৰীক্ষা আৰু কুঁৱৰীসকলৰ কাহিনী

চুন জুৰ জীৱনৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত ঘটনাটো আছিল ৱু ৰাজ্যৰ ৰজা হেলুৱে লোৱা তেওঁৰ এক কঠোৰ পৰীক্ষা:

ৰজা হেলুৱে চুন জুৰ যুদ্ধৰ কৌশলৰ বহীখন পঢ়ি অভিভূত হৈছিল, কিন্তু তেওঁ চুন জুৰ নেতৃত্বক পৰীক্ষা কৰিবলৈ ৰাজপ্ৰাসাদৰ ১৮০ গৰাকী কুঁৱৰীক সৈন্যৰ দৰে প্ৰশিক্ষণ দিবলৈ আদেশ দিয়ে। চুন জুৱে কুঁৱৰীসকলক দুটা দলত ভাগ কৰিলে আৰু ৰজাৰ আটাইতকৈ প্ৰিয় দুই কুঁৱৰীক দলপতি পাতিলে।

যেতিয়া চুন জুৱে তেওঁলোকক সামৰিক আদেশ দিলে, কুঁৱৰীসকলে ইয়াক ধেমালি বুলি ভাবি হাঁহিবলৈ ধৰিলে। চুন জুৱে তেতিয়া ক’লে, "যদি আদেশ স্পষ্ট নহয়, তেন্তে সেইটো সেনাপতিৰ ভুল। কিন্তু যদি আদেশ স্পষ্ট হোৱাৰ পিছতো সৈন্যই পালন নকৰে, তেন্তে সেইটো দলপতিৰ ভুল।" ইয়াৰ পিছত তেওঁ নিয়ম ভংগ কৰাৰ অপৰাধত ৰজাৰ সেই প্ৰিয় দুই কুঁৱৰীক মৃত্যুদণ্ড দিয়ে।

ৰজাই বাধা দিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, কিন্তু চুন জুৱে স্পষ্টকৈ জনাই দিলে যে যুদ্ধক্ষেত্ৰত থকাৰ সময়ত সেনাপতিজনে ৰজাৰ সকলো আদেশ মানিবলৈ বাধ্য নহয়। ইয়াৰ পিছত বাকী কুঁৱৰীসকলে ভয়তে সকলো আদেশ নিখুঁতভাৱে পালন কৰিলে। চুন জুৰ এই কঠোৰ অনুশাসন দেখি ৰজাই তেওঁক ৱু ৰাজ্যৰ মুখ্য সেনাপতি পাতিলে।

সামৰিক সফলতা

সেনাপতি হিচাপে চুন জুৱে ৱু ৰাজ্যৰ সেনা বাহিনীক এক অপ্ৰতিৰোধ্য শক্তিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। তেওঁৰ জীৱনৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ সামৰিক সফলতা আছিল 'বোজুৰ যুদ্ধ' (Battle of Boju, ৫০৬ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব)। এই যুদ্ধত তেওঁ মাত্ৰ ৩০,০০০ সৈন্যৰে নিজতকৈ বহুত ডাঙৰ আৰু শক্তিশালী শত্ৰু ৰাজ্য 'চু' (Chu)-ৰ ২,০০,০০০ সৈন্যৰ বিশাল বাহিনীক মষিমূৰ কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ ৰাজধানী দখল কৰিছিল।

ৰহস্যময় মৃত্যু আৰু অন্তৰ্ধান

চুন জুৰ মৃত্যু কেনেকৈ হৈছিল, সেই বিষয়ে ইতিহাসত কোনো স্পষ্ট বা নিশ্চিত প্ৰমাণ পোৱা নাযায়।

তেওঁৰ মৃত্যুক লৈ মূলতঃ দুটা ধাৰণা আছে:

• হঠাৎ অন্তৰ্ধান হোৱা (জনপ্ৰিয় ধাৰণা): বহুতো ঐতিহাসিক উৎসৰ মতে, ৱু ৰাজ্যই শত্ৰু পক্ষক পৰাস্ত কৰাৰ পাছত ৰজা হেলু অহংকাৰী আৰু বিলাসী হৈ পৰিছিল। চুন জুৱে বুজি পাইছিল যে ৰজাই এতিয়া তেওঁৰ সামৰিক পৰামৰ্শসমূহক গুৰুত্ব নিদিব। সেইবাবে তেওঁ মনে মনে ৰাজপ্ৰাসাদ ত্যাগ কৰি এক অজ্ঞাত স্থানলৈ গুচি যায় আৰু এজন সাধাৰণ নাগৰিক হিচাপে জীৱন কটায়। অনুমাণিক ৪৯৬ খ্ৰীষ্টপূৰ্বত তেওঁৰ স্বাভাৱিক মৃত্যু হয় বুলি ধৰা হয়।
• ৰাজনৈতিক হত্যাৰ বলি: আন কিছুমান লোককথাৰ মতে, চুন জুৰ ক্ৰমবৰ্ধমান জনপ্ৰিয়তা আৰু ক্ষমতা দেখি ৰাজপ্ৰাসাদৰ অন্যান্য মন্ত্ৰীসকল ঈৰ্ষাগ্ৰস্ত হৈ পৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁক কোনো ৰাজনৈতিক ষড়যন্ত্ৰৰ বলি কৰি হত্যা কৰা হৈছিল।^৩৪৫