চতুৰ্ভুজ মন্দিৰ

চতুৰ্ভুজ মন্দিৰ, বিষ্ণুৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত ভাৰতৰ মধ্য প্ৰদেশৰ অৰ্ছাত অৱস্থিত। চতুৰ্ভুজ নামটো 'চতুৰ' অৰ্থাৎ "চাৰি" আৰু 'ভুজ' অৰ্থাৎ "বাহু"ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "চাৰিটা বাহু থকা" আৰু ই বিষ্ণুৰ অৱতাৰ ৰামক বুজায়।^১মন্দিৰটোৰ বহুমহলীয়া জটিল গঠন আছে যিয়ে এটা মন্দিৰ, দুৰ্গ আৰু ৰাজপ্ৰসাদৰ স্থাপত্য বৈশিষ্ট্যসমূহৰ মিশ্ৰণ ঘটায়।^২৩

এই মন্দিৰটো প্ৰথমে ৰামৰ প্ৰতিমূৰ্তিক দেৱতা হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, প্ৰধান দেৱতা হিচাপে, যিটো অৰ্ছা দুৰ্গ কমপ্লেক্সৰ ভিতৰত ৰাম ৰজা মন্দিৰত স্থাপন কৰা হৈছিল। বৰ্তমান এই মন্দিৰত ৰাধা কৃষ্ণৰ প্ৰতিমূৰ্তি পূজা কৰা হয়।^৪এই মন্দিৰটো হিন্দু মন্দিৰৰ ভিতৰত অন্যতম ওখ বিমান ৩৪৪ ফুট উচ্চতাত থিয় হোৱাৰ বাবে বিখ্যাত।

অৱস্থান

ৰাম ৰাজা মন্দিৰৰ দক্ষিণে অৰ্ছা দুৰ্গ কমপ্লেক্সৰ সীমাৰ ঠিক বাহিৰত অৰ্ছা চহৰত এই মন্দিৰটো অৱস্থিত। ^৫ ই বেটৱা নদীৰ দ্বাৰা গঠিত এটা দ্বীপত অৱস্থিত।^৬ ১১৯ কিলোমিটাৰ (৭৪ মাইল) দূৰত্বত থকা গোৱালিয়ৰ বিমানবন্দৰৰ পৰা বিমানযোগে অৰ্ছালৈ যাব পাৰি; দিল্লী আৰু ভোপালৰ পৰা নিয়মীয়া বিমান সেৱা চলি থাকে। পথেৰে ঝাঁচি-খাজুৰাহো ঘাইপথৰ পৰা ডাইভাৰচনৰ জৰিয়তে ইয়ালৈ যাব পাৰি। নিকটতম ৰেলৱে ষ্টেচন ঝান্সী, ১৬ কিলোমিটাৰ (৯.৯ মাইল) দূৰত।^৭

ইতিহাস

মোগল সম্ৰাট আকবৰৰ ৰাজত্বকালত অৰ্ছা ৰাজ্যৰ বুণ্ডেলা ৰাজপুতসকলে এই মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰিছিল।^৮ ইয়াৰ নিৰ্মাণ মধুকৰ শ্বাহে^৯ আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ষোড়শ শতিকাত তেওঁৰ পুত্ৰ বীৰ সিং দেৱে^১০ ইয়াৰ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।^১১ মধুকৰ শ্বাহে তেওঁৰ পত্নী ৰাণী গণেশকুঁৱৰীৰ বাবে এই মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল।^১২

স্থানীয় কিংবদন্তি অনুসৰি ভগৱান ৰামে ৰাণীক সপোনত দেখা দি তেওঁৰ বাবে মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়াৰ পাছত এই মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল; মধুকৰ শ্বাহ কৃষ্ণৰ ভক্ত হোৱাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পত্নী ৰামভক্ত আছিল। চতুৰ্ভুজ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ অনুমোদন পোৱাৰ পিছত ৰাণীয়ে অযোধ্যালৈ গৈ ভগৱান ৰামৰ প্ৰতিমা লাভ কৰে, যিটো তেওঁৰ নতুন মন্দিৰত স্থাপন হ’ব। অযোধ্যাৰপৰা ৰামৰ মূৰ্তি লৈ উভতি আহোঁতে চতুৰ্ভুজ মন্দিৰ এতিয়াও নিৰ্মাণৰ কাম চলি থকাৰ বাবে প্ৰথমে ৰাণী মহল নামেৰে জনাজাত নিজৰ ৰাজপ্ৰাসাদত সেই মূৰ্তিটো ৰাখিছিল। মন্দিৰত পূজা কৰিবলগীয়া প্ৰতিমূৰ্তিটো ৰাজপ্ৰাসাদত ৰাখিব নোৱাৰি বুলি দিয়া নিষেধাজ্ঞাৰ বিষয়ে তেওঁ অৱশ্যে অজ্ঞাত আছিল। মন্দিৰ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হৈ চত্ৰুভুজ মন্দিৰত স্থাপনৰ বাবে প্ৰভুৰ মূৰ্তিটো স্থানান্তৰ কৰিবলগীয়া হোৱাৰ পিছত ৰাজপ্ৰাসাদৰপৰা স্থানান্তৰ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিলে। সেয়েহে চতুৰ্বুজ মন্দিৰৰ সলনি ৰামৰ মূৰ্তি ৰাজপ্ৰাসাদত থাকিল আনহাতে চতুৰ্ভুজ মন্দিৰৰ গৰ্ভগৃহত কোনো মূৰ্তি নোহোৱাকৈয়ে থাকি গ’ল। ৰাজপ্ৰাসাদত ৰামক পূজা কৰা হৈছিল বাবে ইয়াক ৰাম ৰজা মন্দিৰলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হৈছিল; দেশৰ ই একমাত্ৰ মন্দিৰ য'ত ৰামক ৰজা হিচাপে পূজা কৰা হয়।^১৩

মন্দিৰৰ দৈনন্দিন পৰিচালনাৰ দায়িত্ব ৰাম ৰাজা ট্ৰাষ্টৰ। কিন্তু মন্দিৰৰ গঠনৰ সংৰক্ষণ ৰাজ্যিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক বিভাগৰ নিয়ন্ত্ৰণত আছে।^১৪

বৈশিষ্ট্যসমূহ

চতুৰ্ভুজ মন্দিৰত ৪.৫ মিটাৰ (১৫ ফুট) উচ্চতাৰ মঞ্চৰ ওপৰত এটা উচ্চ পাইন শঙ্কু আকৃতিৰ শিখৰ আছে। মন্দিৰটোৰ মুঠ উচ্চতা ১০৫ মিটাৰ (৩৪৪ ফুট) আৰু ইয়াৰ বেচিলিকাৰ দৰে বিন্যাস বিষ্ণুৰ চাৰিটা বাহুৰ দৰে ডিজাইন কৰা হৈছিল, যাৰ বাবে ইয়াক নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।^১৫১০ এই আশ্চৰ্যকৰ মন্দিৰটো বহুমহলীয়া ৰাজপ্ৰাসাদৰ দৰে, য'ত খোলাযুক্ত মুকলি, এটা বিশাল প্ৰৱেশদ্বাৰ, এটা বৃহৎ কেন্দ্ৰীয় টাৱাৰ আৰু দুৰ্গ আছে।^১৬ মন্দিৰৰ সন্মুখলৈ যাবলৈ ৬৭টা ঠেক আৰু সংকীৰ্ণ চিৰি বগাব লাগে, প্ৰতিটো চিৰি প্ৰায় ১ মিটাৰ (৩ ফুট ৩ ইঞ্চি) ওখ আৰু এটা সৰ্পিল চিৰি গঠন কৰা হয়।^১৭ ভিতৰত কেইবাটাও হল আছে আৰু মন্দিৰৰ মূল হল বা মণ্ডপাটো ক্ৰছ বা ক্ৰুচিফৰ্ম আকৃতিত নিৰ্মিত আৰু ইয়াক মাৰু-গুৰ্জাৰ স্থাপত্যৰ মিশ্ৰণ বুলি কোৱা হয় আৰু ই বেষ্টিবুলৰ সৈতে সোঁকোণত থাকে, যাৰ দুয়োফালে একে ধৰণৰ বিন্যাস আছে।^১৮

মন্দিৰৰ বাহিৰৰ অংশ পদুমৰ প্ৰতীকেৰে সুন্দৰকৈ সজাই তোলা হৈছে। এই ভৱনটোত মন্দিৰ আৰু দুৰ্গৰ স্থাপত্যৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা ধৰ্মীয় আৰু ধৰ্মনিৰপেক্ষ শৈলীৰ মিশ্ৰণ প্ৰদৰ্শিত হৈছে। মন্দিৰটো পূবমুখী আৰু ওচৰৰ ৰাম মন্দিৰৰ সৈতে মিল আছে, যিটো অৰ্ছা দুৰ্গ কমপ্লেক্সৰ ভিতৰত আছে। কিন্তু মন্দিৰৰ ভিতৰৰ অংশ কম সজ্জিত।^১৯১০ কেইবাটাও কিয়স্ক থকা কেন্দ্ৰীয় গম্বুজৰ চিলিং ফুলি থকা পদুমেৰে আবৃত। বাহিৰৰ স্থাপত্যৰ বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ভিতৰত আছে "পাহিৰ শিলৰ মল্ডিং, ৰং কৰা ফুল আৰু জ্যামিতিক ডিজাইন, পদুমৰ কলিৰ দৰে পেণ্ডেন্টিভ ব্ৰেকেটত সমৰ্থিত কৰ্নিচ, ৰত্নেৰে ঢাকি থোৱা শিলৰ গিৰ্ডল আৰু ভুৱা বেলকনিৰ প্ৰক্ষেপণ"।^২০

কোৱা হয় যে মন্দিৰটোৰ টাৱাৰবোৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ সময়ত সোণৰ প্লেটিঙেৰে আবৃত আছিল যিবোৰ বছৰ বছৰ ধৰি চুৰি হৈ আহিছে।^২১

মন্দিৰৰ ছাদৰ পৰা অৰ্ছা চহৰ, মেৰুকৰণী বেতোৱা নদী, সাৱন ভদন, ৰাম ৰাজা মন্দিৰ আৰু কিছু দূৰৈৰ আড়ম্বৰপূৰ্ণ লক্ষ্মী নাৰায়ণ মন্দিৰৰ সুন্দৰ দৃশ্যপট দেখা যায়।^২২