গৰ্জনমুখৰ চল্লিছ

গৰ্জনমুখৰ চল্লিছ বা ৰোৰিং ফোৰ্টিছ হৈছে দক্ষিণ গোলাৰ্ধত সাধাৰণতে ৪০° আৰু ৫০° দক্ষিণৰ অক্ষাংশৰ মাজত হোৱা এক প্ৰবল পশ্চিমা বতাহ।^১ বিষুৱৰেখাৰপৰা দক্ষিণ মেৰুৰফালে ওপৰলৈ স্থানান্তৰিত হোৱা উষ্ণ বায়ু, পৃথিৱীৰ ঘূৰ্ণন আৰু সেই অক্ষাংশত বতাহক বাধা দিব পৰা ভূ-খণ্ডৰ অভাৱৰ ফলত পূব দিশৰ প্ৰবল বায়ু সোঁতৰ সৃষ্টি হয়। গড়ে এই অঞ্চলত বতাহৰ গতিবেগ প্ৰায় ১০ মিটাৰ প্ৰতি ছেকেণ্ড (২২ মাইল প্ৰতি ঘণ্টা)^২৩ আৰু শীৰ্ষ ধুমুহা ২৫ মিটাৰ প্ৰতি ছেকেণ্ড (৫৬ মাইল প্ৰতি ঘণ্টা)তকৈ অধিক।^২

ইউৰোপৰপৰা ইষ্ট ইণ্ডিজ বা অষ্ট্ৰেলিয়ালৈ ব্ৰ’ৱাৰ ৰুটত যাত্ৰা কৰা জাহাজসমূহৰ বাবে গৰ্জনমুখৰ চল্লিছ আছিল এক প্ৰধান সহায়ক আৰু আধুনিক যুগত ইয়াক বিশ্ব ভ্ৰমণ আৰু প্ৰতিযোগিতাত ইয়টছমেনসকলে অনুকূল কৰি তুলিছে। গৰ্জনমুখৰ চল্লিছৰ সীমা সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়: বতাহৰ সোঁত ঋতু অনুসৰি উত্তৰ বা দক্ষিণ দিশলৈ স্থানান্তৰিত হয়। গৰ্জনমুখৰ চল্লিছৰ দশকৰ প্ৰবল আৰু অবিৰত বতাহে এই অঞ্চলটোক নিউজিলেণ্ড আৰু তাছমেনিয়াৰ দৰে ঠাইত বতাহৰ শক্তিৰ বাবে সুবিধাজনক কৰি তোলে।^৪

অধিক দক্ষিণ অক্ষাংশত হোৱা একেধৰণৰ বতাহক ফিউৰিয়াছ ফিফটিছ^৫ আৰু শ্ৰীকিং বা স্ক্ৰিমিং চিক্সটিছ^৬ বোলা হয়, আটাইতকৈ বেছি বতাহ প্ৰথমটোৰ ওচৰত। জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ বাবে এই প্ৰচলিত বতাহবোৰ সময়ৰ লগে লগে দক্ষিণলৈ বহু দূৰলৈ গতি কৰি আহিছে।^২

গতিশীলতা

বিষুৱৰেখাত উষ্ণ বায়ু বৃদ্ধি পায় আৰু বিষুৱৰেখাৰফালে যোৱা শীতল বায়ুৰদ্বাৰা মেৰুৰফালে ঠেলি দিয়া হয় (এটা বায়ুমণ্ডলীয় পৰিসঞ্চালনৰ বৈশিষ্ট্য যাক হেডলি কোষ বুলি জনা যায়)।^১ প্ৰায় ৩০ ডিগ্ৰী দক্ষিণত বাহিৰলৈ যোৱা বায়ু কম উচ্চতাত ডুব যায় আৰু মাটিৰ ওচৰৰ মেৰুবোৰৰফালে (ফেৰেল কোষ) আগবাঢ়ি যায়, তাৰ পিছত প্ৰায় ৬০ ডিগ্ৰী দক্ষিণৰপৰা পুনৰ ওপৰলৈ উঠি যায় যেতিয়া বায়ু মেৰু ঘূৰ্ণীত যোগ দিয়ে।^১ ৩০°–৬০° দক্ষিণ অঞ্চলত এই ভ্ৰমণে পৃথিৱীৰ ঘূৰ্ণনৰ সৈতে মিলি বায়ুৰ সোঁতক পশ্চিমৰপৰা পূবলৈ লৈ যায় আৰু পশ্চিম দিশৰ বতাহৰ সৃষ্টি কৰে।^১

৪০ ডিগ্ৰী দক্ষিণৰ দক্ষিণে থকা মুকলি সাগৰৰ বৃহৎ অংশত কেৱল তাছমেনিয়া, নিউজিলেণ্ড আৰু দক্ষিণ আমেৰিকাৰ দক্ষিণ অংশই বাধা দিছে। এই তুলনামূলকভাৱে সৰু বাধাবোৰে নিজেই দক্ষিণ পাৰৰ মুকলি পানীৰ বৃহৎ অংশৰ সীমাৰেখাৰে আবৃত, বতাহৰ তীব্ৰ গতিৰ বিকাশ ঘটাবলৈ যথেষ্ট – ৪০° উত্তৰৰ ওচৰৰ তুলনাত বহু বেছি, য’ত ইউৰেছিয়া আৰু উত্তৰ আমেৰিকাৰ বৃহৎ মহাদেশসমূহে গ্ৰহৰ চাৰিওফালে পশ্চিম বতাহৰ প্ৰৱাহত বাধা দিয়ে।^১ গৰ্জনমুখৰ চল্লিছ আৰু অনুৰূপ বতাহৰ বাবে অক্ষাংশৰ পৰিসৰ সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়: সকলো দক্ষিণ মেৰুৰফালে গ্ৰীষ্মকালত আৰু দক্ষিণ শীতকালত বিষুৱৰেখাৰফালে স্থানান্তৰিত হয়।^১ নিউজিলেণ্ডৰ ৰাজধানী ৱেলিংটনক "উইণ্ডি ৱেলি" বুলি জনা যায়, কাৰণ ই এই ধুমুহাময় অক্ষাংশত অৱস্থিত কেইখনমান চহৰৰ ভিতৰত অন্যতম।^৭

জাহাজৰ গতিত ব্যৱহাৰ

পালতোলা জাহাজৰ যুগত ইউৰোপৰ পৰা ইষ্ট ইণ্ডিজ বা অষ্ট্ৰেলিয়ালৈ যোৱা জাহাজসমূহে আফ্ৰিকাৰ পশ্চিম উপকূলৰ তললৈ নামি কেপ অৱ গুড হোপৰ চাৰিওফালে গৈ ভাৰত মহাসাগৰ পাৰ হৈ দ্ৰুতগতিত গতি কৰিবলৈ গৰ্জনমুখৰ চল্লিছ ব্যৱহাৰ কৰিছিল,^৮ তাৰ পিছত উভতি অহাৰ পথত প্ৰশান্ত মহাসাগৰ আৰু কেপ হৰ্ণৰ দক্ষিণে পূব দিশলৈ গৈ আমেৰিকাৰ পূব উপকূলৰ ওপৰেৰে ঘৰলৈ যাত্ৰা কৰিছিল।

১৬১১ চনত আৱিষ্কাৰ কৰা তেওঁৰ ব্ৰাউৱাৰ ৰুটত ডাচ অভিযাত্ৰী হেণ্ড্ৰিক ব্ৰাউৱাৰে ইয়াক প্ৰথম ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যাৰ ফলত ইউৰোপৰ পৰা জাভালৈ যাত্ৰাৰ সময়সীমা কাৰ্যকৰীভাৱে আধালৈ হ্ৰাস পাইছিল, এবছৰ বা তাতকৈ অধিক সময়ৰ পৰা ৫ মাহ আৰু ২৪ দিনলৈ। ^৯ “টু ৰাণ দা ইষ্টিং ডাউন’’ আছিল গৰ্জনমুখৰ চল্লিছৰ দশকত লাভ কৰা দ্ৰুত পথসমূহ বৰ্ণনা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা বাক্যাংশ।.^৮

আধুনিক বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ নাৱিকসকলেও ৰোৰিং ফৰ্টিছৰ সুবিধা লৈ ভ্ৰমণৰ সময় দ্ৰুত কৰে, বিশেষকৈ অভিলেখ সৃষ্টিকাৰী প্ৰচেষ্টা বা দৌৰৰ সৈতে জড়িত নাৱিকসকলে।.^৮ এজন পুৰণি নাৱিকৰ উদ্ধৃতিত কোৱা হৈছে, "৪০ ডিগ্ৰী দক্ষিণে কোনো আইন নাই; ৫০ ডিগ্ৰীৰ তলত ঈশ্বৰ নাই।"^৭

প্ৰদূষণত প্ৰভাৱ

মানৱ প্ৰৰোচিত অ’জন হ্ৰাস আৰু সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমনৰ সংমিশ্ৰণৰ ফলত ২০ শতিকাৰ শেষৰ ফালে বতাহৰ শিখৰ বেণ্ডটো প্ৰায় ২.৫ ডিগ্ৰী দক্ষিণলৈ গতি কৰিছে। ইয়াৰ ফলত দক্ষিণ অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বহু অংশত (বিশেষকৈ শীতকালত) দ্ৰুত উষ্ণতা বৃদ্ধি পাইছে আৰু পশ্চিম অষ্ট্ৰেলিয়াত বৰষুণ কম হৈছে। ৫০ৰ পৰা ৬০ ডিগ্ৰীৰ ভিতৰত বতাহৰ গতিও বৃদ্ধি পাইছে।^২