বতাহৰ গতি

বতৰ বিজ্ঞানত বতাহৰ গতি বা বতাহ প্ৰবাহৰ গতি সাধাৰণতে উষ্ণতাৰ পৰিৱৰ্তনৰ বাবে উচ্চ চাপৰ পৰা নিম্ন চাপলৈ বায়ুৰ গতিৰ ফলত হোৱা মৌলিক বায়ুমণ্ডলীয় পৰিমাণ। বতাহৰ গতি এতিয়া সাধাৰণতে এনিমোমিটাৰৰ সহায়ত জুখিব পাৰি।

বতাহৰ গতিবেগে বতৰৰ পূৰ্বাভাস, বিমান আৰু সামুদ্ৰিক কাৰ্য্যকলাপ, নিৰ্মাণ প্ৰকল্প, বহুতো উদ্ভিদ প্ৰজাতিৰ বৃদ্ধি আৰু বিপাকীয় ক্ৰিয়াৰ হাৰত প্ৰভাৱ পেলায় আৰু ইয়াৰ আন অগণন প্ৰভাৱ পৰে।^১ পৃথিৱীৰ ঘূৰ্ণনৰ বাবে বতাহৰ দিশ সাধাৰণতে আইছ’বাৰৰ প্ৰায় সমান্তৰাল (আৰু আশা কৰা ধৰণে লম্ব নহয়)।

একক

প্ৰতি ছেকেণ্ডত মিটাৰ (m/s) হৈছে বেগৰ বাবে SI একক আৰু বতাহৰ গতিৰ প্ৰতিবেদন দিবলৈ বিশ্ব বতৰ বিজ্ঞান সংস্থাই পৰামৰ্শ দিয়া একক, আৰু অন্যান্যৰ লগতে নৰ্ডিক দেশসমূহৰ বতৰৰ পূৰ্বাভাসত ব্যৱহাৰ কৰা একক।^২ ২০১০ চনৰ পৰা আন্তৰ্জাতিক অসামৰিক বিমান পৰিবহণ সংস্থাই (ICAO) ৰাণৱেৰ কাষ চাপিলে বতাহৰ গতিৰ ৰিপৰ্ট দিবলৈ প্ৰতি ছেকেণ্ডত মিটাৰ ব্যৱহাৰ কৰাৰ পৰামৰ্শও দিয়ে, যিয়ে তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ পৰামৰ্শৰ ঠাইত প্ৰতি ঘণ্টাত কিলোমিটাৰ (কিলোমিটাৰ প্ৰতি ঘণ্টা) ব্যৱহাৰ কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।^৩

ঐতিহাসিক কাৰণত আন একক যেনে মাইল প্ৰতি ঘণ্টা (mph), নট (kn),^৪ আৰু প্ৰতি ছেকেণ্ডত ফুট (ft/s) আদিও কেতিয়াবা বতাহৰ গতি জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ঐতিহাসিকভাৱে বতাহৰ গতিকো বিউফৰ্ট স্কেল ব্যৱহাৰ কৰি শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে, যিটো সাগৰত বা স্থলভাগত বিশেষভাৱে নিৰ্ধাৰিত বতাহৰ প্ৰভাৱৰ দৃশ্যমান পৰ্যবেক্ষণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হয়।

বতাহৰ গতিবেগক প্ৰভাৱিত কৰা কাৰক

বতাহৰ গতি কেইবাটাও কাৰক আৰু পৰিস্থিতিৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হয়, ই বিভিন্ন স্কেলত (মাইক্ৰ’ৰ পৰা মেক্ৰ’ স্কেললৈকে) কাম কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত চাপ গ্ৰেডিয়েণ্ট, ৰছবি ৱেভ, জেট ষ্ট্ৰিম, স্থানীয় বতৰৰ অৱস্থা আদি অন্তৰ্ভুক্ত। বতাহৰ গতি আৰু বতাহৰ দিশৰ মাজতো যোগসূত্ৰ পোৱা যায়, বিশেষকৈ চাপ গ্ৰেডিয়েণ্ট আৰু ভূখণ্ডৰ অৱস্থাৰ সৈতে।

চাপ গ্ৰেডিয়েণ্টে বায়ুমণ্ডল বা পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠত থকা দুটা বিন্দুৰ মাজত বায়ুৰ চাপৰ পাৰ্থক্য বৰ্ণনা কৰে। বতাহৰ গতিৰ বাবে ই অতি প্ৰয়োজনীয়, কাৰণ চাপৰ পাৰ্থক্য যিমানেই বেছি হ’ব সিমানেই বতাহ দ্ৰুতগতিত বৈ যায় (উচ্চ চাপৰ পৰা নিম্ন চাপলৈ) যাতে তাৰতম্যৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰিব পৰা যায়। চাপ গ্ৰেডিয়েণ্টে ক’ৰিঅ’লিছ প্ৰভাৱ আৰু ঘৰ্ষণৰ সৈতে সংযুক্ত কৰিলে বতাহৰ দিশতো প্ৰভাৱ পেলায়।

ৰছবি ৱেভ হৈছে ট্ৰপ’স্ফিয়াৰস্তৰত প্ৰবল বতাহ। এইবোৰে বিশ্বব্যাপী কাম কৰে আৰু পশ্চিমৰ পৰা পূবলৈ গতি কৰে (সেয়েহে ইয়াক পশ্চিমা বতাহ বুলি জনা যায়)। ৰছবি ৱেভবোৰ নিজেই নিম্ন ট্ৰ’প’স্ফিয়াৰত অনুভৱ কৰা বতাহৰ গতিতকৈ বেলেগ।

স্থানীয় বতৰৰ পৰিস্থিতিয়ে বতাহৰ গতিক প্ৰভাৱিত কৰাত মূল ভূমিকা পালন কৰে, কিয়নো অদ্ভুত বতৰ হিচাপে হাৰিকেন, বাৰিষা আৰু ঘূৰ্ণীবতাহৰ সৃষ্টিয়ে বতাহৰ প্ৰবাহৰ বেগত ভয়ংকৰভাৱে প্ৰভাৱিত কৰিব পাৰে।

সৰ্বোচ্চ গতি

নন-টৰ্নেডিক

টৰ্নেডোৰ সৈতে সম্পৰ্ক নোহোৱা আটাইতকৈ দ্ৰুত বতাহৰ গতি ১৯৯৬ চনৰ ১০ এপ্ৰিলত ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহ অলিভিয়া পাৰ হোৱাৰ সময়ত: অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বেৰ' দ্বীপৰ এটা স্বয়ংক্ৰিয় বতৰ কেন্দ্ৰত সৰ্বোচ্চ বতাহৰ গতিবেগ ১১৩.৩ মিটাৰ প্ৰতি ছেকেণ্ড (৪০৮ কিলোমিটাৰ প্ৰতি ঘণ্টা; ২৫৩ মাইল প্ৰতি ঘণ্টা; ২২০.২ কিলোমিটাৰ; ৩৭২ ফুট/ছেকেণ্ড) পঞ্জীয়ন কৰা হৈছে^৫৬ ডব্লিউ এম অ’ৰ মূল্যায়ন পেনেলে বতাহৰ ধুমুহাৰ মূল্যায়ন কৰি এনিমোমিটাৰটো যান্ত্ৰিকভাৱে সুস্থ আৰু ধুমুহা পৰিসংখ্যাগত সম্ভাৱনাৰ ভিতৰত থকা বুলি জানিব পাৰি ২০১০ চনত এই জোখ-মাখৰ অনুমোদন জনায়। এনিমোমিটাৰটো মাটিৰপৰা ১০ মিটাৰ ওপৰত (আৰু এইদৰে সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ৬৪ মিটাৰ) স্থাপন কৰা হৈছিল। ঘূৰ্ণীবতাহৰ সময়ত ৮৩ মিটাৰ প্ৰতি ছেকেণ্ডতকৈ অধিক (৩০০ কিলোমিটাৰ প্ৰতি ঘণ্টা; ১৯০ মাইল প্ৰতি ঘণ্টাত; ১৬১ কিলোমিটাৰ; ২৭০ ফুট/ছেকেণ্ড) কেইবাটাও প্ৰচণ্ড ধুমুহা ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল, যাৰ সৰ্বোচ্চ ৫ মিনিটৰ গড় গতি আছিল ৪৯ মিটাৰ প্ৰতি ছেকেণ্ড (১৮০ কিলোমিটাৰ প্ৰতি ঘণ্টা; ১১০ মাইল প্ৰতি ঘণ্টা; ৯৫ কিলোমিটাৰ; ১৬০ ফুট/ছেকেণ্ড); প্ৰচণ্ড ধুমুহাৰ কাৰক আছিল গড় বতাহৰ গতিৰ ২.২৭–২.৭৫ গুণ। ধুমুহাৰ আৰ্হি আৰু স্কেলৰপৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে ঘূৰ্ণীবতাহৰ ইতিমধ্যে শক্তিশালী চাকনৈয়া (ঘূৰ্ণীবতাহ)ত এটা মেছ'ভৰ্টেক্স নিহিত হৈ আছিল।^৫

পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠৰপৰা উচ্চতা যিয়েই নহওক কিয় জুখি উলিওৱা দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় সৰ্বোচ্চ অটৰ্নেডিক বতাহৰ ধুমুহা ২০২৫ চনত মেলিছা হাৰিকেন আৰু ২০১০ চনত মেগি আমফানৰপৰা হৈছিল, যাৰ সৰ্বোচ্চ জুখিব পৰা বতাহৰ গতি ক্ৰমে ২৫২ মাইল প্ৰতি ঘণ্টা (৪০৬ কিলোমিটাৰ প্ৰতি ঘণ্টা) আৰু ২৪৮ মাইল প্ৰতি ঘণ্টা (৩৯৯ কিলোমিটাৰ প্ৰতি ঘণ্টা) আছিল।^৭

বৰ্তমানৰ হিচাপত(?) সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা মাউণ্ট ৱাশ্বিংটন (নিউ হামচায়াৰ) মানৱ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰত আনুষ্ঠানিকভাৱে ৰেকৰ্ড কৰা দ্বিতীয় সৰ্বোচ্চ পৃষ্ঠীয় বতাহৰ গতি ১০৩.২৬৬ মিটাৰ প্ৰতি ছেকেণ্ড (৩৭১.৭৬ কিলোমিটাৰ প্ৰতি ঘণ্টা; ২৩১.০০ মাইল প্ৰতি ঘণ্টা; ২০০.৭৩৩ কিলোমিটাৰ; ৩৩৮.৮০ ফুট/ছেকেণ্ড)। ১৯৩৪ চনৰ ১২ এপ্ৰিলত আমেৰিকাত গৰম তাঁৰৰ এনিমোমিটাৰ ব্যৱহাৰ কৰি। মাউণ্ট ৱাশ্বিংটনত ব্যৱহাৰৰ বাবে বিশেষভাৱে ডিজাইন কৰা এই এনিমোমিটাৰটো পিছলৈ আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বতৰ ব্যুৰোৱে পৰীক্ষা কৰি সঠিক বুলি নিশ্চিত কৰে।^৮

টৰ্নেডিক

কিছুমান বায়ুমণ্ডলীয় পৰিঘটনাৰ ভিতৰত বতাহৰ গতিবেগ (যেনে ঘূৰ্ণীবতাহ)ৰ এই মানসমূহ বহু পৰিমাণে অতিক্ৰম কৰিব পাৰে কিন্তু কেতিয়াও সঠিকভাৱে জুখিব পৰা হোৱা নাই। এই টৰ্নেডিক বতাহবোৰ প্ৰত্যক্ষভাৱে জুখিব পৰাটো খুব কমেইহে হয়, কিয়নো হিংস্ৰ বতাহে যন্ত্ৰবোৰ ধ্বংস কৰি পেলাব। গতি অনুমান কৰাৰ এটা পদ্ধতি হ'ল ডপলাৰ অন হুইল বা মোবাইল ডপলাৰ বতৰ ৰাডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি দূৰৈৰ পৰা বতাহৰ গতি জুখিব লাগে।^৯ এই পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি ওকলাহোমা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু পৰিচালিত এটা মোবাইল ৰাডাৰে (RaXPol) ২০১৩ চনৰ এল ৰেনো টৰ্নেডোৰ ভিতৰত প্ৰতি ছেকেণ্ডত ১৫০ মিটাৰ (৩৪০ মাইল প্ৰতি ঘণ্টা; ৫৪০ কিলোমিটাৰ প্ৰতি ঘণ্টা) পৰ্যন্ত বতাহৰ ৰেকৰ্ড কৰে, যিটো ইতিহাসত ৰাডাৰে পৰ্যবেক্ষণ কৰা আটাইতকৈ দ্ৰুত বতাহৰ চিহ্নিত কৰে।^১০ ১৯৯৯ চনত ৩ মে'ত ওকলাহোমাত হোৱা ব্ৰীজ ক্ৰিক–মূৰ টৰ্নেডোৰ সময়ত এটা ভ্ৰাম্যমাণ ৰাডাৰে ১৩৫ মিটাৰ প্ৰতি ছেকেণ্ড (৪৯০ কিলোমিটাৰ প্ৰতি ঘণ্টা; ৩০০ মাইল প্ৰতি ঘণ্টা; ২৬২ কিলোমিটাৰ; ৪৪০ ফুট/ছেকেণ্ড) পৰ্যন্ত বতাহ জুখিছিল,^১১ যদিও আন এটা সংখ্যা আছিল ১৪২ মিটাৰ প্ৰতি ছেকেণ্ড (৫১০ কিলোমিটাৰ প্ৰতি ঘণ্টা; ৩২০ মাইল প্ৰতি ঘণ্টা; ২৭৬ কিলোমিটাৰ; ৪৭০ ফুট/ছেকেণ্ড) একেটা টৰ্নেডোৰ বাবেও উদ্ধৃত কৰা হৈছে।^১২ চেণ্টাৰ ফৰ ছিভিয়াৰ ৱেদাৰ ৰিচাৰ্চে সেই জোখৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা আন এটা সংখ্যা হ'ল ১৩৫ ± ৯ মিটাৰ প্ৰতি ছেকেণ্ড (৪৮৬ ± ৩২ কিলোমিটাৰ প্ৰতি ঘণ্টা; ৩০২ ± ২০ মাইল প্ৰতি ঘণ্টা; ২৬২ ± ১৭ কিলোমিটাৰ; ৪৪৩ ± ৩০ ফুট/ছেকেণ্ড)।^১৩ কিন্তু ডপলাৰ বতৰ ৰাডাৰৰ দ্বাৰা জুখিব পৰা গতিক চৰকাৰী অভিলেখ বুলি গণ্য কৰা নহয়।^১২

অন্য গ্ৰহত

বহিঃগ্ৰহত বতাহৰ গতি বহু বেছি হ’ব পাৰে। ৱাৰউইক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বিজ্ঞানীসকলে ২০১৫ চনত নিৰ্ণয় কৰিছিল যে HD 189733b ৰ বতাহ প্ৰতি ছেকেণ্ডত ২,৪০০ মিটাৰ (৮,৬০০ কিলোমিটাৰ প্ৰতি ঘণ্টা; ৪,৭০০ কিলোমিটাৰ)। বিশ্ববিদ্যালয়খনে এক প্ৰেছ বিজ্ঞপ্তিযোগে ঘোষণা কৰে যে HD 189733b ৰ বতাহৰ গতি জুখিব পৰা পদ্ধতিসমূহ পৃথিৱীৰ দৰে বহিঃগ্ৰহত বতাহৰ গতি জুখিব পৰা যাব।^১৪

জোখ-মাখ

• মূল প্ৰবন্ধ: এনিমোমিটাৰ

বতাহৰ গতি জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা সঁজুলিসমূহৰ ভিতৰত এনিমোমিটাৰ হৈছে অন্যতম।^১৫ ই এটা উলম্ব স্তম্ভ আৰু তিনিটা বা চাৰিটা অৱতল কাপৰে গঠিত এটা যন্ত্ৰ, এনিমোমিটাৰে বায়ুৰ কণিকাৰ অনুভূমিক গতি (বতাহৰ গতি) ধৰি ৰাখে।

পৰম্পৰাগত কাপ-এণ্ড-ভেন এনিমোমিটাৰৰ দৰে নহয়, আল্ট্ৰাছ’নিক বতাহৰ চেন্সৰৰ কোনো চলন্ত অংশ নাথাকে আৰু সেয়েহে ইয়াক বতাহৰ গতি জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয় যিবোৰ প্ৰয়োগত ৰক্ষণাবেক্ষণ-বিহীন পৰিৱেশনৰ প্ৰয়োজন হয়, যেনে বতাহৰ টাৰ্বাইনৰ ওপৰত। নামটোৱেই কোৱাৰ দৰে আল্ট্ৰাছ’নিক বতাহৰ চেন্সৰে উচ্চ কম্পনাঙ্ক শব্দ ব্যৱহাৰ কৰি বতাহৰ গতি জুখিব পাৰে। আল্ট্ৰাছ’নিক এনিমোমিটাৰত দুটা বা তিনিযোৰ শব্দ ট্ৰেন্সমিটাৰ আৰু ৰিচিভাৰ থাকে। প্ৰতিটো ট্ৰেন্সমিটাৰে নিজৰ ৰিচিভাৰলৈ অহৰহ উচ্চ কম্পনাঙ্ক শব্দ বিম কৰে। ভিতৰৰ ইলেক্ট্ৰনিক বৰ্তনীবোৰে শব্দটোৱে প্ৰতিটো ট্ৰেন্সমিটাৰৰপৰা সংশ্লিষ্ট ৰিচিভাৰলৈ যাত্ৰা কৰিবলৈ লোৱা সময় জুখিব পাৰে। বতাহ কেনেকৈ বয় তাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি কিছুমান শব্দৰ ৰশ্মি আনবোৰতকৈ বেছি প্ৰভাবিত হ’ব, যাৰ ফলত ইয়াৰ গতি লেহেমীয়া হ’ব বা ইয়াৰ গতি অতি সামান্য হ’ব। বৰ্তনীবোৰে ৰশ্মিৰ গতিৰ পাৰ্থক্য জুখিব আৰু সেইটো ব্যৱহাৰ কৰি বতাহ কিমান বেগেৰে বলিছে সেইটো গণনা কৰে।^১৬

একাউষ্টিক ৰেজোনেন্স উইণ্ড চেন্সৰ হৈছে আল্ট্ৰাছ’নিক চেন্সৰৰ এটা ভিন্নতা। উৰণৰ সময় জোখাৰ পৰিৱৰ্তে শব্দ অনুনাদ চেন্সৰসমূহে উদ্দেশ্যপ্ৰণোদিতভাৱে নিৰ্মিত সৰু গহ্বৰৰ ভিতৰত অনুনাদী শব্দ তৰংগ ব্যৱহাৰ কৰে। গহ্বৰটোত নিৰ্মিত আল্ট্ৰাছ’নিক ট্ৰেন্সডুচাৰৰ এটা এৰে, যিবোৰ আল্ট্ৰাছ’নিক কম্পাঙ্কত পৃথক ষ্টেণ্ডিং-ৱেভ পেটাৰ্ণ সৃষ্টি কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বতাহ গহ্বৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱাৰ লগে লগে ঢৌৰ ধৰ্মৰ পৰিৱৰ্তন ঘটে (ফেজ শ্বিফ্ট)। প্ৰতিটো ট্ৰেন্সডুচাৰে গ্ৰহণ কৰা সংকেতসমূহৰ ফেজ শ্বিফ্টৰ পৰিমাণ জুখি, আৰু তাৰ পিছত তথ্যসমূহ গাণিতিকভাৱে প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰি, চেন্সৰে বতাহৰ গতি আৰু দিশৰ সঠিক অনুভূমিক জোখ প্ৰদান কৰিবলৈ সক্ষম হয়।^১৭

বতাহৰ বেগ জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা আন এটা সঁজুলি হ’ল পিটট টিউবৰ সৈতে সংযুক্ত জিপিএছ।। তৰল প্ৰৱাহৰ বেগৰ সঁজুলি, পিটট টিউব মূলতঃ বিমানৰ বায়ুৰ বেগ নিৰ্ণয় কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

গঠনৰ আৰ্হি

• বতাহ অভিযান্ত্ৰিকী

বিশ্বজুৰি গাঁথনি আৰু অট্টালিকাৰ ডিজাইনৰ ক্ষেত্ৰত বতাহৰ গতি এটা সাধাৰণ কাৰক। এটা গঠনৰ ডিজাইনৰ প্ৰয়োজনীয় পাৰ্শ্বীয় শক্তিৰ ক্ষেত্ৰত ই প্ৰায়ে শাসকীয় কাৰক।

আমেৰিকাত ডিজাইনত ব্যৱহৃত বতাহৰ গতিবেগক প্ৰায়ে "৩ ছেকেণ্ডৰ ধুমুহা" বুলি কোৱা হয়, যিটো ৩ ছেকেণ্ডৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক স্থায়ী ধুমুহা আৰু প্ৰতি বছৰে ৫০জনৰ ভিতৰত ১টা অতিক্ৰম কৰাৰ সম্ভাৱনা থাকে (ASCE 7-05, ASCE 7-16 লৈ আপডেট কৰা হৈছে)।^১৮ এই ডিজাইন বতাহৰ গতি আমেৰিকাৰ বেছিভাগ বিল্ডিং ক'ডে গ্ৰহণ কৰে আৰু ই প্ৰায়ে অট্টালিকা আৰু গঠনৰ পাৰ্শ্বীয় ডিজাইন নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।

কানাডাত ডিজাইনত ৰেফাৰেন্স বতাহৰ চাপ ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু ইয়াক "গড় ঘণ্টাৰ পিছত ঘণ্টা" বতাহৰ গতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হয় আৰু প্ৰতি বছৰে ৫০জনৰ ভিতৰত ১জনৰ অতিক্ৰম কৰাৰ সম্ভাৱনা থাকে। ৰেফাৰেন্স বতাহৰ চাপ q গণনা কৰা হয় q = ρv2 / 2 সমীকৰণ ব্যৱহাৰ কৰি, য'ত ρ হৈছে বায়ুৰ ঘনত্ব আৰু v হৈছে বতাহৰ গতি।^১৯

ঐতিহাসিকভাৱে বতাহৰ গতিবেগ বিভিন্ন গড় সময়ৰ সৈতে ৰিপৰ্ট কৰা হৈছে (যেনে আটাইতকৈ দ্ৰুত মাইল, ৩ ছেকেণ্ডৰ ধুমুহা, ১ মিনিট, আৰু গড় ঘণ্টাৰ পিছত ঘণ্টা) যিবোৰ ডিজাইনাৰসকলে লক্ষ্য কৰিবলগীয়া হ'ব পাৰে। বতাহৰ গতিক এটা গড় সময়ৰপৰা আন এটালৈ ৰূপান্তৰিত কৰিবলৈ ডাৰ্ষ্ট বক্ৰ বিকশিত কৰা হৈছিল, যিয়ে কিছুসংখ্যক ছেকেণ্ডৰ গড় বতাহৰ সম্ভাৱ্য সৰ্বোচ্চ গতি আৰু এঘণ্টাৰ গড় বতাহৰ গতিৰ মাজৰ সম্পৰ্ক সংজ্ঞায়িত কৰে।^২০