গৌড়ী লিপি

গৌড়ী লিপি, যাক প্ৰটো-বাংলা লিপি^১ বা প্ৰটো-ওড়িয়া লিপি^২৩ বুলিও জনা যায়, ব্ৰাহ্মী লিপি পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত ধ্বনিগত বৰ্ণমালা লিপি। গৌড়ী লিপি ক্ৰমান্বয়ে বাংলা-অসমীয়া (পূব নগৰী), ওড়িয়া লিপি আৰু তিৰহুতা লিপি লিপিলৈ বিকশিত হৈছিল।

নামকৰণ

গৌড়ী লিপিৰ নাম দক্ষিণ পূব ভাৰতৰ গৌড় ৰাজ্যৰ গৌড় অঞ্চলৰ নামেৰে জনাজাত হৈছে বুলি জাৰ্মান পণ্ডিত গেয়ৰ্গ বুহলাৰে উল্লেখ কৰিছে। ^৪ মধ্যযুগীয় গৌড় অঞ্চল বংগ অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। এই নাম স্বত্বেও এই লিপি অসম, বিহাৰ, উৰিষ্যা, ঝাৰখণ্ড, নেপালৰ চুবুৰীয়া অংশ আৰু ম্যানমাৰৰ ৰাখাইনতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। গৌড়ীয় লিপি বিভিন্ন অঞ্চলত বিভিন্ন নামেৰে কোৱা হয় যেনে প্ৰটো-অসমীয়া, প্ৰটো-বঙালী, প্ৰটো-মৈথিলী, প্ৰটো-ওড়ীয়া, যাৰ বাবে সুৰেশচন্দ্ৰ ভট্টাচাৰ্যই এই লিপিৰ বাবে সংক্ষিপ্ত প্ৰটো-বিএএম, প্ৰটো-বিএএমঅ'ৰ দৰে নিৰপেক্ষ নামৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।^৫

ইতিহাস

গৌড়ী লিপি প্ৰাচীন পূৱ ভাৰতত চিধাং লিপিৰ উত্তৰ-পূব প্ৰকাৰ হিচাপে প্ৰকাশ হৈছিল, এই লিপি গুপ্ত লিপিৰ পৰা আহৰণ কৰা হৈছে। পণ্ডিত বুহলাৰৰ মতে গৌড়ী (বা প্ৰটো-বঙালী) লিপিৰ বিশেষত্ব হৈছে ইয়াৰ পাক খোৱা আখৰ আৰু হুক বা উলম্বৰ শীৰ্ষত ফোঁপোলা ত্ৰিভুজ। একাদশ শতিকাত বিখ্যাত পাৰ্চী পণ্ডিত আল-বেৰুনীয়ে চিত্ৰনাট্যৰ বিষয়ে লিখিছিল। তেওঁ ভাৰতীয় বৰ্ণমালাৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰিছে যে গৌড়ী পূৱ দেশত বা পূৱ অঞ্চলত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

আধুনিক প্ৰাচ্যৰ লিপিসমূহ (বাংলা-অসমীয়া, ওড়িয়া আৰু মৈথিলী) চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ আশে পাশে গৌড়ীৰ পৰা স্পষ্টভাৱে আঁতৰি গৈছিল। যদিও বাংলা, অসমীয়া আৰু মৈথিলী লিপি একে আছিল, ওড়িয়া লিপিত ত্ৰয়োদশ-চতুৰ্দশ শতিকাত এক বক্ৰ শিখৰ দেখুওৱা হৈছিল আৰু ক্ৰমান্বয়ে বিভিন্ন আছিল।