গঙাচিলনী

গঙাচিলনী (Indian River Tern, বৈজ্ঞানিক নাম-Sterna aurantia) এবিধ মজলীয়া আকাৰৰ জলচৰ চৰাইৰ প্ৰজাতি। পাকিস্তানৰ পৰা পূবে ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ মাজেৰে ম্যানমাৰ, থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়ালৈকে অন্তৰ্দেশীয় নদীৰ কাষৰ ই বাসিন্দা আৰু প্ৰজননকাৰী, য'ত ই সহজলভ্য নহয়৷ বেছিভাগ ষ্টেৰ্না টাৰ্ণৰ দৰে ইয়াক প্ৰায় একচেটিয়াভাৱে মিঠা পানীত পোৱা যায়, আনকি জোৱাৰ-ভাটাৰ খাললৈ যাবলৈকো ই খুব কমেইহে সাহস কৰে।

বিৱৰণ

গঙাচিলনী দেহৰ দৈৰ্ঘ্য ৩৮-৪৩ ছে: মি:। এই চৰাইবিধৰ দেহৰ ওপৰৰ অংশ গাঢ় মুগা বৰণীয়া, পেট আৰু বুকু বগা আৰু নেজডাল খাঁজকটা (forked) হয়। ইয়াৰ পাখি দুখনৰ আগ দুটা জোঙা। গঙাচিলনীৰ ঠোঁট হালধীয়া আৰু ঠেং ৰঙা হয়। প্ৰজননৰ সময়ত ইয়াৰ মূৰত এটা ক'লা ৰঙৰ টুপীৰ দৰে অংশৰ সৃষ্টি হয়। অন্যসময়ত অৰ্থাৎ শীতকালি এই অংশৰ বৰণ মুগা হৈ থাকে। মতা আৰু মাইকী উভয়ে দেখাত প্ৰায় একে হয়। মতা আৰু মাইকী উভয়ে দেখাত একে যদিও পোৱালীবোৰৰ মূৰটো বাদামী, ওপৰৰ অংশ ধূসৰ ৰঙৰ চিহ্নযুক্ত, বুকুৰ কাষ আৰু তলৰ অংশ ধূসৰ আৰু ঠোঁটটো হালধীয়া আৰু গাঢ় দাগযুক্ত।^১২৩

বিতৰণ

এই চৰাইবিধ পূবে ইৰাণৰ পৰা ভাৰত উপমহাদেশ, ম্যানমাৰ, থাইলেণ্ড পৰ্যন্ত বিস্তৃত হৈ আছে।

শ্ৰেণীবিভাজন

ষ্টেৰ্নাত ইয়াৰ স্থান অনিশ্চিত, কেৱল ইয়াৰ ৰূপ আৰু আচৰণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি; ইয়াৰ ঘনিষ্ঠ আত্মীয় নিৰ্ণয় কৰিবলৈ ইয়াক এতিয়াও জিনীয় পৰীক্ষা কৰা হোৱা নাই।^৪৫ আই অ চিৰ বিশ্ব চৰাই তালিকাত ইয়াক ষ্টেৰ্না প্ৰজাতিত ভিত্তি হিচাপে ৰখা হৈছে।^৬

ই এক প্ৰকাৰৰ, ভৌগোলিক কোনো তাৰতম্য নাই।^১৬

বাসস্থান

গঙাচিলনী ঘাইকৈ নদ-নদীৰ আশে-পাশে দেখা পোৱা যায়।

পৰিৱেশতন্ত্ৰ

গঙাচিলনী সাধাৰণতে নিম্নভূমিৰ নদীৰ পাৰৰ মিঠা পানীৰ প্ৰজাতি, মূলতঃ ০–৬০০ মিটাৰ উচ্চতালৈকে‍ ইয়াক দেখা যায়,^৭ কিন্তু ব্যতিক্ৰমীভাৱে পশ্চিম হিমালয়ৰ উচ্চ সিন্ধু উপত্যকাত ২,৭০৬ মিটাৰ উচ্চতাতো ইয়াক লিপিৱদ্ধ কৰা হৈছে।^৮ ইয়াৰ উপৰিও ই মিঠা পানীৰ জলাশয়সমূহ ব্যাপকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰে, যাৰ ফলত হ্ৰাসৰ সাধাৰণ ধাৰাটোৰ বিপৰীতে কিছুমান অঞ্চলত ইহঁতৰ সংখ্যা স্থানীয়ভাৱে বৃদ্ধিত সুবিধা হৈছে।^৭

ই সাগৰ ব্যৱহাৰ বা পাৰ হ’বলৈ অনিচ্ছা প্ৰকাশ কৰে; যদিও ইয়াক দক্ষিণ ভাৰতৰ কেৰালা আৰু তামিলনাডুত ব্যাপকভাৱে পোৱা যায় তথাপি‍ শ্ৰীলংকাত ইয়াৰ উপস্থিতিৰ কোনো তথ্য বৰ্তমানলৈকে পোৱা হোৱা নাই।^২

এই প্ৰজাতিটোৱে নদীৰ পাৰৰ বালিৰ দৰে কম সুলভ অঞ্চলত মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহৰ ভিতৰত প্ৰজনন কৰে। ই মাটিৰ গাঁতসদৃশ ঠাইত বাহ সাজে, প্ৰায়ে উদং শিল বা বালিত তিনিটা সেউজীয়া-ধূসৰৰ পৰা ঈষৎ হালধীয়া কণী পাৰে, এই কণীবোৰ ডাঠ আৰু বাদামী ৰঙৰ ৰেখাযুক্ত।^১

আন ষ্টেৰ্না টাৰ্ণৰ দৰেই গঙাচিলনীয়েও নদী, হ্ৰদ আৰু টেংকৰ মাছ, ক্ৰুষ্টেচিয়ান, টেডপল আৰু জলজ পোক-পৰুৱাৰ চু মাৰি খাদ্য হিচাপে‍ গ্ৰহণ কৰে। নদীৰ বাণিজ্যিক বিকাশ, মানুহৰ অশান্তি, আৰু ইয়াৰ বাসস্থান প্ৰদূষণৰ বাবে ইয়াৰ সংখ্যা কমি আহিছে।^৭ বিশেষকৈ চীনৰ সুদূৰ দক্ষিণত ইয়াৰ বিচৰণ অঞ্চলৰ পূব অংশত মাত্ৰ এটা প্ৰজনন স্থানহে বাকী আছে আৰু কম্বোডিয়া, লাওছ আৰু থাইলেণ্ডত ই বিপন্ন হৈছে‍।^৯

আফগানিস্তান আৰু ইৰাণত ইয়াক ভ্ৰমণকাৰী পখী হিচাপে লিপিৱদ্ধ কৰা হৈছে।^৭৮

খাদ্য

গঙাচিলনীয়ে মাছ, কেকোঁৰা, ভেঁকুলী আৰু জলজ পোক-পতংগ আদি খাই জীয়াই থাকে।

প্ৰজনন

এই চৰাইবিধে মাৰ্চৰ পৰা মে মাহলৈ প্ৰজনন কৰে। ইহঁতে সাধাৰণতে জাকপাতি বাস কৰে আৰু ওচৰা-উচৰিকৈ বাহ সাজে। গঙাচিলনীয়ে নদীৰ পাৰৰ বালিচৰত লুকুৱাই বাহ সাজে। এবাৰত সাধাৰণতে তিনিটা সেউজীয়া-মুগা কণী পাৰে।