ৰায়গড় দুৰ্গ

ৰায়গড় দুৰ্গ ভাৰতৰ মহাৰাষ্ট্ৰৰ ৰায়গড় জিলাৰ মহাদ চহৰত অৱস্থিত এটা পাহাৰীয়া দুৰ্গ। ই ডেকান মালভূমিৰ অন্যতম শক্তিশালী দুৰ্গ আৰু ঐতিহাসিকভাৱে ইয়াক ৰাইৰী বা ৰেইৰী দুৰ্গ বুলি কোৱা হৈছিল।^১

মাৰাঠা শাসক ছাত্ৰপতি শিৱাজী মহাৰাজে তেওঁৰ মুখ্য অভিযন্তা হিৰোজী ইণ্ডুলকাৰৰ সৈতে মিলি ৰায়গদকে ধৰি বিভিন্ন অট্টালিকা আৰু গঠন নিৰ্মাণ আৰু উন্নয়নৰ কাম কৰিছিল। ১৬৭৪ চনত কংকনৰ মাৰাঠা ৰাজ্যৰ ৰজা হিচাপে অভিষিক্ত হোৱাৰ পিছত শিৱাজী মহাৰাজে ৰায়গদক তেওঁৰ হিন্দাৱী স্বৰাজৰ ৰাজধানী হিচাপে বাছি লয়।^২

ইয়াৰ ভিত্তিৰ পৰা ৮২০ মিটাৰ (২,৭০০ ফুট) উচ্চতাত আৰু সাহ্যাদ্ৰী পৰ্বতমালাৰ ভিতৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ১,৩৫৬ মিটাৰ (৪,৪৪৯ ফুট) উচ্চতাত অৱস্থিত এই দুৰ্গৰ পৰা চাৰিওফালৰ অঞ্চলৰ দৰ্শনীয় দৃশ্য দেখা যায়। গড়টোত প্ৰায় ১৫৫০ জন লোক আছিল আৰু গড় পৰিয়ালৰ আকাৰ আছিল ৫ জন। দুৰ্গটোত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ হ’লে প্ৰায় ১,৭৩৭ টা খোজ ওপৰলৈ উঠিব লাগিব। ইয়াৰ উপৰিও পৰ্যটকসকলে ৰাইগাড ৰ’পৱে, ৭৫০ মিটাৰ (২,৪৬০ ফুট) দৈৰ্ঘ্যৰ আৰু ৪০০ মিটাৰ (১,৩০০ ফুট) উচ্চতা পৰ্যন্ত আকাশী ট্ৰামৱেৰ পথ বাছি ল’ব পাৰে, যিয়ে তেওঁলোকক সুবিধাজনকভাৱে মাটিৰ পৰা দুৰ্গলৈ মাত্ৰ চাৰি মিনিটতে লৈ যায়।

মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ

মূল ৰাজপ্ৰাসাদটো কাঠৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাৰ মাত্ৰ ভিত্তি খুঁটাবোৰহে বাকী আছে। দুৰ্গৰ মূল ধ্বংসাৱশেষৰ ভিতৰত ৰাণীৰ বাসস্থান আৰু ছটা ৰুমৰে গঠিত, প্ৰত্যেকৰে নিজা ব্যক্তিগত শৌচাগাৰ আছে। কোঠাবোৰৰ কোনো খিৰিকী নাই। ইয়াৰ উপৰি ৰাজপ্ৰাসাদৰ চৌহদৰ পোনে পোনে বিপৰীতে তিনিটা প্ৰহৰী টাৱাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখা যায়, ইয়াৰে মাত্ৰ দুটাহে বাকী আছে, কিয়নো তৃতীয়টো বোমাবৰ্ষণত ধ্বংস হৈছিল। এই দুৰ্গৰপৰা গংগাসাগৰ হ্ৰদ নামৰ কৃত্ৰিম হ্ৰদ এটাও দেখা যায়।^৩

দুৰ্গটোলৈ যোৱা একমাত্ৰ মূল পথটো "মহা দৰকাৰীাজা" (মহা দুৱাৰ)ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায় যিটো পূৰ্বতে সূৰ্যাস্তৰ সময়ত বন্ধ হৈ আছিল। মহা দৰকাৰীাজাৰ দুৱাৰৰ দুয়োকাষে দুটা বিশাল দুৰ্গ আছে যিবোৰৰ উচ্চতা প্ৰায় ২০–২১ মিটাৰ (৬৫–৭০ ফুট)। এই দুৱাৰৰপৰা দুৰ্গৰ ওপৰ অংশ ১৮০ মিটাৰ (৬০০ ফুট) ওপৰত।

ৰায়গড় দুৰ্গৰ ভিতৰত থকা ৰজাৰ দৰবাৰত মূল দুৱাৰমুখৰফালে মুখ কৰি থকা মূল সিংহাসনৰ প্ৰতিৰূপ আছে যাক নগৰখানা দৰজা বুলি কোৱা হয়। ই ইষ্ট চাইডৰফালে মুখ কৰি আছে। ইয়াতেই ছাত্ৰপতি শিৱাজী মহাৰাজৰ ৰাজাভিষেক সংঘটিত হৈছিল। এই ঘেৰাওটো শব্দগতভাৱে ডিজাইন কৰা হৈছিল যাতে দুৱাৰৰপৰা সিংহাসনলৈকে শুনাত সহায়ক হয়। দক্ষিণ দিশত মেনা দৰকাৰীাজা নামৰ এটা গৌণ প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল বোধহয় ৰাণীৰ কোৱাৰ্টাৰলৈ যোৱা দুৰ্গৰ ৰাজকীয় মহিলাসকলৰ ব্যক্তিগত প্ৰৱেশদ্বাৰ। ৰজাৰ কনভয় আৰু ৰজাই নিজেই পালখী দৰজা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। উত্তৰ দিশত। পালখী দৰকাৰীাজাৰ সোঁফালে, তিনিটা অন্ধকাৰ আৰু গভীৰ কোঠাৰ শাৰী। ইতিহাসবিদসকলে বিশ্বাস কৰে যে এইবোৰেই আছিল দুৰ্গৰ বাবে শস্যৰ ভঁৰাল।^৪

ঘটনাসমূহ

চত্ৰপতি শিৱাজীৰ পোহনীয়া কুকুৰটোৰ প্ৰতিমূৰ্তিটো ২০১২ চনৰ জুলাই মাহত সম্ভাজী ব্ৰিগেডৰ^৫ কথিত সদস্যসকলে প্ৰতিবাদ হিচাপে আঁতৰাই পেলাইছিল যদিও শিৱাজী ৰায়গড় স্মাৰক সমিতি, ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ, ভাস্কৰ্য্য শিল্পী ৰামভৌ পাৰ্খী আৰু জিলা প্ৰশাসনে পুনৰ স্থাপন কৰিছিল।^৬

ৰোপৱে

"ৰায়গড় ৰোপৱে" হৈছে এক আকাশী ৰজ্জুপথ (ropeway) যিয়ে দুৰ্গটোলৈ যাত্ৰী পৰিবহণৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। এই ৰোপৱে নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে ৰায়গড় দুৰ্গলৈ উঠাৰ একমাত্ৰ উপায় আছিল খোজকাঢ়ি যোৱা, যিটো সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ এঘণ্টা সময় লাগিছিল। শাৰীৰিকভাৱে খোজকাঢ়ি যাবলৈ সক্ষম নোহোৱা লোকসকলৰ বাবে এই ৰোপৱেৰ জৰিয়তে স্থানটো অধিক সুলভ হৈ পৰিছে। ৰায়গড় ৰোপৱে প্ৰকল্পটো এক অলাভজনক প্ৰচেষ্টা আৰু ভাৰতত এই ধৰণৰ ই একমাত্ৰ প্ৰকল্প। এই সুবিধাটো পুনেৰ "শ্ৰী শিৱাজী ৰায়গড় স্মাৰক মণ্ডলী"ৰ (SSRSM) মালিকানাধীন, যিখন সংগঠন ১৮৮৬ চনত বাল গংগাধৰ তিলকে আৰম্ভ কৰিছিল।^৭৮ ১৯৯৬ চনত এই ৰোপৱেৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য সম্পূৰ্ণ হৈছিল।

১৯৯০ চনত মহাৰাষ্ট্ৰ চৰকাৰে SSRSM-ক ৰোপৱে নিৰ্মাণৰ অনুমতি দিছিল। এলাহাবাদৰ নাইনীৰ এটা কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা পোৱা ৮০ নিযুত টকাৰ প্ৰস্তাৱটো কাৰ্যকৰী কৰিব পৰা নাযাব বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত, যোগ ইঞ্জিনিয়াৰিং লিমিটেডে ১৯৯৪ চনত ৩১ নিযুত টকা ব্যয়ত 'নিৰ্মাণ-পৰিচালনা-হস্তান্তৰ' ভিত্তিত প্ৰকল্পটো কাৰ্যকৰী কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায় আৰু SSRSM-এ ইয়াক গ্ৰহণ কৰে।^৭

১৯৯৪ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰম্ভ হৈছিল আৰু ১৯৯৬ চনৰ মাৰ্চ মাহত সম্পূৰ্ণ হৈছিল। ৰাষ্ট্ৰীয় স্বয়ংসেৱক সংঘৰ সৰসংঘচালক অধ্যাপক ৰাজেন্দ্ৰ সিঙে এই প্ৰকল্পটো উদ্বোধন কৰিছিল। ইয়াৰ উচ্চতা ৪২০ মিটাৰ আৰু ৰছীৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৬০ মিটাৰ। মটৰৰ ক্ষমতা ৫২.২২ কিলোৱাট আৰু প্ৰতিটো কেবিনৰ ওজন ১০০ কিলোগ্ৰাম।^৭

ৰোপৱে সংগ্ৰহালয়

এই ৰোপৱে প্ৰকল্পৰ অন্তৰ্গত এটা সংগ্ৰহালয় আছে যিটো বাবাচাহেব পুৰন্দৰে আৰু নিনাদ বেডেকাৰে নিৰ্মাণ কৰিছিল।^৭

জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত

দ্য চিক্ৰেট অফ দ্য শ্বিলেদাৰ্ছ নামৰ ৱেব ছিৰিজটোৰ বহুতো দৃশ্য ৰায়গড় দুৰ্গত শ্বুটিং কৰা হৈছিল।^৯ ২০২৫ চনৰ হিন্দী বোলছবি 'ছাৱা'ৰ কিছু দৃশ্যও ৰায়গড়ৰ প্ৰকৃত স্থানত শ্বুটিং কৰা হৈছে।

বাহ্যিক সংযোগ

• (Raigad Fort Place to See)