হামজা মাখডুম

হামজা মাখডুম, জনপ্ৰিয়ভাৱে মাখডুম চাহাব (প্ৰায় ১৪৯৪ – প্ৰায় ১৫৭৬) নামেৰে পৰিচিত, কাশ্মীৰ উপত্যকাত বাস কৰা এজন চুফী ৰহস্যবাদী আছিল।^১২৩৪ তেওঁক কেতিয়াবা মেহবুব-উল-আলম (আক্ষৰিক অৰ্থত, "পৃথিৱীৰ প্ৰিয়") আৰু চুলতান-উল-আৰিফিন (আক্ষৰিক অৰ্থত, "ঈশ্বৰ চিনি পোৱাসকলৰ মাজৰ ৰজা") বুলিও কোৱা হয়।

প্ৰাথমিক জীৱন

কাশ্মীৰৰ বাৰামুল্লা জিলাৰ সপোৰেৰ সমীপৰ তুজ্জাৰ গাঁৱত মহম্মদ হামজা ৰাইনা নামেৰে জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল হামজা মাখডুমৰ। ৰাইনা বংশৰ চন্দ্ৰবংশী ৰাজপুত পৰিয়ালৰ পৰা অহা উছমান ৰাইনা আৰু বিবি মৰিয়মৰ পুত্ৰ।^১ পৰম্পৰা অনুসৰি কিশোৰ হামজা মাখডুমে এবছৰ ধৰি ছামছি চা মঠত অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু পিছলৈ ইছমাইল কুব্ৰাৱীয়ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মাদ্ৰাছাত ন্যায়বিজ্ঞান, পৰম্পৰা, দৰ্শন, যুক্তি, নৈতিকতা আৰু ৰহস্যবাদৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰিছিল।^১

শিক্ষা

এজন প্ৰখ্যাত পণ্ডিত আৰু আধ্যাত্মিক প্ৰচাৰক হামজা মাখডুমে এই পৰম্পৰা মানি চলিছিল আৰু জাহানিয়ান জাহাংগাষ্টৰ প্ৰপৌত্ৰ দিল্লীৰ চৈয়দ জামাল উদ্দিন বুখাৰীৰ শিষ্য আছিল।^১ তেওঁ নিজৰ শিক্ষা বিশেষভাৱে ইছলামৰ অনুগামীসকলৰ প্ৰতি নিৰ্দেশিত কৰিছিল আৰু তেওঁৰ প্ৰভাৱত কাশ্মীৰৰ জনসংখ্যাৰ এটা অংশই সঁচাকৈয়ে হানাফী ন্যায়বিচাৰ অনুসৰণ কৰিছিল। তেওঁ শ্বৰীয়ত আৰু ছুন্নাহৰ কঠোৰ অনুগামী আছিল।

শিষ্যসকল

হামজা মাখডুমে নিজেই কেইবাজনো বিশিষ্ট শিষ্যক আকৰ্ষণ কৰিছিল। তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য শিষ্যসকলৰ ভিতৰত আছিল:

বাবা দাউদ খাকী (মৃত্যু ১৫৮৭), এজন আইনবিদ, কবি আৰু পিছলৈ কাশ্মীৰৰ মুখ্য কাজী। তেওঁ দস্তুৰ-উল-ছালিকিন, বিৰ্দ-উল-মুৰিদিন আৰু কাছিদা-ই-জালালিয়া আদি গ্ৰন্থৰ ৰচনা কৰিছিল।^৫৬ হামজা মাখডুমৰ সৈতে আধ্যাত্মিক সম্পৰ্কৰ বাবে পৰিচিত হোৱা এজন বিশিষ্ট পণ্ডিত আল্লামা ছামছ-উদ-দিন পাল। পিছলৈ তেওঁ মক্কালৈ যায় আৰু মদিনাৰ আল-বাকিয়াৰ কবৰস্থানত তেওঁক সমাধিস্থ কৰা বুলি কোৱা হয়।^৭ তেওঁৰ খানকাহৰ লগত জড়িত কাশ্মীৰী পণ্ডিত মোল্লা আহমদ চাগলী। স্থানীয়ভাৱে নিজৰ শিক্ষাৰ প্ৰচাৰ কৰা সমসাময়িক শিষ্য মিৰ হাইদৰ টুলমুলি। ঋষি আন্দোলনক চুফী প্ৰথাৰ সৈতে মিহলি কৰাত তেওঁৰ ভূমিকাক প্ৰতিফলিত কৰিছিল, তেওঁৰ সৈতে জড়িত হোৱা থলুৱা কাশ্মীৰী ঋষি পৰম্পৰাৰ প্ৰতিনিধি বাবা হৰ্দি ঋষি আৰু শ্বেইখ ৰূপা ঋষিয়ে। বাবা নাছিব উদ দিন গাজী,^৮ মীৰ মহম্মদ আফজল, বায়েজিদ শ্বুমনাগী, ফিৰোজ গনাই, আৰু মহম্মদ আলী ৰাইনা, যিয়ে তেওঁৰ শিক্ষা কাশ্মীৰৰ বিভিন্ন অঞ্চললৈ লৈ যায়। এই ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ জৰিয়তে হামজা মাখডুমৰ প্ৰভাৱ সমগ্ৰ উপত্যকাতে বিয়পি পৰিছিল।^৯

মৃত্যু

১৫৭৬ চনত (৯৮৪ হিজৰী) শ্ৰীনগৰত ৮২ বছৰ বয়সত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।

মৃত্যুৰ প্ৰায় চৈধ্য বছৰৰ পিছত ৰজা আকবৰে তাত এটা মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰে, যিটো আফগান শাসনৰ সময়ত গৱৰ্ণৰ আতা মহম্মদ খানে ১৮২১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আশে-পাশে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে।^১০ হৰি পৰ্বত পাহাৰৰ দক্ষিণ ঢালত অৱস্থিত আৰু জনপ্ৰিয়ভাৱে মাখডুম চাহাব আৰু হজৰত চুলতান বুলি কোৱা এই মন্দিৰটো^১১ কাশ্মীৰৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ তীৰ্থ কেন্দ্ৰ।

আতা মহম্মদ খান বৰাকজাই তেওঁৰ সন্মানত নূৰ-উদ-দিন-ঋষি আৰু হামজা মাখডুমৰ নামৰ মুদ্ৰাসমূহ জাৰি কৰিছিল।^১২১৩