সৰস্বতী (আলোচনী)

সৰস্বতী ভাৰতৰ প্ৰথমখন হিন্দী মাহেকীয়া আলোচনী।^১২ ১৯০০ চনত এলাহাবাদত ইণ্ডিয়ান প্ৰেছৰ মালিক চিন্তামণি ঘোষে প্ৰতিষ্ঠা কৰা^২৩ সাহিত্যিক মহাবীৰ প্ৰসাদ দ্বিবেদীৰ সম্পাদকতাত ইয়াৰ সফলতাই (১৯০৩–১৯২০) আধুনিক হিন্দী গদ্য আৰু বিশেষকৈ খাৰিবলী উপভাষাত কবিতাৰ সমৃদ্ধিশালী ৰূপ ধাৰণ কৰে।^৪ ২০ শতিকাৰ প্ৰথম দুটা দশকৰ ভিতৰত ই হিন্দী সাহিত্যৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী সাময়িকী হিচাপে পৰিগণিত হয়।^৫

ইতিহাস

এলাহাবাদৰ জৰ্জটাউনত ভিত্তি কৰি ঘোষে ১৮৮৪ চনত ইণ্ডিয়ান প্ৰেছ প্ৰতিষ্ঠা কৰে, মূলতঃ শিক্ষামূলক কিতাপ প্ৰকাশৰ বাবে, যদিও ক্ৰমান্বয়ে সাধাৰণ আগ্ৰহৰ কিতাপ প্ৰকাশৰ দিশলৈ স্থানান্তৰিত হয়।^৬ অৱশ্যে ঘোষৰ সাহিত্যিক ৰচনা প্ৰকাশৰ বিশেষ অভিজ্ঞতা নাছিল। এইদৰে ১৮৯৯ চনৰ শেষৰ ফালে তেওঁ দেৱনাগৰী লিপিৰ প্ৰচাৰৰ বাবে কাম কৰা বাৰাণসীৰ নাগৰী প্ৰাচাৰিণী সভালৈ লিখিছিল, এখন সাহিত্যিক হিন্দী আলোচনী প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ বাবে সম্পাদক আৰু লেখকৰ সহায় বিচাৰি। অৱশেষত ১৯০০ চনৰ ১ জানুৱাৰীত সৰস্বতীৰ প্ৰথম সংখ্যা প্ৰকাশ পায়।

ইণ্ডিয়ান প্ৰেছ ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ ৰচনাখনৰ আদিম প্ৰচাৰক আৰু প্ৰকাশক আছিল, গীতাঞ্জলিক ধৰিও, যাৰ অধিকাৰ তেওঁ বিশ্ব ভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়লৈ হস্তান্তৰ কৰাৰ পূৰ্বে ১৯২২ চনলৈকে ৰাখিছিল।^৬ আধুনিক হিন্দী সাহিত্যৰ ডয়েন দ্বিবেদীয়ে ১৯০৩ চনৰ পৰা ১৯২০ চনলৈকে ইয়াৰ সম্পাদক হৈ আছিল আৰু হিন্দী ভাষাৰ আগন্তুক লেখকসকলৰ বাবে এক মঞ্চ প্ৰদান কৰিছিল, য'ত প্ৰেমচান্দ আৰু মৈথিলী শৰণ গুপ্তকে ধৰি বহু খ্যাতিসম্পন্ন লেখক প্ৰকাশ পাইছিল।^৭ আলোচনীখনৰ জৰিয়তে তেওঁ কেৱল নিজৰ সমাজ সংস্কাৰবাদী এজেণ্ডা আনি হিন্দী সাহিত্যক এক নতুন দিশ দিয়াই নহয়, হিন্দী সাহিত্যৰ এই বিশ বছৰীয়া সময়ছোৱাত শৈলী আৰু সংবেদনশীলতাৰ গঠনৰ ক্ষেত্ৰতো নিজৰ স্থায়ী প্ৰভাৱ প্ৰয়োগ কৰিছিল। আজি ইয়াক তেওঁৰ নামেৰে "দ্বিবেদী যুগ" বুলি জনা যায়।^৮ সৰস্বতীৰ আন বিশিষ্ট সম্পাদক আছিল ৰাজনান্দগাঁৱৰ পদুমলাল পুন্নালাল বক্ষী,^৯ ঠাকুৰ শ্ৰীনাথ সিং আৰু দেৱদূত শুক্ল।^৬

২০১৩ চনত ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি প্ৰণৱ মুখাৰ্জীয়ে এলাহাবাদৰ জগত তৰণ গাৰ্লছ ইণ্টাৰ কলেজত ঘোষৰ প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰাৰ সময়ত তেওঁৰ "হিন্দী ভাষা আৰু সাহিত্যৰ প্ৰসাৰৰ দিশত মহান অৱদান"ৰ কথা মনত পেলাইছিল।^১০

সৰস্বতী আলোচনীখন ১৯৭৫ চনত বন্ধ হৈছিল।^১১ ২০২০ চনত ইয়াক পুনৰুজ্জীৱিত কৰা হয় আৰু এতিয়া ইণ্ডিয়ান প্ৰেছৰ দ্বাৰা প্ৰকাশ কৰা হৈছে। ২০২০ চনত দেৱেন্দ্ৰ শুক্লাক ইয়াৰ সম্পাদক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। ২০২২ চনৰ জানুৱাৰী মাহত ৰবি নন্দন সিং আৰু অনুপম পৰিহাৰক আলোচনীখনৰ সম্পাদক নিযুক্তি দিয়া হয়।