সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ

সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন আৰু মাত্ৰাৰ প্ৰত্যক্ষ জোখ। বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষণ আৰু মেন’মেট্ৰিকে ধৰি কেইবাটাও ভিন্ন পদ্ধতি আছে। মিথেন আৰু নাইট্ৰাছ অক্সাইড আন যন্ত্ৰৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। সেউজ গৃহ গেছসমূহ মহাকাশৰপৰা যেনে অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ আৰু সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থাৰ দৰে স্থল কেন্দ্ৰৰ নেটৱৰ্কৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি।

পদ্ধতি

কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ

মেন’মেট্ৰি

প্ৰথমে এটা বিশেষ পৰিমাণৰ শুকান বায়ুৰ আয়তন, উষ্ণতা আৰু চাপ জুখি বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ বাবে মেন’মেট্ৰি হৈছে এক মূল জোখ-মাখৰ আহিলা। বায়ুৰ নমুনাটো একাধিক শুকান বৰফৰ ফান্দৰ মাজেৰে পাৰ কৰি তাৰ পিছত পাঁচ লিটাৰৰ পাত্ৰত সংগ্ৰহ কৰি শুকুৱাই লোৱা হয়। থাৰ্মোমিটাৰৰ জৰিয়তে উষ্ণতাৰ জোখ লোৱা হয় আৰু মেনোমেট্ৰি ব্যৱহাৰ কৰি চাপ গণনা কৰা হয়। তাৰ পিছত তৰল নাইট্ৰ’জেন যোগ কৰা হয়, যাৰ ফলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইড ঘনীভূত হয় আৰু আয়তনৰদ্বাৰা জুখিব পৰা হয়।^১ এই চাপৰ অৱস্থাত আদৰ্শ গেছৰ নিয়ম ০.৩% পৰ্যন্ত সঠিক।

ইনফ্ৰাৰেড গেছ বিশ্লেষক

১৯৫৮ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত মাউনা ল’য়া নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ আৰু স্ক্ৰিপছ ইনষ্টিটিউচন অৱ অ’চেন’গ্ৰাফীত ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আই আৰ বিশ্লেষকবোৰে ৪০ চে.মি. দীঘল কোষৰ মাজেৰে শুকান বায়ুৰ এটা অজ্ঞাত নমুনা পাম্প কৰি কাম কৰে। এটা ৰেফাৰেন্স কোষত শুকান কাৰ্বন ডাই অক্সাইডমুক্ত বায়ু থাকে।^১ এটা জিলিকি থকা নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্টে ব্ৰডবেণ্ড আই আৰ বিকিৰণ বিকিৰণ কৰে যি দুটা ৰশ্মিত বিভক্ত হৈ গেছ কোষৰ মাজেৰে পাৰ হয়। কাৰ্বন ডাই অক্সাইডে কিছুমান বিকিৰণ শোষণ কৰে, যাৰ ফলত নমুনা কোষৰ মাজেৰে যোৱা বিকিৰণতকৈ ৰেফাৰেন্স কোষৰ মাজেৰে যোৱা অধিক বিকিৰণ ডিটেক্টৰত উপনীত হ’ব পাৰে। তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হয় এটা ষ্ট্ৰিপ চাৰ্ট ৰেকৰ্ডাৰত। নমুনাত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্বৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয় কৰা হয় জনাজাত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ পৰিমাণৰ এটা মানক গেছৰ সৈতে মানাংকন কৰি।^১

টাইট্ৰিমেট্ৰি

টাইট্ৰিমেট্ৰি হৈছে বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইড জুখিব পৰা আন এটা পদ্ধতি যিটো প্ৰথমে স্ক্যাণ্ডিনেভিয়াৰ এটা গোটে ১৫টা ভিন্ন স্থল ষ্টেচনত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে ক্ৰেছলফ্থালিন সূচক যুক্ত বেৰিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইডৰ দ্ৰৱৰ মাজেৰে ১০০.০ মিলিলিটাৰ বায়ুৰ নমুনা পাছ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।^১

মিথেন গেছ নিৰীক্ষণ

ভিন্নতামূলক শোষণ লিডাৰ

ৰেঞ্জ-ৰিজ’লভড ইনফ্ৰাৰেড ডিফাৰেন্সিয়েল এবছৰ্পচন লিডাৰ (DIAL) হৈছে সক্ৰিয় আৰু বন্ধ লেণ্ডফিল ছাইটকে ধৰি বিভিন্ন উৎসৰ পৰা মিথেন নিৰ্গমন জুখিব পৰা এটা উপায়।^২ DIAL এ মিথেন উৎসৰ ওপৰত উলম্ব স্কেন লয় আৰু তাৰ পিছত স্থানীয় উৎসৰ পৰা মিথেন নিৰ্গমন সঠিকভাৱে জুখিবলৈ স্কেনসমূহ স্থানীয়ভাৱে পৃথক কৰে। মিথেন নিৰ্গমন জুখিব পৰাটো জলবায়ু পৰিৱৰ্তন গৱেষণাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ, কাৰণ মিথেন আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী গেছীয় হাইড্ৰ’কাৰ্বন প্ৰজাতিৰ ভিতৰত অন্যতম।^২

নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ

বায়ুমণ্ডলীয় ৰসায়ন পৰীক্ষা-ফুৰিয়েৰ ৰূপান্তৰ বৰ্ণালীমাপক (ACE-FTS)

নাইট্ৰাছ অক্সাইড বায়ুমণ্ডলৰ অন্যতম বিশিষ্ট মানৱজনিত অ’জন-ক্ষয়কাৰী গেছ।^৩ ইয়াক মূলতঃ মাটি আৰু শিলৰ দৰে প্ৰাকৃতিক উৎসৰ লগতে খেতিৰ দৰে মানুহৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে বায়ুমণ্ডললৈ নিৰ্গত হয়। বায়ুমণ্ডলৰ নাইট্ৰাছ অক্সাইডো নিম্ন তাপমণ্ডলত নাইট্ৰ'জেন আৰু ইলেক্ট্ৰনিকভাৱে উত্তেজিত অ’জনৰ বিক্ৰিয়াৰ উৎপাদন হিচাপে বায়ুমণ্ডলত সৃষ্টি হয়।

বায়ুমণ্ডলীয় ৰসায়ন পৰীক্ষা-ফুৰিয়েৰ ৰূপান্তৰ বৰ্ণালীমাপক (ACE-FTS) হৈছে ওপৰৰ পৰা তলৰ ট্ৰপ’স্ফিয়াৰত নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এক আহিলা। কানাডাৰ প্ৰাকৃতিক উপগ্ৰহ SCISAT ৰ সৈতে সংযুক্ত এই যন্ত্ৰটোৱে দেখুৱাইছে যে প্ৰধানকৈ শক্তিশালী কণিকাৰ বৰষুণৰ বাবে সকলো ঋতুতে সমগ্ৰ বায়ুমণ্ডলতে নাইট্ৰাছ অক্সাইড উপস্থিত থাকে।^৩ যন্ত্ৰটোৱে লোৱা জোখ-মাখত দেখা গৈছে যে বিভিন্ন বিক্ৰিয়াৰ ফলত মধ্যম পৰা ওপৰৰ মেছ’স্ফিয়াৰতকৈ তলৰ তাপমণ্ডলত নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ সৃষ্টি হয়। বায়ুমণ্ডললৈ নাইট্ৰাছ অক্সাইড নিৰ্গত হোৱাৰ বিভিন্ন ধৰণৰ তুলনা কৰি ওপৰৰ ষ্ট্ৰেট’স্ফিয়াৰত ভৱিষ্যতে অ’জন ক্ষয় হোৱাৰ ভৱিষ্যদ্বাণী কৰাত এচিই-এফটিএছ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সম্পদ।^৩

উপগ্ৰহৰ নিৰীক্ষণ

কাৰ্বন নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ (OCO, OCO-2, OCO-3)

২০০৯ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত প্ৰথমবাৰৰ বাবে অৰ্বিটিং কাৰ্বন মানৱ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ (OCO) উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল যদিও উৎক্ষেপণৰ বিফলতাৰ বাবে ই হেৰাই গৈছিল।^৪ ২০১৪ চনত পুনৰ উৎক্ষেপণ কৰা হয় এই উপগ্ৰহটোক অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ-২ বুলি কোৱা হয়, যাৰ আয়ুস প্ৰায় দুবছৰ বুলি অনুমান কৰা হয়। এই যন্ত্ৰটোৰ দ্বাৰা বৰ্ণালীমাপক ব্যৱহাৰ কৰি পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলৰ প্ৰতি ছেকেণ্ডত ২৪টা কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জোখা হয়।^৫ OCO-2 য়ে লোৱা জোখ-মাখ বিশ্বব্যাপী বায়ুমণ্ডলীয় আৰ্হিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি আৰু ইয়াৰ তথ্য বতাহৰ আৰ্হিৰ সৈতে যোৰ কৰিলে বিজ্ঞানীসকলে কাৰ্বনৰ উৎসৰ স্থান নিৰ্ণয় কৰিব পাৰিব। অৰ্বিটিং কাৰ্বন মানৱ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ-৩ আন্তৰ্জাতিক মহাকাশ কেন্দ্ৰ (ISS)ৰ পৰা চলি থাকে।^৪

সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ (GOSat)

• মূল প্ৰবন্ধ:সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ

উপগ্ৰহৰ পৰ্যবেক্ষণে সময়ৰ লগে লগে পৰিৱৰ্তন ধৰা পেলাবলৈ হ্ৰস্বম্যাদী আৰু দীৰ্ঘম্যাদী উদ্দেশ্যত কাৰ্বন ডাই অক্সাইড আৰু মিথেন গেছৰ ঘনত্বৰ সঠিক পাঠ্য প্ৰদান কৰে।^৬ ২০০৯ চনৰ জানুৱাৰী মাহত মুকলি কৰা এই উপগ্ৰহৰ লক্ষ্য হৈছে বায়ুমণ্ডলত থকা কাৰ্বন ডাই অক্সাইড আৰু মিথেন গেছ দুয়োটাকে নিৰীক্ষণ কৰা আৰু ইয়াৰ উৎস চিনাক্ত কৰা।^৬ GOSat হৈছে তিনিটা মূল সত্তাৰ এটা প্ৰকল্প:জাপান মহাকাশ অন্বেষণ সংস্থা (JAXA),পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয় (এম অ’ ই),আৰু নেচনেল ইনষ্টিটিউট ফৰ এনভাইৰনমেণ্টেল ষ্টাডিজ (এন আই ই এছ)।^৬

গ্ৰাউণ্ড ষ্টেচন

সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থা (ICOS)

২০১৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ফিনলেণ্ডৰ হেলচিংকিত ইউৰোপীয় গৱেষণা আন্তঃগাঁথনি কনচৰ্টিয়াম (ERIC) হিচাপে সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হৈছিল।^৭ আইচিঅ’এছৰ মূল কাম হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন, ডুব যোৱা আৰু ইয়াৰ কাৰণৰ ওপৰত গৱেষণাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা এক সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থা গৱেষণা আন্তঃগাঁথনি (আইচিঅ’এছ আৰআই) স্থাপন কৰা। আইচিঅ'এছ ইআৰআইচিয়ে নিজৰ গৱেষণাক অন্যান্য সেউজ গৃহ গেছ নিৰ্গমন গৱেষণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি সুসংহত তথ্য সামগ্ৰী উৎপাদন কৰিবলৈ আৰু শিক্ষা আৰু উদ্ভাৱনক প্ৰসাৰিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে।^৭

সংহত নিৰীক্ষণ

নিৰ্গমন জুখিব পৰা সাধাৰণ পদ্ধতিসমূহৰ ভিতৰত বায়ুমণ্ডলীয় জোখৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল ওপৰৰ পৰা তললৈ পদ্ধতি আৰু তলৰ পৰা ওপৰলৈ পদ্ধতি, যিয়ে মাটিৰ পৰা ভিত্তিক চেন্সৰ ব্যৱহাৰ কৰে। এই পদ্ধতিসমূহৰ প্ৰতিটোৰে সুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতা আছে। এটা সংহত বাস্তৱ সময়ৰ নিৰীক্ষণ ব্যৱস্থাই প্ৰায় বাস্তৱ সময়ত ত্ৰুটী ধৰা পেলায় আৰু ফলপ্ৰসূ প্ৰশমন কৌশল সক্ষম কৰিবলৈ অংশীদাৰসকলৰ বাবে কাৰ্য্যকৰী অন্তৰ্দৃষ্টি প্ৰদান কৰি এই প্ৰত্যাহ্বানসমূহ মোকাবিলা কৰিব পাৰে। কিন্তু এনে ব্যৱস্থা ৰূপায়ণ কৰিলে উল্লেখযোগ্য প্ৰত্যাহ্বান আৰু অসুবিধাৰ সৃষ্টি হয় যিবোৰ সযতনে বিবেচনা কৰিব লাগিব।^৮ ২০২৩ চনত এলেন আৰু অন্যান্যৰ এক পৰ্যালোচনা। ৰিম’ট চেন্সিং আৰু ভূমিভিত্তিক জোখ-মাখৰ অগ্ৰগতিৰ পিছতো স্থানীয় আৰু কালিক কভাৰেজ, পদ্ধতিগত সামঞ্জস্যতা আৰু সেউজ গৃহ-গেছৰ নিৰ্গমনৰ তথ্যৰ স্বচ্ছতাৰ ক্ষেত্ৰত ডাঙৰ ব্যৱধান আছে, যাৰ ফলত নিৰ্গমনৰ প্ৰতিবেদন আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় জলবায়ুৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ পৰীক্ষণৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা সীমিত হৈ পৰিছে।^৯