শ্বাহজেহান আপা

শ্বাহজেহান আপা(Shahjehan Aapa; ১৯৩৬ - ৮ ছেপ্টেম্বৰ, ২০১৩) ভাৰতৰ এগৰাকী মহিলা অধিকাৰ কৰ্মী। যৌতুকৰ মৃত্যুত এগৰাকী কন্যাক হত্যা কৰাৰ পিছত আপাই নাৰীবাদী সক্ৰিয়তাৰে জীৱন আৰম্ভ কৰিবলৈ অনুপ্ৰাণিত হয়৷ তেওঁ ভাৰতত যৌতুক হত্যা, প্ৰতিকাৰ, যৌনতাবাদৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ আন ভাৰতীয় মহিলা আৰু মাতৃসকলৰ সৈতে কাম কৰে। ১৯৮৭ চনত শ্বাহজেহান আপাই নতুন দিল্লীক কেন্দ্ৰ কৰি লিংগভিত্তিক হিংসাৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়া আৰু হাজাৰ হাজাৰ ভাৰতীয় মহিলাক সহায় কৰিবলৈ শক্তিশালিনী নামৰ সংস্থাটোৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠা কৰে।^১

জীৱন

১৯৪৭ চনত ভাৰত বিভাজনৰ সময়ত শ্বাহজেহান আপাৰ জন্মদাতা পিতৃ-মাতৃক হত্যা কৰা হৈছিল৷ সেইসময়ত তেওঁৰ বয়স ১১ বছৰ আছিল।^২ ভনীয়েকৰ সৈতে ভাৰতৰ মথুৰাৰ এটা গ্ৰাম্য, দৰিদ্ৰ চুবুৰীত এটা পোষক পৰিয়ালত তেওঁ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল। তেওঁৰ পোষক পিতৃ-মাতৃয়ে তেওঁক মাদ্ৰাছা নামৰ ধৰ্মীয় মুছলমান প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ত পঢ়িবলৈ অনুমতি দিয়ে য'ত তেওঁ কোৰাণ আৰু উৰ্দুত মৌলিক শিক্ষা লাভ কৰে।^৩

১৪ বছৰ বয়সত তেওঁৰ ইচ্ছাৰ বিৰুদ্ধে তেওঁৰ পোষক পিতৃ-মাতৃৰ পুত্ৰৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। ঘৰৰ কৃষি আৰু ঘৰুৱা কামৰ অধিকাংশতে তেওঁ ব্যস্ত হৈ আছিল৷ য’ত তেওঁলোকৰ সম্পত্তিৰ ম’হ আৰু গৰু চোৱাচিতা কৰাও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।^৪ যদি তেওঁ কেতিয়াবা কোনো কাম সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে, তেন্তে তেওঁৰ স্বামীয়ে শ্বাহজেহানক মৌখিকভাৱে গালি-গালাজ আৰু শাৰীৰিকভাৱে আক্ৰমণ কৰে।^৩ তেওঁলোকৰ সাতজন পুত্ৰ আৰু দুগৰাকী কন্যা সন্তান আছিল।^৪

তেওঁলোকৰ বিবাহ বিচ্ছেদৰ পিছত তেওঁ দিল্লীলৈ গুচি যায় য'ত তেওঁৰ ভনীয়েক থাকে। জীৱিকাৰ বাবে চিলাইকাম কৰি তেওঁ সন্তানক ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল।^৪

১৯৭৯ চনত দিল্লীৰ নাংলয়ত তেওঁৰ জীয়ৰী নুৰজাহানে যৌতুকজনিত কাৰণত মৃত্যুবৰণ কৰাত শ্বাহজেহানৰ নাৰীবাদী সক্ৰিয়তা জাগি উঠিছিল। আগতে কেইবামাহো ধৰি নুৰজাহানে শ্বাহজেহানক জনাইছিল যে পৰ্যাপ্ত ধন দিলে তেওঁৰ শহুৰেকে হাৰাশাস্তি বন্ধ কৰি দিব। যেতিয়া শ্বাহজেহানে টকাখিনি দিব নোৱাৰিলে, তেতিয়া নুৰজাহানক মাৰপিট কৰা হয়, কেৰাচিনত ডুবাই দিয়া হয় আৰু ঘৰৰ ভিতৰতে জুই জ্বলাই দিয়া হয়।^২

শ্বাহজেহানে প্ৰথমে চৰকাৰী পেনেল বস্তিত কামৰ জৰিয়তে ৰাজনৈতিক সক্ৰিয়তা অৰ্জন কৰিছিল, য’ত তেওঁ আইনী সাহায্য বিচৰা গৃহহীন মহিলাসকলক সহায় কৰিছিল। এইটো আছিল হতাশাজনক কাম, কিয়নো শ্বাহজেহানে প্ৰায়ে মহিলাসকলক তেওঁলোকৰ নিৰ্দিষ্ট যৌতুক বা নিৰ্যাতনৰ গোচৰসমূহ সমাধান কৰাত সহায় কৰিব পৰা নাছিল। তেওঁৰ সহকৰ্মী সত্য ৰাণী চাদ্দাই শ্বাহজেহানক জনাইছিল যে ২৫ গৰাকী মহিলাই এই গোচৰসমূহত আইনী ব্যৱস্থা গ্ৰহণৰ পোষকতা আৰু ভুক্তভোগীৰ চিকিৎসা খৰচৰ বাবে ধন সংগ্ৰহৰ বাবে এক সমাৱেশৰ আয়োজন কৰিছে।^৫ এই গোটটোৱে নিয়মিতভাৱে পেৰেণ্টছ এছ'চিয়েচন অৱ ড'ৰী ভিক্টিমছ নামেৰে বৈঠকত মিলিত হ'বলৈ আৰম্ভ কৰে যদিও অতি সোনকালেই শক্তিশালিনী নামৰ এটা বেচৰকাৰী সংস্থা (এন জি অ')লৈ পৰিণত হয় যিটো ১৯৮৭ চনৰ জানুৱাৰী মাহত দিল্লীত শ্বাহজেহান আৰু সত্যৰ সহযোগত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।^৬ ৰাজস্থানৰ শান্তি নামৰ এগৰাকী মহিলাক তেওঁৰ সংগীয়ে এটা অট্টালিকাৰ তৃতীয় মহলাৰ পৰা পেলাই দিয়া এটা গোচৰৰ আধাৰত এই এন জি অ’টোৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। এই গোচৰত শ্বাহজেহানৰ বিনিয়োগ ইমানেই গভীৰ আছিল যে তেওঁ নিজৰ শুনানি হেৰুৱাইছিল, যাৰ ফলত তেওঁৰ ব্যক্তিগত গোচৰটো বন্ধ হৈ পৰিছিল।.^৭