লূটৱিশ ফয়াৰবাশ

লূটৱিশ আণ্ড্ৰেয়াছ ফয়াৰবাশ (Ludwig Feuerbach,;^১২ ২৮ জুলাই ১৮০৪ – ১৩ ছেপ্টেম্বৰ ১৮৭২) আছিল এজন জাৰ্মান দাৰ্শনিক আৰু নৃতত্ত্ববিদ, যি তৰুণ হেগেলীয়সকলৰ মাজত এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তিত্ব আছিল। তেওঁ ১৮৪১ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ পুথি খ্ৰীষ্টধৰ্মৰ সাৰমৰ্ম (The Essence of Christianity)-ৰ বাবে আটাইতকৈ বেছি জনাজাত, য’ত তেওঁ যুক্তি দিছিল যে ঈশ্বৰ হৈছে মানৱতাৰ অপৰিহাৰ্য গুণসমূহৰেই এক প্ৰতিফলন বা প্ৰক্ষেপণ। ধৰ্মৰ প্ৰতি তেওঁৰ সমালোচনা আছিল তেওঁৰ নিৰীশ্বৰবাদ, বস্তুবাদ আৰু ইন্দ্ৰিয়বাদৰ সমৰ্থনৰ ভেটি। তেওঁৰ চিন্তাধাৰাই গেয়ৰ্গ ৱিলহেল্ম ফ্ৰিডৰিখ হেগেল আৰু কাৰ্ল মাৰ্ক্সৰ দৰ্শনৰ মাজত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সংযোগকাৰী সেতু হিচাপে কাম কৰিছিল।

এজন বিশিষ্ট আইনবিদৰ পুত্ৰ ফয়াৰবাশে পোনপটীয়াকৈ হেগেলৰ অধীনত অধ্যয়ন কৰিবলৈ বাৰ্লিনলৈ যোৱাৰ আগতে হাইডেলবাৰ্গত ধৰ্মতত্ত্ব অধ্যয়ন কৰিছিল। ১৮৩০ চনত তেওঁৰ শৈক্ষিক কেৰিয়াৰ আকস্মিকভাৱে স্তব্ধ হৈ পৰে যেতিয়া তেওঁৰ বেনামীভাৱে প্ৰকাশিত প্ৰথমখন গ্ৰন্থ, মৃত্যু আৰু অমৰত্বৰ ওপৰত চিন্তা (Thoughts on Death and Immortality), ব্যক্তিগত অমৰত্বৰ ধাৰণাটোক আক্ৰমণ কৰাৰ বাবে আপত্তিজনক বুলি গৰিহণা দিয়া হয়। বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পদৰ পৰা বঞ্চিত হৈ ফয়াৰবাশে তেওঁৰ জীৱনৰ বেছিভাগ সময় গ্ৰাম্য নিৰ্জনতাত কটাইছিল আৰু কাম কৰিছিল, য’ত তেওঁ তেওঁৰ পত্নীৰ চীনামাটিৰ কাৰখানাৰ অংশীদাৰিত্বৰ আৰ্থিক সহায়েৰে তেওঁৰ বেছিভাগ গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰচনা সৃষ্টি কৰিছিল।

ফয়াৰবাশৰ দৰ্শন হেগেলৰ জল্পনামূলক ভাৱবাদৰ সমালোচনা হিচাপে গঢ়ি উঠিছিল, যাক তেওঁ ধৰ্মতত্ত্বৰ অন্তিম তথা আটাইতকৈ বিমূৰ্ত ৰূপ বুলি গণ্য কৰিছিল। তেওঁ যুক্তি দিছিল যে ভাৱবাদে চিন্তা আৰু সত্তাৰ মাজৰ প্ৰকৃত সম্পৰ্কটোক উলুটা কৰি পেলাইছে, আৰু দৰ্শনৰ প্ৰকৃত বিষয়বস্তু বিমূৰ্ত পৰম সত্তা নহয়, বৰঞ্চ বাস্তৱ, ইন্দ্ৰিয়গ্ৰাহ্য মানুহহে। খ্ৰীষ্টধৰ্মৰ সাৰমৰ্মত তেওঁ দাবী কৰিছিল যে ধৰ্ম হৈছে আত্ম-বিচ্ছিন্নতাৰ এক ৰূপ, য’ত মানৱতাই নিজৰ "প্ৰজাতি-সাৰমৰ্ম" (species-essence)—যেনে যুক্তিবাদ, প্ৰেম আৰু ইচ্ছাৰ অসীম ক্ষমতাক—এক ঐশ্বৰিক সত্তাৰ ওপৰত আৰোপ কৰে আৰু তাৰ পিছত তাক উপাসনা কৰে। তেওঁৰ পৰৱৰ্তী ৰচনাসমূহত, যাৰ ভিতৰত ধৰ্মৰ সাৰমৰ্মৰ ওপৰত বক্তৃতাও অন্তৰ্ভুক্ত, তেওঁ ধৰ্মৰ এক "দ্বিপাক্ষিক" তত্ত্ব গঢ়ি তুলিছিল য’ত ধৰ্মীয় বিশ্বাস মানুহৰ প্ৰকৃতিৰ সৈতে মুখামুখি হোৱাৰ ফলত উৎপন্ন হয়, যাৰ চালিকা শক্তি হৈছে "সুখৰ প্ৰতি ধাউতি" আৰু মৃত্যুৰ ভয়।

ফয়াৰবাশৰ চিন্তাধাৰাই তেওঁৰ সমসাময়িকসকলৰ ওপৰত, বিশেষকৈ মাৰ্ক্স আৰু ফ্ৰিডৰিখ এংগেলছৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল। মাৰ্ক্সে হেগেলৰ ক্ষেত্ৰত ফয়াৰবাশৰ বস্তুবাদী বিপৰ্যয় আৰু তেওঁৰ বিচ্ছিন্নতাৰ তত্ত্ব গ্ৰহণ কৰিছিল, কিন্তু পিছলৈ তেওঁৰ ফয়াৰবাশৰ ওপৰত থিছিছ (Theses on Feuerbach)-ত ফয়াৰবাশক সমালোচনা কৰিছিল। মাৰ্ক্সৰ মতে ফয়াৰবাশৰ বস্তুবাদ অতিমাত্ৰা চিন্তাপ্ৰধান আছিল আৰু তেওঁ মানৱতাক এক স্থিৰ "সাৰমৰ্ম" হিচাপে বুজিছিল, বাস্তৱ সামাজিক আৰু ঐতিহাসিক চৰ্চা বা প্ৰয়োগ (praxis)-ৰ দৃষ্টিকোণৰ পৰা নহয়। ফয়াৰবাশৰ কৰ্মৰাজিয়ে ফ্ৰিডৰিখ নিৎচে আৰু চিগমুণ্ড ফ্ৰয়েডৰ চিন্তাধাৰাৰ ওপৰতো প্ৰভাৱ পেলাইছিল।