লিংগ (অসমীয়া ব্যাকৰণ)

লিংগ (ইংৰাজী: Gender) শব্দৰদ্বাৰা স্ত্ৰী-পুৰুষৰ ভেদ প্ৰকাশ কৰা হয়। ব্যাকৰণগত দিশত, বিশেষ্য আৰু তাৰ সংশ্লিষ্ট শব্দসমূহৰ বাবে লিংগৰ নিৰূপণ বাক্য গঠন আৰু শব্দৰ ৰূপান্তৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।^১

লিংগৰ প্ৰধান প্ৰকাৰ

অসমীয়া ভাষাত সাধাৰণকৈ চাৰিটা লিংগৰ কথা আলোচনা কৰা হয় — পুংলিংগ, স্ত্ৰীলিংগ, ক্লীবলিংগ, আৰু উভয় লিংগ। এই বিভাগসমূহৰ সংজ্ঞা আৰু উদাহৰণ তলত দিয়া হল।^২

১. পুংলিংগ (Masculine Gender)

পুৰুষ বা পুৰুষজাতি প্ৰকাশ কৰা শব্দক পুংলিংগ বোলে। উদাহৰণ: দেউতা, পিতা, ভাই, পুত্ৰ, ৰজা।^৩

২. স্ত্ৰীলিংগ (Feminine Gender)

স্ত্ৰী বা মহিলা প্ৰকাশ কৰা শব্দক স্ত্ৰীলিংগ বোলা হয়। উদাহৰণ: মাতৃ, আই, বৌ, ৰাণী, লেখিকা।^৪

৩. ক্লীবলিংগ (Neuter Gender)

যিসকল শব্দত পুৰুষ-স্ত্ৰী দুয়োটাপ্ৰকাৰৰ ভেদ প্ৰকাশ নোহোৱা হয় বা যিবোৰ অজৈৱ বস্তু, স্থান, বস্তু-সামগ্ৰী আদি বুজায় সেইবোৰ ক্লীবলিংগত (নিউটাৰ) পৰে। উদাহৰণ: কিতাপ, ঘৰ, নদী, গাখীৰ।^৫

৪. উভয় লিংগ (Common Gender)

কিছুমান প্ৰাণী বা সত্তা যিবোৰ এজন বা এজনী হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায় — অৰ্থাৎ একে নাম দুয়ো লিংগত ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায় — সেইবোৰক উভয়/কমন লিংগত ধৰা হয়। উদাহৰণ: মানুহ, শিশু, হাঁহ, কুকুৰ (সাধাৰণ ৰূপত)।^৬

লিংগ নিৰূপণৰ নীতি আৰু নিয়ম

• প্ৰাণীবাচক বিশেষ্যসমূহত সাধাৰণতে লিংগভেদ দেখা যায়, কিন্তু অজৈৱ বস্তু, পৰিমাণ, গুণ ইত্যাদিত সাধাৰণতে ক্লীৱ বা নিৰপেক্ষ ৰূপ থাকে।^৭
• অসমীয়া কিছুমান গ্ৰামাৰ-গ্ৰন্থত কোৱা হৈছে—ঐতিহাসিক বা প্ৰচলিত দিশৰপৰা বাস্তৱতে কেতিয়াবা মাত্ৰ দুটা (পুং আৰু স্ত্ৰী) লিংগৰ উল্লেখ পোৱা যায়; তথাপি আধুনিক শিক্ষাব্যৱস্থাত আৰু পাঠ্যপুথিত চাৰিটা ভাগৰ আলোচনা ব্যাপকভাবে স্বীকৃত।^৮

লিংগ পৰিৱৰ্তনৰ নিয়ম

অসমীয়াত বহু শব্দত নিয়মীয়া প্ৰত্যয় যোগৰপৰা পুংলিংগৰপৰা স্ত্ৰীলিংগৰ ৰূপ সৃষ্টি কৰা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে কিছুমান নিয়ম আৰু উদাহৰণ—

• কিছুমান পুংলিংগ বাচক শব্দৰ পিছত বিশেষ প্ৰত্যয় (যেনে ‘-ি’, ‘-ী’, ‘-া’) যোগ কৰি স্ত্ৰীলিংগ পৰিৱৰ্তন কৰা হয়। উদাহৰণ: মামা → মামী; বেঙা → বেঙী।^৯
• কিছুমান যুগ্ম তালিকা আৰু শব্দযোৰত স্বৰূপান্তৰকদ্বাৰা বিপৰীত লিঙ্গৰ সৃষ্টি দেখা যায়।^১০

বিশেষ পৰ্যবেক্ষণ

• বহু আটাইতকৈ প্ৰাচীন ব্যাকৰণগ্ৰন্থ বা লোকশৈলীত লিংগৰ বৰ্ণনা ভিন্ন-ভিন্ন ৰূপত পোৱা যায়; কেতিয়াবা তৎসম শব্দৰ সম্পৰ্কত সংস্কৃত লিংগ প্ৰভাৱ লক্ষ্য কৰা যায়।^১১

উল্লেখযোগ্য উৎস

• লিঙ্গ · Gender in Assamese. AmarAxom
• লিঙ্গ কাক বোলে?. AssamWiki
• লিঙ্গ পৰিৱতন আৰু লিঙ্গ প্ৰকৰণ. DailyAssam
• পৃষ্ঠা:অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ত্ব.djvu/২৩৫. Wikisource (অসমীয়া)