বিষাক্ত কৰ্মক্ষেত্ৰ

"বিষাক্ত কৰ্মক্ষেত্ৰ" এনে এক অনানুষ্ঠানিক ৰূপক, যাৰ দ্বাৰা সাধাৰণতে কোনো কাৰ্যালয় বা কৰ্মস্থলীত কৰ্মচাৰীসকলৰ মাজত গুৰুতৰ ব্যক্তিগত সংঘাত থকা পৰিৱেশক বুজোৱা হয়। বিষাক্ত কৰ্ম পৰিৱেশে কোনো প্ৰতিষ্ঠানৰ উৎপাদনশীলতা আৰু দীৰ্ঘম্যাদী কাৰ্যক্ষমতাত নেতিবাচক প্ৰভাৱ পেলায়। এনে পৰিৱেশে কৰ্মস্থলীৰ কাৰ্যদক্ষতা আৰু কৰ্মচাৰীসকলৰ কল্যাণ দুয়োটাৰে ক্ষতি কৰিব পাৰে।

ইতিহাস

বিষাক্ত শব্দটো প্ৰথমবাৰৰ বাবে ১৯৮৯ চনত কৰ্মক্ষেত্ৰত থকা বিষাক্ত ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ আক্ষৰিক অৰ্থত নহয়, বৰং মানুহৰ মাজৰ ক্ষতিকাৰক সম্পৰ্ক বুজাবলৈ ৰূপক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই ব্যৱহাৰ নেতৃত্বৰ ওপৰত লিখা নাৰ্ছসকলৰ বাবে এখন গ্ৰন্থত দেখা গৈছিল।^১২

এই গ্ৰন্থখনত অধিক সংঘাত আৰু সহযোগিতাৰ অভাৱ থকা বিষাক্ত কৰ্ম পৰিৱেশৰ বিপৰীতে পাৰস্পৰিক মূল্যবোধ আৰু সক্ৰিয়ভাৱে শুনাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰা এক "পুষ্টিদায়ক" কৰ্ম পৰিৱেশৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল।^১২

বৈশিষ্ট্য

বিষাক্ত কৰ্ম পৰিৱেশত কৰ্মচাৰীসকলৰ মাজত পাৰস্পৰিক শত্ৰুতা থাকিব পাৰে।^৩

বিষাক্ত কৰ্ম পৰিৱেশ সাধাৰণতে এনে নিয়োগকৰ্তা বা কৰ্মচাৰীৰ আচৰণৰ ফলত সৃষ্টি হয়, যিসকলে নিজৰ ব্যক্তিগত লাভৰ বাবে আনক ক্ষতি কৰে। তেওঁলোকৰ উদ্দেশ্য ক্ষমতা, ধন, খ্যাতি বা বিশেষ সামাজিক মৰ্যাদা লাভ কৰা হ'ব পাৰে। এনে ব্যক্তিয়ে অনৈতিক পদ্ধতি বা আচৰণ ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁলোকৰ ওচৰৰ লোকসকলক মানসিকভাৱে প্ৰভাৱিত, হেয় বা হতাশ কৰিব পাৰে। কেতিয়াবা তেওঁলোকে নিজৰ দুৰ্বল কৰ্মদক্ষতা বা ভুল আচৰণৰ পৰা আনৰ মনোযোগ আঁতৰাবলৈও এনে আচৰণ কৰে।

বিষাক্ত কৰ্মচাৰীসকলে নিজৰ কৰ্মস্থলী বা সহকৰ্মীসকলৰ প্ৰতি কৰ্তব্যবোধ অনুভৱ নকৰিব পাৰে। বিশেষকৈ আনৰ প্ৰতি নৈতিক আৰু পেছাগত আচৰণৰ ক্ষেত্ৰত এনে মনোভাৱ দেখা যায়।^৪

বিষাক্ত কৰ্মচাৰীসকলে সহকৰ্মীসকলৰ সৈতে থকা সম্পৰ্কও প্ৰতিষ্ঠানৰ উপযুক্ত গাঁথনিৰ ভিত্তিত নহয়, বৰং তেওঁলোকে কাক ভাল পায় বা অপছন্দ কৰে আৰু কাক বিশ্বাস কৰে বা বিশ্বাস নকৰে তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰে।^৫

কৰ্মক্ষেত্ৰৰ উৎপীড়ন প্ৰতিষ্ঠানৰ এক সমীক্ষা অনুসৰি ২০১৭ আৰু ২০২১ চনত আমেৰিকাৰ ১৯ শতাংশ লোকে কৰ্মক্ষেত্ৰত নিৰ্যাতনমূলক আচৰণৰ সন্মুখীন হৈছিল।^৬৭

২০১৭ চনত কৰ্মক্ষেত্ৰৰ উৎপীড়ন প্ৰতিষ্ঠানৰ সমীক্ষাত দেখা গৈছিল যে উৎপীড়নকাৰীৰ ৬১ শতাংশ প্ৰশাসক বা মুৰব্বী আছিল।^৮ ২০২১ চনত এই সংখ্যা ৬৫ শতাংশলৈ বৃদ্ধি পাইছিল।^৯

২০২২ চনত মেকিন্সি এণ্ড কোম্পানীয়ে কৰা এক অধ্যয়নত কোৱা হৈছিল যে পুৰুষৰ তুলনাত মহিলাসকল বিষাক্ত কৰ্মসংস্কৃতিৰ সন্মুখীন হোৱাৰ সম্ভাৱনা ৪১ শতাংশ বেছি। এই পৰিৱেশত তেওঁলোকৰ অতিশয় মানসিক আৰু শাৰীৰিক অৱসাদৰ আশংকাও বৃদ্ধি পায়।^১০১১

প্ৰতিষ্ঠান আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰত প্ৰভাৱ

এই পৰিঘটনাই কোম্পানী আৰু কৰ্মচাৰী দুয়োৰে ক্ষতি কৰে। ইয়াৰ প্ৰভাৱ পোনপটীয়াকৈ লক্ষ্য হোৱা লোকৰ বাহিৰেও আন কৰ্মচাৰীসকলৰ ওপৰতো পৰে। সহকৰ্মীসকল কৰ্মক্ষেত্ৰৰ বিবাদ, গুজৱ আৰু চলি থকা সংঘাতত কোনো এটা পক্ষ বাছি লোৱাৰ কথাত ব্যস্ত হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত উৎপাদনশীলতা হ্ৰাস পাব পাৰে।^১২

কৰ্মচাৰীসকল এনে বিষয়ত ব্যস্ত হৈ থাকিলে ব্যৱসায়িক লক্ষ্য পূৰণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সময় আৰু মনোযোগ দিব নোৱাৰে। ইতিবাচক মনোভাৱ আৰু নৈতিক মূল্যবোধ থকা কৰ্মচাৰীয়ে বিষাক্ত কৰ্মচাৰীৰ আচৰণৰ বিৰুদ্ধে মাত মাতিবলৈ চেষ্টা কৰিব পাৰে। কিন্তু ইয়াৰ ফলত তেওঁলোক নিজেই লক্ষ্য হৈ পৰিব পাৰে। এই পৰিস্থিতিক অনিয়মৰ বিষয়ে কৰ্তৃপক্ষক অৱগত কৰাৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি।

বিষাক্ত কৰ্মচাৰীৰ অধীনস্থ প্ৰশাসকসকলেও তেওঁৰ দ্বাৰা ভয় খোৱা অনুভৱ কৰিব পাৰে। সংঘাত এৰাই চলিবলৈ তেওঁলোকে সেই কৰ্মচাৰীজনক সন্তুষ্ট কৰি ৰাখিবলৈ চেষ্টা কৰিব পাৰে। সময়ৰ লগে লগে ইতিবাচক মনোভাৱৰ কৰ্মচাৰীসকলে কৰ্মস্থলীৰ পৰা আঁতৰি যাব পাৰে। তেওঁলোকে প্ৰশাসনক অদক্ষ আৰু অকাৰ্যকৰী বুলি ভাবিবলৈও আৰম্ভ কৰিব পাৰে। ফলত তেওঁলোকে নিজৰ মূল্য কম বুলি অনুভৱ কৰিব পাৰে আৰু কোম্পানীটোৰ প্ৰতি তেওঁলোকৰ আনুগত্য হ্ৰাস পাব পাৰে। ইয়াৰ ফলত কৰ্মদক্ষতাও কমি যাব পাৰে।

স্বাস্থ্য আৰু সামাজিক প্ৰভাৱ

সহকৰ্মীসকলে কৰ্মক্ষেত্ৰৰ মানসিক চাপ আৰু তেওঁলোক বা তেওঁলোকৰ পৰিচিত কোনো ব্যক্তি কৰ্মক্ষেত্ৰত লক্ষ্য হ'ব নেকি সেই চিন্তাৰ বাবে শাৰীৰিক অসুস্থতাৰ লক্ষণ অনুভৱ কৰিব পাৰে। কেতিয়াবা এই অৱস্থা চিকিৎসাৰ প্ৰয়োজন হোৱা ক্লিনিকেল হতাশালৈও পৰিণত হ'ব পাৰে।^১৩

ৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মক্ষেত্ৰীয় সুৰক্ষা আৰু স্বাস্থ্য প্ৰতিষ্ঠানে লক্ষ‍্য কৰিছে যে বিষাক্ত কৰ্ম পৰিৱেশ কৰ্মক্ষেত্ৰৰ হিংসাৰ অন্যতম প্ৰধান কাৰণ। ইয়াৰ ভিতৰত কৰ্মস্থলীত বা কৰ্তব্যৰত অৱস্থাত কোনো ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে কৰা শাৰীৰিক আক্ৰমণ আৰু আক্ৰমণৰ ভাবুকি আদি অন্তৰ্ভুক্ত। এই বিষয়ৰ ওপৰত কৰা অধ্যয়নসমূহে দেখুৱাইছে যে মৌখিক হিংসা, যেনে ভাবুকি, মৌখিক নিৰ্যাতন, শত্ৰুতামূলক আচৰণ আৰু হাৰাশাস্তি আদিয়েও গুৰুতৰ মানসিক আঘাত আৰু মানসিক চাপৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। শাৰীৰিক আঘাত নঘটিলেও এনে প্ৰভাৱ পৰিব পাৰে। মৌখিক আক্ৰমণ আৰু শত্ৰুতামূলক আচৰণ পিছলৈ শাৰীৰিক হিংসালৈ পৰিণত হ'ব পাৰে।

বিষাক্ত কৰ্মক্ষেত্ৰই সামাজিক সম্পৰ্ক দুৰ্বল কৰি কৰ্মচাৰীসকলৰ স্বাস্থ্যৰ ওপৰত নেতিবাচক প্ৰভাৱ পেলায়। ইয়াৰ ফলত মানুহৰ আয়ুসো হ্ৰাস পাব পাৰে।^১৪

প্ৰতিৰোধ আৰু সমাধান

কৰ্মক্ষেত্ৰত এনে নেতিবাচক আচৰণৰ বিৰুদ্ধে ব্যৱস্থা লোৱাৰ সময়ত সাৱধানতা অৱলম্বন কৰা উচিত।^১৫

সমস্যাটো সমাধান কৰাটো গুৰুত্বপূৰ্ণ। উপযুক্ত ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিলে অতিৰিক্ত সমস্যাৰ সৃষ্টি নকৰি কৰ্মক্ষেত্ৰৰ পৰিৱেশ উন্নত কৰাত সহায় কৰিব পাৰে।

বিষাক্ত কৰ্মচাৰী কৰ্মস্থলীৰ পৰা আঁতৰি গ'লে সামগ্ৰিক কৰ্মসংস্কৃতি উন্নত হ'ব পাৰে। কাৰণ বাকী কৰ্মচাৰীসকল অধিক সক্ৰিয় আৰু উৎপাদনশীল হৈ উঠিব পাৰে।^১৬

বিষাক্ত কৰ্মচাৰী আঁতৰোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াই আন কৰ্মচাৰীসকলক ইজনে সিজনৰ সৈতে অধিক মুকলিকৈ কথা পাতিবলৈ আৰু যোগাযোগ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰিব পাৰে। তেওঁলোকে পুনৰ ইজনে সিজনক সহায় আৰু সমৰ্থন কৰিবলৈ শিকিব পাৰে। কোম্পানীটোৰ সামগ্ৰিক কৰ্মসংস্কৃতিৰ বাবে এইটো গুৰুত্বপূৰ্ণ।

যিবোৰ কোম্পানীয়ে যোগাযোগ, সন্মান আৰু পেছাগত আচৰণৰ ওপৰত স্পষ্ট মূল্যবোধ নিৰ্ধাৰণ কৰে আৰু যিবোৰ কোম্পানীয়ে কৰ্মদক্ষতা মূল্যায়ন ব্যৱস্থাত কাৰিকৰী কৰ্মদক্ষতাৰ লগতে সহকৰ্মীৰ প্ৰতি পেছাগত আচৰণকো বিবেচনা কৰে, সেইবোৰ কোম্পানী অধিক স্থিৰ আৰু সংকটৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ সক্ষম বুলি মানৱ সম্পদ ক্ষেত্ৰৰ বিশেষজ্ঞসকলে মত প্ৰকাশ কৰিছে।^১৭

আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত কৰ্মক্ষেত্ৰৰ উৎপীড়নৰ বিষয়টোৱে ৰাজ্য চৰকাৰসমূহৰ মাজত ক্ৰমাৎ অধিক গুৰুত্ব লাভ কৰিছে। ২০২৬ চনলৈকে যোৱা দুটা দশকত ৩২খন ৰাজ্যই স্বাস্থ্যকৰ কৰ্মক্ষেত্ৰ সম্পৰ্কীয় আইন প্ৰণয়নৰ বিভিন্ন ৰূপৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছে। ২০২৩ চনৰ অক্টোবৰলৈকে মাত্ৰ ৩খন ৰাজ্যত এনে বিধেয়ক সক্ৰিয় আছিল। কিন্তু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ কোনো এখন ৰাজ্যতে এতিয়ালৈকে এই আইন স্বাক্ষৰিত হৈ কাৰ্যকৰী হোৱা নাই। কেৱল পুৱেৰ্টো ৰিকোত ব্যাপক উৎপীড়নবিৰোধী আইন প্ৰণয়ন কৰা হৈছে। এই আইনখন ২০২০ চনৰ ৯০ নম্বৰ আইন হিচাপে প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল।^১৮

শেহতীয়াকৈ সমৰ্থকসকলে কৰ্মক্ষেত্ৰৰ উৎপীড়নৰ বাবে দায়বদ্ধতা সম্পৰ্কীয় আইনৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিছে। ২০২৫–২০২৬ চনত কেইবাখনো ৰাজ্যত ইয়াৰ বিভিন্ন ৰূপৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হৈছিল। এই প্ৰস্তাৱসমূহত আদালতত ক্ষতিপূৰণ বিচৰাতকৈ নিয়োগকৰ্তাৰ প্ৰতিৰোধমূলক দায়িত্ব আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ ভিতৰত অভিযোগৰ প্ৰতিক্ৰিয়া ব্যৱস্থাৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হৈছে।^১৯

অতিৰিক্ত পঠন

• Durré L Surviving the Toxic Workplace: Protect Yourself Against Coworkers, Bosses, and Work Environments That Poison Your Day (2010)
• Kusy M & Holloway E Toxic workplace!: managing toxic personalities and their systems of power (2009)
• Lavender NJ & Cavaiola AA Toxic Coworkers: How to Deal with Dysfunctional People on the Job (2000)
• Lavender NJ & Cavaiola AA The One-Way Relationship Workbook: Step-By-Step Help for Coping with Narcissists, Egotistical Lovers, Toxic Coworkers & Others Who Are Incredibly Self-Absorbed (2011)
• Lubit RH Coping with Toxic Managers, Subordinates ... and Other Difficult People: Using Emotional Intelligence to Survive and Prosper (2003)
• Sue MP Toxic People: Decontaminate Difficult People at Work Without Using Weapons Or Duct Tape (2007)
• Dr. Gary Chapman, Dr. Paul White, & Dr. Harold Myra | Rising Above a Toxic Workplace: Taking Care of Yourself in an Unhealthy Environment (2014)