বায়’ম

বায়’ম (Biome) বা প্ৰাকৃতিক পৰিস্থিতি বুলিলে নিৰ্দিষ্ট জলবায়ু, গছ-গছনি আৰু প্ৰাণীজগতৰ সৈতে এক সুকীয়া ভৌগোলিক অঞ্চলক বুজা হয়। ই ভৌতিক পৰিৱেশ আৰু আঞ্চলিক জলবায়ু সাপেক্ষে গঠন হোৱা এক জৈৱিক সম্প্ৰদায়ৰ দ্বাৰা গঠিত।^১ ১৯৩৫ চনত টেনছলিয়ে এই ধাৰণাটোৰ লগত জলবায়ু আৰু মাটিৰ দিশটো যোগ কৰি ইয়াক পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ বুলি কৈছে।^২৩ আন্তৰ্জাতিক জৈৱিক কাৰ্যসূচী (১৯৬৪–৭৪) প্ৰকল্পই বায়’মৰ ধাৰণাটো জনপ্ৰিয় কৰি তুলিছে।^৪

কিন্তু কিছুমান প্ৰসংগত বায়’ম শব্দটো বেলেগ ধৰণে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। জাৰ্মান সাহিত্যত বিশেষকৈ ৱালটাৰৰ পৰিভাষাত এই শব্দটো বায়’ট’প (এটা কংক্ৰিট ভৌগোলিক একক) হিচাপে একেদৰেই ব্যৱহাৰ কৰা হয়, আনহাতে এই প্ৰবন্ধত ব্যৱহৃত বায়’ম সংজ্ঞাটোক আন্তৰ্জাতিক, অ-আঞ্চলিক, পৰিভাষা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়—যি মহাদেশৰ কোনো অঞ্চলত উপস্থিত থাকে, ই একেটা বায়’মৰ নাম লয়—আৰু তেওঁৰ “জ’ন’বায়’ম’’, “অৰ’বায়’ম’’ আৰু “পেড’বায়’ম’’ (বায়'ম)ৰ সৈতে মিল খায়(জলবায়ু অঞ্চল, উচ্চতা বা মাটিৰ দ্বাৰা নিৰ্ধাৰিত বায়’ম)।^৫

ব্ৰাজিলৰ সাহিত্যত বায়’ম শব্দটো কেতিয়াবা জৈৱ-ভৌগোলিক প্ৰদেশৰ প্ৰতিশব্দ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যিটো প্ৰজাতিৰ গঠনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঠিত অঞ্চল (উদ্ভিদৰ প্ৰজাতি বিবেচনা কৰিলে ফুলৰ প্ৰদেশ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়), বা একে ধৰণৰ ভৌগোলিক মাত্ৰাৰ ভৌগোলিক স্থান Ab'Sáber ৰ “মৰ্ফ’ক্লাইমেটিক আৰু ফাইটোজ’গ্ৰাফিক ডমেইন’’ৰ সমাৰ্থক হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যিটো উপমহাদেশীয় মাত্ৰাৰ ভৌগোলিক স্থান, য’ত একে ধৰণৰ ভৌগোলিক প্ৰাধান্য থাকে আৰু জলবায়ুৰ বৈশিষ্ট্য, আৰু এটা নিৰ্দিষ্ট গছ-গছনিৰ ৰূপৰ। দুয়োটাতে প্ৰকৃততে বহুতো বায়’ম অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।^৬৭৮

শ্ৰেণীবিভাজন

পৃথিৱীখনক কেইটামান পৰিৱেশ মণ্ডলত ভাগ কৰাটো কঠিন, বিশেষকৈ পৃথিৱীৰ সকলো ঠাইতে থকা সৰু সৰু তাৰতম্য আৰু এটা বায়’মৰ পৰা আনটো বায়’মলৈ ক্ৰমান্বয়ে পৰিৱৰ্তন হোৱাৰ বাবে। সেয়েহে ইহঁতৰ সীমা ইচ্ছাকৃতভাবে অংকন কৰিব লাগিব আৰু ইহঁতৰ মাজত প্ৰধান গড় পৰিস্থিতি অনুসৰি বৈশিষ্ট্য নিৰ্ণয় কৰিব লাগিব।^৯

১৯৭৮ চনত উত্তৰ আমেৰিকাৰ তৃণভূমিৰ ওপৰত কৰা এক অধ্যয়নত^১০ বাষ্পীভৱন আৰু মাটিৰ ওপৰৰ শুদ্ধ প্ৰাথমিক উৎপাদনৰ মাজত মিলিমিটাৰ/বছৰত ইতিবাচক লজিষ্টিক সম্পৰ্ক পোৱা গৈছে। অধ্যয়নৰ সাধাৰণ ফলাফল আছিল যে, বৰষুণ আৰু পানীৰ ব্যৱহাৰৰ ফলত মাটিৰ ওপৰৰ প্ৰাথমিক উৎপাদন হয়, আনহাতে সৌৰ বিকিৰণ আৰু উষ্ণতাৰ ফলত মাটিৰ তলৰ প্ৰাথমিক উৎপাদন (শিপা) হয় আৰু উষ্ণতা আৰু পানীৰ ফলত শীতল আৰু উষ্ণ ঋতুত বৃদ্ধিৰ অভ্যাস হয়।^১১ এই তথ্যসমূহে হোল্ড্ৰিজৰ জৈৱশ্ৰেণীবিভাজন আঁচনিত ব্যৱহৃত শ্ৰেণীসমূহ ব্যাখ্যা কৰাত সহায় কৰে (তলত চাওক), যিবোৰ তাৰ পিছত পিছলৈ হুইটটেকাৰে সৰল কৰি তুলিছিল। শ্ৰেণীবিভাজন আঁচনিৰ সংখ্যা আৰু সেই আঁচনিসমূহত ব্যৱহৃত নিৰ্ণায়কসমূহৰ বিভিন্নতাক অৱশ্যে শক্তিশালী সূচক হিচাপে ল’ব লাগে যাতে বায়’মসমূহ সৃষ্টি কৰা শ্ৰেণীবিভাজন আঁচনিৰ সৈতে নিখুঁতভাৱে খাপ নাখায়।

হোল্ড্ৰিজ (১৯৪৭, ১৯৬৪) লাইফ জোনচ্

১৯৪৭ চনত আমেৰিকাৰ উদ্ভিদবিদ আৰু জলবায়ু বিজ্ঞানী লেছলি হোল্ড্ৰিজে গছ-গছনিৰ ওপৰত উষ্ণতা আৰু বৰষুণৰ জৈৱিক প্ৰভাৱৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জলবায়ুৰ শ্ৰেণীবিভাজন কৰিছিল, এই ধাৰণাৰে যে, এই দুটা অজৈৱিক কাৰকে কোনো বাসস্থানত পোৱা গছ-গছনিৰ প্ৰকাৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ নিৰ্ণায়ক। হোল্ড্ৰিজে চাৰিটা অক্ষ ব্যৱহাৰ কৰি ৩০টা তথাকথিত “আৰ্দ্ৰ প্ৰদেশ’’ৰ সংজ্ঞা দিছে, যিবোৰ তেওঁৰ ডায়েগ্ৰামত স্পষ্টভাৱে দেখা যায়। এই আঁচনিখনে মাটি আৰু ৰ’দৰ সংস্পৰ্শক বহুলাংশে আওকাণ কৰিলেও হোল্ড্ৰিজে স্বীকাৰ কৰিছিল যে এইবোৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ।

এলিৰ (১৯৪৯) বায়’ম-প্ৰকাৰ

এলি(Allee,1949) কৰা প্ৰধান বায়’ম-প্ৰকাৰসমূহ:^১২

• তুন্দ্ৰা
• টাইগা
• পৰ্ণপাতী অৰণ্য
• তৃণভূমি
• মৰুভূমি
• উচ্চ মালভূমি
• গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় অৰণ্য
• সৰু সৰু স্থলজ বায়’ম

কেণ্ডেইৰ (১৯৬১) বায়’মৰ প্ৰকাৰ

কেণ্ডেই(১৯৬১)য়ে ভাগ কৰা বিশ্বৰ প্ৰধান বায়’মসমূহ:^১৩

• স্থলজ
  • নাতিশীতোষ্ণ পৰ্ণপাতী অৰণ্য
  • শঙ্কুজাতীয় অৰণ্য
  • কাঠনি
  • চাপাৰল
  • তুন্দ্ৰা
  • তৃণভূমি
  • মৰুভূমি
  • গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় ছাভানা
  • গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় অৰণ্য
• সাগৰীয়
  • মহাসাগৰীয় প্লাংকটন আৰু নেকটন
  • বেলান’ইড-গেষ্ট্ৰ’পড-থেল’ফাইট
  • পেলেচিপড-এনেলিড
  • প্ৰবাল প্ৰাচীৰ

হুইটটেকাৰ(১৯৬২, ১৯৭০, ১৯৭৫)ৰ বায়’ম-প্ৰকাৰ

হুইটটেকাৰএ বৰষুণ আৰু উষ্ণতা-এই দুটা অজৈৱিক কাৰক ব্যৱহাৰ কৰি বায়’মৰ শ্ৰেণীবিভাজন কৰিছিল। তেওঁৰ আঁচনিখনক হোল্ড্ৰিজৰ আঁচনিখনৰ সৰলীকৰণ হিচাপে চাব পাৰি; অধিক সহজে উপলব্ধ, কিন্তু হোল্ড্ৰিজৰ অধিক নিৰ্দিষ্টতা নোহোৱা হৈছে।

হুইটটেকাৰে তেওঁৰ পদ্ধতিৰ ভিত্তি আছিল তাত্ত্বিক দাবী আৰু অভিজ্ঞতাভিত্তিক নমুনা সংগ্ৰহ। ইয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ বায়'ম শ্ৰেণীবিভাজনৰ পৰ্যালোচনা সংকলন কৰিছিল।^১৪

হুইটটেকাৰৰ আঁচনিখনৰ মূল সংজ্ঞা

• ফিজিঅ’গনমি: কেতিয়াবা উদ্ভিদৰ ৰূপক বুজায়; বা উদ্ভিদকে ধৰি বায়’মৰ চাক্ষুস বৈশিষ্ট্য, বাহিৰৰ বৈশিষ্ট্য, বা পৰিৱেশ সম্প্ৰদায় বা প্ৰজাতিৰ আকৃতি।
• বায়’ম: কোনো এক ভূখণ্ডৰ স্থলজ পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ এটা গোট, যিটো গছ-গছনিৰ গঠন, শৰীৰবিজ্ঞান, পৰিৱেশৰ বৈশিষ্ট্য আৰু ইয়াৰ প্ৰাণী সম্প্ৰদায়ৰ বৈশিষ্ট্যৰ ক্ষেত্ৰত একে।
• গঠন: কোনো এক ভূখণ্ডৰ উদ্ভিদৰ এটা প্ৰধান প্ৰকাৰৰ সম্প্ৰদায়।
• বায়’ম-টাইপ: অভিসৰণ বায়’ম বা বিভিন্ন ভূখণ্ড গঠনৰ গোট, ফিজিঅ’গনমিৰ দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত।
• গঠন-প্ৰকাৰ: অভিসৰণশীল গঠনৰ এটা গোট।

হুইটটেকাৰৰ বায়’ম আৰু গঠনৰ মাজৰ পাৰ্থক্য সৰল কৰিব পাৰি: গঠন কেৱল উদ্ভিদ সম্প্ৰদায়ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰয়োগ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আনহাতে উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণী উভয়ৰে ক্ষেত্ৰত বায়’ম ব্যৱহাৰ কৰা হয়। হুইটটেকাৰৰ বায়’ম-টাইপ বা ফৰ্মেচন-টাইপৰ নীতি হৈছে একে ধৰণৰ সম্প্ৰদায়ক শ্ৰেণীভুক্ত কৰাৰ এক বহল পদ্ধতি।^১৫

বায়’ম-প্ৰকাৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ বাবে হুইটটেকাৰৰ প্ৰাচল

হুইটটেকাৰে বিশ্বব্যাপী জলবায়ুৰ সৈতে সম্প্ৰদায়সমূহক সম্পৰ্কিত কৰিবলৈ ইক’ক্লাইনৰ আৰ্হিৰ “গ্ৰেডিয়েণ্ট বিশ্লেষণ’’ বুলি কোৱাটো ব্যৱহাৰ কৰিছিল। হুইটটেকাৰে স্থলজ ক্ষেত্ৰখনৰ চাৰিটা মূল ইক’ক্লাইনক বিবেচনা কৰিছিল।^১৫

• আন্তঃজোৱাৰৰ স্তৰ: যিবোৰ অঞ্চলত পৰ্যায়ক্ৰমে পানী আৰু শুষ্কতাৰ সংস্পৰ্শলৈ আহে আৰু ইয়াৰ তীব্ৰতা স্থান অনুসৰি উচ্চ জোৱাৰৰ পৰা নিম্ন জোৱাৰলৈকে ভিন্ন হয়।
• জলবায়ুৰ আৰ্দ্ৰতাৰ গ্ৰেডিয়েণ্ট
• উচ্চতাৰ ভিত্তিত তাপমাত্ৰাৰ গ্ৰেডিয়েণ্ট
• অক্ষাংশ অনুসৰি তাপমাত্ৰাৰ গ্ৰেডিয়েণ্ট

এই গ্ৰেডিয়েণ্টসমূহক লৈ হুইটটেকাৰে কেইবাটাও ধাৰা লক্ষ্য কৰিছিল, যিয়ে তেওঁক গুণগতভাৱে বায়’ম-প্ৰকাৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ প্ৰেৰণা দিছিল:

• উৎপাদনশীলতাৰ সংশ্লিষ্ট পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে গ্ৰেডিয়েণ্ট অনুকূলৰ পৰা চৰমলৈকে চলি থাকে,।
• ফিজিঅ’গন’মিক জটিলতাৰ পৰিৱৰ্তন পৰিৱেশ এটাৰ অস্তিত্ব কিমান অনুকূল হোৱাৰ লগে লগে ভিন্ন হয় (পৰিৱেশ কম অনুকূল হোৱাৰ লগে লগে সম্প্ৰদায়ৰ গঠন হ্ৰাস আৰু স্তৰীয় পাৰ্থক্য হ্ৰাস)।
• গঠনৰ বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰৱণতাই প্ৰজাতিৰ বৈচিত্ৰ্যৰ ধাৰা অনুসৰণ কৰে; আলফা আৰু বিটা প্ৰজাতিৰ বৈচিত্ৰ্য অনুকূলৰ পৰা চৰম পৰিৱেশলৈ হ্ৰাস পায়।
• প্ৰতিটো বৃদ্ধি-ৰূপ (অৰ্থাৎ ঘাঁহ, জোপোহা আদি)ৰ ইক’ক্লাইনৰ সৈতে সৰ্বোচ্চ গুৰুত্বৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ স্থান থাকে।
• পৃথিৱীৰ বহুলভাৱে বিভিন্ন ঠাইত একে ধৰণৰ পৰিৱেশত একেবোৰ বৃদ্ধিৰ ৰূপ প্ৰধান হ’ব পাৰে।

হুইটটেকাৰে সামগ্ৰিক উষ্ণতাৰ গ্ৰেডিয়েণ্ট পাবলৈ গ্ৰেডিয়েণ্ট (৩) আৰু (৪)ৰ প্ৰভাৱৰ যোগফল দিছিল আৰু ইয়াক গ্ৰেডিয়েণ্ট (২)ৰ সৈতে সংযুক্ত কৰি আৰ্দ্ৰতা গ্ৰেডিয়েণ্টৰ সৈতে ওপৰৰ সিদ্ধান্তসমূহ হুইটটেকাৰ শ্ৰেণীবিভাজন আঁচনি বুলি জনাজাত প্ৰকাশ কৰিছিল। আঁচনিখনে বায়’ম-প্ৰকাৰৰ শ্ৰেণীবিভাজন কৰিবলৈ গড় বাৰ্ষিক বৰষুণ (x-অক্ষ) বনাম গড় বাৰ্ষিক উষ্ণতা (y-অক্ষ)ৰ গ্ৰাফ প্ৰস্তুত কৰে।

বায়’ম-প্ৰকাৰ

• ক্ৰান্তীয় বৰ্ষাৰণ্য
• গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় ঋতুভিত্তিক বৰ্ষাৰণ্য
  • পৰ্ণপাতী
  • অৰ্ধপৰ্ণপাতী
• নাতিশীতোষ্ণ বিশাল বৰ্ষাৰণ্য
• মণ্টানে বৰ্ষাৰণ্য
• নাতিশীতোষ্ণ পৰ্ণপাতী অৰণ্য
• নাতিশীতোষ্ণ চিৰসেউজ অৰণ্য
  • নিডল্ লিফ
  • স্ক্লেৰ’ফিল
• ছাবআৰ্কটিক-ছাবালপাইন নিডল্ লিফযুক্ত অৰণ্য (টাইগা)
• এলফিন কাঠনি
• কাঁইটীয়া অৰণ্য
• কাঁইটীয়া স্ক্ৰাব
• নাতিশীতোষ্ণ বনাঞ্চল
• নাতিশীতোষ্ণ জোপোহা ঠাই
  • হিথ
  • স্ক্লেৰফিল
  • ছাবআলপাইন-নিডলিপাত
  • ছাবআলপাইন-বহল পাতৰ
• ছাভানা
• নাতিশীতোষ্ণ তৃণভূমি
• আলপাইন তৃণভূমি
• তুন্দ্ৰা
• ক্ৰান্তীয় মৰুভূমি
• উষ্ণতামুখী মৰুভূমি
• শীতল নাতিশীতোষ্ণ মৰুভূমিৰ স্ক্ৰাব
• আৰ্কটিক-আলপাইন মৰুভূমি
• বগ
• গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় মিঠা পানীৰ জলাশয় অৰণ্য
• নাতিশীতোষ্ণ মিঠা পানীৰ জলাশয়ৰ অৰণ্য
• মেংগ্ৰোভ জলাশয়
• নিমখৰ জলাশয়
• জলাশয়^১৬

গুডল (১৯৭৪–) পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ প্ৰকাৰ

ডেভিড ডব্লিউ গুডলৰ সম্পাদনাত বহু-লেখক ধাৰাবাহিক ইক'চিষ্টেমছ অৱ দ্য ৱৰ্ল্ডত পৃথিৱীৰ প্ৰধান "পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ প্ৰকাৰ বা বায়'ম"ৰ বিষয়ে বিস্তৃতভাৱে আলোচনা কৰা হৈছে:^১৭ প্ৰাকৃতিক স্থলজ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ সেমেকা উপকূলীয় পৰিৱেশ তন্ত্ৰ, শুকান উপকূলীয় পৰিৱেশ তন্ত্ৰ, মেৰু আৰু আলপাইন তুন্দ্ৰা, বোকা: বোকা, বগ, ফেন, আৰু মূৰ, নাতিশীতোষ্ণ মৰুভূমি আৰু অৰ্ধ-মৰুভূমি, কনিফেৰাছ ফৰেষ্ট, নাতিশীতোষ্ণ পৰ্ণপাতী অৰণ্য, প্ৰাকৃতিক তৃণভূমি, হিথলেণ্ড আৰু আনুষংগিক জোপোহা ভূমি, নাতিশীতোষ্ণ বহল পাতৰ চিৰসেউজ অৰণ্য, ভূমধ্যসাগৰীয়-প্ৰকাৰৰ জোপোহা ভূমি, গৰম মৰুভূমি আৰু শুষ্ক জোপোহা ভূমি, গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় ছাভানা, ক্ৰান্তীয় বৰ্ষাৰণ্য পৰিৱেশ তন্ত্ৰ, জলাশয় অৰণ্য, বিক্ষিপ্ত মাটিৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ, নিয়ন্ত্ৰিত স্থলজ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ নিয়ন্ত্ৰিত তৃণভূমি, পথাৰ শস্য পৰিৱেশ তন্ত্ৰ, উদ্ভিদ শস্য পৰিৱেশ তন্ত্ৰ, সেউজগৃহ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ, জৈৱ শিল্প পৰিৱেশ তন্ত্ৰ |জলজ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ অভ্যন্তৰীণ জলজ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ নদী আৰু নদীৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ, হ্ৰদ আৰু জলাশয়, সাগৰীয় পৰিৱেশ তন্ত্ৰ আন্তঃজোৱাৰ আৰু উপকূলীয় পৰিৱেশ তন্ত্ৰ, প্ৰবাল প্ৰাচীৰ, মোহনা আৰু আবদ্ধ সাগৰ, মহাদেশীয় শ্বেলভৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ, গভীৰ মহাসাগৰৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ, পৰিচালিত জলজ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ পৰিচালিত জলজ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ |ভূগৰ্ভস্থ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ গুহা পৰিৱেশ তন্ত্ৰ

ৱালটাৰ (১৯৭৬, ২০০২) জ’ন’বায়’ম

হাইনৰিখ ৱালটাৰৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা শ্ৰেণীবিভাজন আঁচনিখনে উষ্ণতা আৰু বৰ্ষা ঋতুৰ ওপৰত ভিত্তি কৰে। বৰষুণ আৰু উষ্ণতাৰো মূল্যায়ন কৰা এই ব্যৱস্থাটোৱে জলবায়ুৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য আৰু গছ-গছনিৰ প্ৰকাৰৰ সৈতে নটা প্ৰধান বায়’ম প্ৰকাৰ বিচাৰি পায়। প্ৰতিটো বায়’মৰ সীমা আৰ্দ্ৰতা আৰু ঠাণ্ডাৰ চাপৰ অৱস্থাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত যিবোৰ উদ্ভিদৰ ৰূপৰ শক্তিশালী নিৰ্ণায়ক, আৰু সেয়েহে অঞ্চলটোক গছ-গছনিৰে সংজ্ঞায়িত কৰে। চৰম পৰিস্থিতি, যেনে জলাশয়ত বানৰ পানীপূৰ্তিয়ে একেটা বায়’মৰ ভিতৰত বিভিন্ন ধৰণৰ সম্প্ৰদায়ৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।^{৫১৮১৯}

শ্বাল্টজ (১৯৮৮) ইক’-জ’ন

শ্বাল্টজে (১৯৮৮, ২০০৫) নটা ইকজ’নৰ সংজ্ঞা দিছে (তেওঁৰ ইক’জ’নৰ ধাৰণা বিবিচিৰ ইক’জ’নৰ ধাৰণাতকৈ বায়’মৰ ধাৰণাটোৰ সৈতে অধিক মিল দেখা যায়):^২০

• মেৰু/উপমেৰু অঞ্চল।
• ব’ৰিয়েল জ’ন।
• আৰ্দ্ৰ মধ্য অক্ষাংশ।
• শুকান মধ্য অক্ষাংশ।
• শীতকালীন বৰষুণৰ সৈতে উপক্ৰান্তীয় অঞ্চল।
• বছৰজুৰি বৰষুণৰ সৈতে উপক্ৰান্তীয় অঞ্চল।
• শুকান ক্ৰান্তীয় আৰু উপক্ৰান্তীয় অঞ্চল।
• গ্ৰীষ্মকালীন বৰষুণৰ সৈতে ক্ৰান্তীয় অঞ্চল।
• ক্ৰান্তীয় অঞ্চলত বছৰজুৰি বৰষুণ হয়।

বেইলী (১৯৮৯) ইক’ৰিজিয়ন

ৰবাৰ্ট জি বেইলীয়ে ১৯৭৬ চনত প্ৰকাশিত এখন মানচিত্ৰত আমেৰিকাৰ বাবে পৰিৱেশ অঞ্চলৰ জৈৱ-ভৌগোলিক শ্ৰেণীবিভাজন ব্যৱস্থা উদ্ভাৱন কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ১৯৮১ চনত উত্তৰ আমেৰিকাৰ বাকী অংশ, আৰু ১৯৮৯ চনত বিশ্বক অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ এই ব্যৱস্থাটো সম্প্ৰসাৰণ কৰে। জলবায়ুৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বেইলী ব্যৱস্থাটোক চাৰিটা ড’মেইনত বিভক্ত কৰা হৈছে (মেৰু, আৰ্দ্ৰ নাতিশীতোষ্ণ, শুকান আৰু আৰ্দ্ৰ গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয়), অন্যান্য জলবায়ুৰ বৈশিষ্ট্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি (ছাববৰ্কটিক, উষ্ণ নাতিশীতোষ্ণ, উষ্ণ নাতিশীতোষ্ণ আৰু উপগ্ৰীষ্মমণ্ডলীয়; সাগৰীয় আৰু মহাদেশীয়; নিম্নভূমি আৰু পাহাৰীয়া) অধিক বিভাজন কৰা হৈছে।^২১২২

• ১০০ মেৰু ডমেইন
  • ১২০ টাণ্ড্ৰা বিভাগ (কপেন: ফুট) (Ft)
  • এম১২০ টুণ্ড্ৰা বিভাগ – পৰ্বতীয়া প্ৰদেশ
  • ১৩০ উপআৰ্কটিক বিভাগ (কপেন: ই) (E)
  • এম130 উপআৰ্কটিক বিভাগ – পৰ্বতীয়া প্ৰদেশ
• ২০০ আৰ্দ্ৰ নাতিশীতোষ্ণ ডমেইন
  • ২১০ উষ্ণ মহাদেশীয় বিভাগ (Dcb)ৰ অংশ
  • এম২১০ উষ্ণ মহাদেশীয় বিভাগ – পাহাৰীয়া প্ৰদেশ
  • ২২০ হট কণ্টিনেণ্টেল ডিভিজন (Dca)ৰ অংশ
  • এম২২০ হট কণ্টিনেণ্টেল ডিভিজন – মাউণ্টেন প্ৰদেশ
  • ২৩০ উপক্ৰান্তীয় বিভাজন (Cf)ৰ অংশ
  • এম২৩০ উপক্ৰান্তীয় বিভাগ – পৰ্বতীয়া প্ৰদেশ
  • ২৪০ মেৰিন ডিভিজন (Do)
  • এম২৪০ সামুদ্ৰিক বিভাগ – পৰ্বতীয়া প্ৰদেশ
  • ২৫০ প্ৰেইৰি বিভাগ (Cfৰ অংশ, (Dca)ৰ অংশ, (Dcb)ৰ অংশ
  • ২৬০ ভূমধ্যসাগৰীয় বিভাগ (Cs)
  • এম২৬০ ভূমধ্যসাগৰীয় বিভাগ – পৰ্বতীয়া প্ৰদেশ
• ৩০০ ড্ৰাই ড’মেইন
  • ৩১০ গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয়/উপগ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় ষ্টেপ বিভাগ
  • এম৩১০ গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয়/উপগ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় ষ্টেপ বিভাগ–পৰ্বতীয়া প্ৰদেশ
  • ৩২০ গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয়/উপগ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় মৰুভূমি বিভাগ
  • ৩৩০ নাতিশীতোষ্ণ ষ্টেপ বিভাগ
  • ৩৪০ নাতিশীতোষ্ণ মৰুভূমি বিভাগ
• ৪০০ আৰ্দ্ৰ ক্ৰান্তীয় ডমেইন
  • ৪১০ ছাভানা বিভাগ
  • ৪২০ বৰ্ষাৰণ্য সংমণ্ডল

অলচন আৰু ডাইনাৰষ্টেইন(১৯৯৮)ৰ বায়’ম ডব্লিউ ডব্লিউ এফ / গ্ল’বেল ২০০ৰ বাবে

[[চিত্ৰ:Biomes of the world.svg|Zones terrestres abiotiques}}}} </small>]]

বিশ্ব বন্যপ্ৰাণী সংস্থা (WWF)ৰ দ্বাৰা আহ্বান কৰা জীৱবিজ্ঞানীৰ এটা দলে এনে এখন আঁচনি প্ৰস্তুত কৰিছিল, যিয়ে বিশ্বৰ ভূমি অঞ্চলক জৈৱ-ভৌগোলিক ক্ষেত্ৰত (বিবিচি আঁচনিত "ইক'জ'ন" বুলি কোৱা হয়), আৰু এইবোৰক ইক'ৰিজিয়নত ভাগ কৰিছিল (Olson & Dinerstein, 1998, ইত্যাদি)। প্ৰতিটো পৰিৱেশ অঞ্চলৰ বৈশিষ্ট্য হৈছে এটা মূল বায়’ম (যাক প্ৰধান বাসস্থানৰ প্ৰকাৰ বুলিও কোৱা হয়)।^২৩২৪

এই শ্ৰেণীবিভাজনক WWF দ্বাৰা সংৰক্ষণৰ বাবে অগ্ৰাধিকাৰ হিচাপে চিনাক্ত কৰা পৰিৱেশ অঞ্চলৰ গ্ল'বেল ২০০ তালিকা সংজ্ঞায়িত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।^২৩

স্থলজ পৰিৱেশ অঞ্চলৰ বাবে এটা নিৰ্দিষ্ট EcoID আছে, ফৰ্মেট XXnnNN (XX হৈছে জৈৱ-ভৌগোলিক ক্ষেত্ৰ, nn হৈছে বায়'ম সংখ্যা, NN হৈছে ব্যক্তিগত সংখ্যা)।