প্ৰেতাক্ষী দেৱী

প্ৰেতাক্ষী হিন্দু ধৰ্মৰ শাক্ত-তান্ত্ৰিক পৰম্পৰাৰ চৌষষ্ঠিটা যোগিনীৰ ভিতৰত অন্যতম। এই নামটো প্ৰেত ("বিদায়ী আত্মা" বা "ভূত") আৰু অক্ষী ("চকু")ৰ সংযোগত সৃষ্ট,যাৰ অৰ্থ, সাধাৰণতে "যাৰ চকু আত্মাৰ ওপৰত থাকে" বা "যিগৰাকীয়ে বিদায়ীক চোৱাচিতা কৰে" বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়।^১ তাই শ্মশান, কু-প্ৰভাৱৰ পৰা সুৰক্ষা, আৰু অলৌকিক শক্তি আহৰণৰ সৈতে জড়িত উগ্ৰ, গুপ্ত দেৱীৰ বৃত্তৰ অন্তৰ্গত।^১

শাস্ত্ৰ আৰু পাঠ্যৰ উল্লেখ

প্ৰেতাক্ষী প্ৰধানকৈ তান্ত্ৰিক গ্ৰন্থ আৰু কিছুমান জৈন পাণ্ডুলিপিত পোৱা চতুৰ্ষষ্ঠী যোগিনী (চৌষষ্ঠি যোগী)ৰ তালিকাত পোৱা যায়। চৌছাথ যোগিনী নামৱলীত তেওঁক পঞ্চম যোগীনী হিচাপে গণনা কৰা হৈছে।^২ জৈন ধৰ্ম উৎসত তেওঁক অভিভাৱক দেৱতা ক্ষেত্ৰপালৰ অধীনস্থ পৰিচাৰক হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।^১ তেওঁৰ বিষয়ে কোনো বিশদ আখ্যান বা স্বতন্ত্ৰ অধ্যায় প্ৰধান পুৰাণত নাই; তেওঁৰ উপস্থিতি বিশেষ যোগিনী তালিকা আৰু তান্ত্ৰিক সংকলনত সীমাবদ্ধ।^৩৪

আইকনগ্ৰাফী

কেৱল প্ৰেতাক্ষীৰ বাবে বিশদ কেননিক আইকনগ্ৰাফী বহুলভাৱে লিপিবদ্ধ কৰা হোৱা নাই। চৌষষ্ঠিগৰাকী যোগিনীৰ ভিতৰত এগৰাকী হিচাপে তেওঁক সাধাৰণতে মুকলি আকাশৰ বৃত্তাকাৰ মন্দিৰত (যেনে, চৌসথ যোগিনী মন্দিৰ, হীৰাপুৰ বা ভেদাঘাট) এক সুকীয়া ভংগীমা, পৰ্বত (বাহন), আৰু প্ৰতীকৰ গোটৰ সৈতে চিত্ৰিত কৰা হয়। প্ৰেতৰ সৈতে তেওঁৰ নামৰ সম্পৰ্কক লক্ষ্য কৰিলে পণ্ডিতসকলে মত প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁৰ চিত্ৰকল্পত শ্মশানৰ সৈতে জড়িত অন্যান্য যোগিনীসকলৰ দৰে, মূৰৰ খোলা (কপালা), মূৰৰ কাটি পেলোৱা বৈশিষ্ট্য, বা তীব্ৰ প্ৰকাশভংগী আদি থাকিব পাৰে।^৫৬

সংশ্লিষ্ট মন্দিৰ

প্ৰেতাক্ষীৰ কোনো জনাজাত স্বতন্ত্ৰ প্ৰধান মন্দিৰ নাই। মধ্য আৰু পূব ভাৰতৰ (উল্লেখযোগ্যভাৱে ওড়িশাৰ হীৰাপুৰ, মধ্য প্ৰদেশৰ ভেদাঘাট, আৰু খাজুৰাহো আৰু ৰাণীপুৰ-ঝাৰিয়ালৰ ধ্বংসপ্ৰাপ্ত মন্দিৰসমূহত) চৌষষ্ঠিটা ভাস্কৰ্য্যযুক্ত যোগীনীসকলৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে তেওঁক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হৈছে।^৫

অন্য দেৱতাৰ সৈতে সম্পৰ্ক

প্ৰেতাক্ষীক পৰম শক্তিৰ প্ৰকাশ হিচাপে গণ্য কৰা হয় আৰু ই কালি আৰু মাত্ৰিকা আদি উগ্ৰ দেৱীৰ বহল বৃত্তৰ অন্তৰ্গত। আত্মাৰ সৈতে তাইৰ সংযোগে তাইক কাৰ্য্যকৰীভাৱে যোগিনী আৰু মৃতকক শাসন কৰা আৰু ভূতৰ দৰে দুখৰ পৰা ৰক্ষা কৰা দেৱতাৰ কাষত ৰাখে।^৭

লোক আৰু আঞ্চলিক পৰম্পৰা

যোগিনী পৰম্পৰাক নিজেই শক্তিশালী স্থানীয় আৰু জনজাতীয় নাৰী আত্মাৰ সংস্কৃতকৃত সংমিশ্ৰণ হিচাপে বহুলভাৱে বুজা যায়। প্ৰেতাক্ষীৰ নামটোৱে ভূত আৰু কু-আত্মাৰ বিৰুদ্ধে ৰক্ষক হিচাপে এক মৌলিক লোক ভূমিকাক দৃঢ়ভাৱে প্ৰকাশ কৰে, যিটো কাৰ্য্য সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষৰ বহু গাঁৱৰ ৰক্ষক দেৱী (গ্ৰামদেৱতা)ৰ বাবে এতিয়াও আৰোপ কৰা হয়।^৮

শৈক্ষিক দৃষ্টিভংগী

পণ্ডিতসকলে প্ৰেতাক্ষীকে ধৰি চৌষষ্ঠিগৰাকী যোগিনীক মধ্যযুগীয় তান্ত্ৰিক আঞ্চলিক শমনিক আৰু লোকদেৱীসকলক ব্ৰাহ্মণ্য-শাক্ত প্যান্থেয়নত আত্মসাৎ কৰাৰ প্ৰমাণ হিচাপে লয়। প্ৰেতাৰ সৈতে তেওঁৰ নিৰ্দিষ্ট সম্পৰ্কই অলৌকিক শক্তি (সিদ্ধি) লাভৰ বাবে শ্মশান-মাটিৰ অনুশীলন আৰু আত্মাৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ প্ৰতি তান্ত্ৰিক আগ্ৰহৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।^৭