পাকিস্তানৰ বৈদেশিক সেৱা

পাকিস্তানৰ বিদেশ সেৱা (উৰ্দু: ملازمتِ خارجہ پاکستان ) পাকিস্তানৰ কেন্দ্ৰীয় উচ্চ সেৱাৰ অংশ। ১৯৪৭ চনত পাকিস্তানৰ সৃষ্টি আৰু স্বাধীনতাৰপৰাই ই এক অস্থায়ী সংগঠন হিচাপে কাম কৰি অহা ১৯৫২ চনৰ অক্টোবৰ মাহত আনুষ্ঠানিকভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ১৯৪৭ চনৰ আগতে ইয়াক ভাৰতীয় অসামৰিক সেৱা (ব্ৰিটিছ ইণ্ডিয়া)ৰ অধীনত কাম কৰা ভাৰতৰ বিদেশ সেৱা নামেৰে জনাজাত আছিল। ১৯৪৭ চনৰ পিছত পাকিস্তানৰ বৃহত্তৰ সংস্থা চিভিল চাৰ্ভিচৰ জৰিয়তে কৰ্মচাৰী নিযুক্তি আৰু নিযুক্তি দিয়া হয়। ^১ চৌধুৰী ছাৰ মহম্মদ জাফাৰুল্লাহ খান (উৰ্দু: محمد ظفر اللہ خان; ৬ ফেব্ৰুৱাৰী ১৮৯৩ – ১ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮৫) আছিল এজন পাকিস্তানী আইনবিদ আৰু কূটনীতিবিদ যিয়ে পাকিস্তানৰ প্ৰথম বৈদেশিক মন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। বৈদেশিক মন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰাৰ পাছত তেওঁ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কেৰিয়াৰ অব্যাহত ৰাখিছে আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ন্যায়ালয়ৰ সভাপতি হোৱা একমাত্ৰ পাকিস্তানী।^২ তেওঁ ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সাধাৰণ পৰিষদৰ সভাপতি হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। আজিলৈকে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সাধাৰণ পৰিষদ আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ন্যায়ালয় দুয়োটাৰে সভাপতি হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা একমাত্ৰ ব্যক্তি। ^৩৪

ইতিহাস

পাকিস্তান প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে তদৰ্থ ভিত্তিত পাকিস্তানৰ বৈদেশিক সেৱা গঠন কৰা হয়। ১৯৪৮ চনৰ জুলাই মাহত ফেডাৰেল কেবিনেটৰ সিদ্ধান্তত এই সেৱাক প্ৰথমবাৰৰ বাবে কাৰ্যবাহী কৰ্তৃত্ব দিয়া হৈছিল। ১৯৫২ চনৰ অক্টোবৰ মাহত এই সেৱা গঠনৰ বাবে আনুষ্ঠানিক প্ৰস্তাৱ ঘোষণা কৰা হৈছিল। ইয়াত বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয় আৰু বিদেশত পাকিস্তানৰ কূটনৈতিক আৰু কনছুলাৰ মিছনত কূটনৈতিক পদৰ কল্পনা কৰা হৈছিল। প্ৰস্তাৱটোত (ক) সম্পাদক (১), (খ) যুটীয়া সচিব (২), (গ) উপ-সচিব (৮), আৰু (ঘ) অধীনস্থ সচিব (১৬) পদৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। বিদেশত পাকিস্তানৰ কূটনৈতিক অভিযানৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰদূত (১৭), উচ্চায়ুক্ত (৫), মন্ত্ৰী (৪), আয়ুক্ত (১), উপ-উচ্চায়ুক্ত (২), পৰামৰ্শদাতা (১৫), প্ৰথম সচিব (১০), দ্বিতীয় সচিব (১৯), তৃতীয় সচিব (৩১), কনছুল জেনেৰেল (৩), কনছুল (৪), আৰু ভাইচ কনছুল (৭) পদৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।

১৯৫২ চনৰপৰা ১৯৬০ চনৰ ভিতৰত ক্ৰমাৎ বৃদ্ধি পোৱা প্ৰয়োজন পূৰণৰ বাবে কাৰ্যবাহী আদেশৰ জৰিয়তে কেডাৰৰ শক্তিৰ পৰ্যালোচনা আৰু বৃদ্ধি কৰা হৈছিল। কিন্তু কৰ্মীৰ অভাৱ সেৱাৰ বাবে সমস্যা হৈয়েই থাকিল। মুখ্য কাৰ্যালয় আৰু মিছন দুয়োটাতে মুঠ বিষয়াৰ সংখ্যা ক্ৰমান্বয়ে বৃদ্ধি পালে। ১৯৭২ চনত মুখ্য কাৰ্যালয় আৰু মিছনত মুঠ বিষয়াৰ সংখ্যা ৩২৩ লৈ বৃদ্ধি পায়। বৰ্তমান মুখ্য কাৰ্যালয় আৰু মিছন দুয়োটাতে ৪০৩ জন বিষয়া আছে।

পৰীক্ষাৰ জৰিয়তে পাকিস্তানৰ পূৰ্বৰ বিদেশ সেৱাত প্ৰৱেশ আৰম্ভ হয় ১৯৪৮ চনৰপৰা। অফিচাৰ কেডাৰ (পাকিস্তানৰ বিদেশ সেৱা)ত নিযুক্তি পাকিস্তানৰ ফেডাৰেল পাব্লিক চাৰ্ভিচ কমিছনে (এফ পি এছ চি) বছৰি অনুষ্ঠিত কৰা প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাৰ জৰিয়তে কৰা হয়। পাকিস্তানৰ প্ৰশাসনিক সেৱা আৰু পাকিস্তানৰ আৰক্ষী সেৱাৰ লগতে শীৰ্ষ তিনিটা গোটৰ ভিতৰত পাকিস্তানৰ বৈদেশিক সেৱাও অন্যতম।^১ প্ৰতিষ্ঠা বিভাগে বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ সৈতে আলোচনা কৰি বছৰে বছৰে বৈদেশিক পৰিক্ৰমা গোটত বিষয়াৰ খালী পদৰ সংখ্যা ঘোষণা কৰে, যিটো বছৰৰ পাছত বছৰ ধৰি ভিন্ন হয়। পাকিস্তানৰ বৈদেশিক সেৱাৰ বিষয়াসকলে লাহোৰৰ অসামৰিক সেৱা একাডেমীত সাধাৰণ প্ৰশিক্ষণ গ্ৰহণ কৰে আৰু তাৰ পিছত ইছলামবাগৰ বিদেশ সেৱা একাডেমীত ছমাহৰ বিশেষ প্ৰশিক্ষণ গ্ৰহণ কৰে। বিষয়াসকলে বিদেশৰ বিভিন্ন বিখ্যাত বিশ্ববিদ্যালয়/প্ৰতিষ্ঠানত ভাষা প্ৰশিক্ষণ গ্ৰহণ কৰি আৰবী, ফৰাচী, জাৰ্মান, চীনা, স্পেনিছ, কোৰিয়ান, পৰ্তুগীজ, ৰাছিয়ান, জাপানী, আৰু অন্যান্য ভাষা শিকিবলৈও লয়। বিদেশী দেশসমূহে আগবঢ়োৱা সম্পূৰ্ণ পুঁজিৰে ভাষা বৃত্তিৰ সুবিধাও লোৱা হয়। ইয়াৰ ফলত মন্ত্ৰ্যালয়ত বিভিন্ন ভাষাত দক্ষ বিষয়াৰ এক বৃহৎ পুল থকাটো নিশ্চিত হয়। পাকিস্তানৰ বৈদেশিক সেৱা হৈছে এনে এটা কেডাৰ যিয়ে বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয় (পাকিস্তান)ৰ লগতে বিশ্বৰ অন্যান্য দেশত থকা পাকিস্তানৰ দূতাবাস/উচ্চ আয়োগ/কনছুলেট পৰিচালনা কৰে। ^৫

ৰেংক

প্ৰাৰম্ভিক প্ৰশিক্ষণৰ পিছত কনিষ্ঠ বিষয়াসকলে ইছলামবাগৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়ত যোগদান কৰে আৰু ৰাজনৈতিক, প্ৰশাসনিক বা প্ৰট’কল শাখাত সেৱা আগবঢ়ায়, বা বিদেশত কূটনৈতিক কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰে। মুখ্য কাৰ্যালয় আৰু মিছনত ৰেংক প্ৰগ্ৰেছন তলত দিয়া ধৰণৰ:

মুখ্য কাৰ্যালয়: সহকাৰী সঞ্চালক (বিপিএছ-১৭)

উপ-সঞ্চালক (বিপিএছ-১৮)

সঞ্চালক (বিপিএছ-১৯)

সঞ্চালক প্ৰধান (বিপিএছ-২০)

অতিৰিক্ত/বিশেষ সম্পাদক (বিপিএছ-২১)

সম্পাদক (বিভাগৰ মুৰব্বী) (বিপিএছ-২২)

বিদেশত মিছন: তৃতীয় সচিব/ভাইচ কনছুল (বি এছ-১৭)

দ্বিতীয় সচিব/কনছুল (বি এছ-১৮)

প্ৰথম সচিব/উপ-কনছুল জেনেৰেল (বি এছ-১৯)

কনছুল জেনেৰেল/এম্বেছাদৰ/উচ্চায়ুক্ত (ক্ষুদ্ৰ এলেকা) (বি এছ-২০)

ৰাষ্ট্ৰদূত/উচ্চায়ুক্ত (অত্যাৱশ্যকীয় এলেকা) (বি এছ-২১)

টোকা: কনছুল জেনেৰেল আৰু অন্যান্য দূতসকল কম ৰাজনৈতিক প্ৰফাইল থকা মিছনৰ বাবে আৰু পদবীতো কম, সঞ্চালক প্ৰধানৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি। কিন্তু উচ্চ পদস্থ দেশৰ ৰাষ্ট্ৰদূত আৰু উচ্চায়ুক্তসকলে উচ্চ পদবী লাভ কৰে আৰু বিশেষ সম্পাদক; ৰাষ্ট্ৰীয় মুখ্য কাৰ্যালয়ত প্ৰশাসনিক অতিৰিক্ত সচিবৰ সমতুল্য।

এখন কমনৱেলথ দেশৰপৰা আন এখন দেশলৈ দূতক উচ্চায়ুক্ত বোলা হয়।

কূটনীতিবিদ হিচাপে মহিলাৰ অগ্ৰগতি

১৯৭২ চনৰ জুলফিকাৰ আলী ভুট্টো শাসনৰ অধীনত প্ৰশাসনিক সংস্কাৰৰ ফলত ১৯৭৩ চনৰ পিছত পাকিস্তানত মহিলাসকলৰ বাবে পাকিস্তানৰ বৈদেশিক সেৱা আৰু বহু বেছি মুকলি কৰা হয়। ^৬

কেইগৰাকীমান বিশিষ্ট মহিলা কূটনীতিবিদৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হ’ল-

• বেগম ৰানা লিয়াকুৱাট আলী খান (নেদাৰলেণ্ডৰ ৰাষ্ট্ৰদূত) ( ১৯৫৪ – ১৯৬১) ^৭
• হিনা ৰাব্বাণী খাৰ (পাকিস্তানৰ বৈদেশিক সেৱাত শীৰ্ষ কূটনীতিবিদ, পাকিস্তানৰ বৈদেশিক মন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল) (২০১১ – ২০১৩)^৬
• শ্বেৰী ৰেহমান (আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰদূত) (২০১১ – ২০১৩) ^৬
• মালীহা লোধি (ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ৰাষ্ট্ৰদূত) (২০১৫ – ২০১৯) ^৬

বাহ্যিক সংযোগ

• Ministry of Foreign Affairs, Government of Pakistan - official website