নেপালৰ ক্ৰীড়া

নেপালৰ ক্ৰীড়া নেপালৰ ক্ৰীড়াৰ ভিতৰত পৰম্পৰাগত নেপাল আৰু আধুনিক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় দুয়োটা খেলেই অন্তৰ্ভুক্ত। যদিও কোনো সঠিক তথ্য নাই, তথাপি ফুটবল, ক্ৰিকেট আৰু ভলীবল নেপালৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় খেল। ২০১৭ চনৰ ২৩ মে'ত ভলীবলক নেপালৰ ৰাষ্ট্ৰীয় খেল হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।^১ ২০১৭ চনৰ আগতে দণ্ডি বিয়ো, কাবাডী আদি পৰম্পৰাগত খেলক বাস্তৱিকতে ৰাষ্ট্ৰীয় খেল হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল।

ফ্ৰেঞ্চাইজি লীগ

জনপ্ৰিয় ক্ৰীড়া

ফুটবল

ফুটবল নেপালৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় খেল। ^২ সদৌ নেপাল ফুটবল সন্থা (ANFA) হৈছে নেপালী ফুটবলৰ শাসকীয় সংস্থা যিয়ে পুৰুষ আৰু মহিলা জাতীয় দলৰ আয়োজন কৰে।

১৯২১ চনত ৰাণা শাসনৰ সময়ত নেপালত ফুটবলৰ প্ৰচলন হয়।^৩ ইয়াৰ প্ৰৱৰ্তনৰ পিছৰেপৰা খেল বেছিভাগেই কাঠমাণ্ডু উপত্যকাত সীমাবদ্ধ আছিল যদিও সহস্ৰাব্দৰ পৰিৱৰ্তনৰপৰা সমগ্ৰ দেশতে অধিক প্ৰতিযোগিতা আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছে। নেপালৰ প্ৰিমিয়াৰ ফুটবল লীগ হৈছে ১৯৫৫ চনৰপৰাই আয়োজন কৰা শ্বহীদ স্মৃতিসৌধ এ-ডিভিজন লীগ।

১৯৭১ চনত ফিফাৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ ১৯৭২ চনত সংগঠিত হোৱা নেপাল জাতীয় দলটোৱে প্ৰথমখন অফিচিয়েল মেচত চীনৰ হাতত পৰাস্ত হৈছিল। নেপালে নিয়মিতভাৱে দক্ষিণ এছিয়ান ফুটবল ফেডাৰেচন (SAFF) আৰু এছিয়ান ফুটবল কনফেডাৰেচনে (AFC) আয়োজন কৰা প্ৰতিযোগিতাত অংশগ্ৰহণ কৰে আৰু ২০১৬ চনৰ এ এফ চি ছলিডাৰিটি কাপৰ বিজয়ী আছিল।

ক্ৰিকেট

ক্ৰিকেট নেপালৰ দ্বিতীয় জনপ্ৰিয় খেল। ^৪ নেপালৰ ক্ৰিকেট দলৰ সামান্য সফলতাৰ লগতে চুবুৰীয়া দেশ ভাৰতৰপৰা ছ’চিয়েল মিডিয়া আৰু টেলিভিছন দৰ্শনৰ প্ৰভাৱ দেশখনত বিস্ফোৰকভাৱে বৃদ্ধি পোৱাৰ পিছত ২০১০ চনৰ মাজভাগত ইয়াৰ জনপ্ৰিয়তা দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পায়।

নেপালৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰিকেট দলটো ১৯৪৬ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা ক্ৰিকেট এছ'চিয়েচন অৱ নেপাল (CAN)ৰদ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত। ১৯৬১ চনত কে এন ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়া পৰিষদৰ সদস্য হয় আৰু ১৯৮৮ চনত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰিকেট পৰিষদে এফিলিয়েট মৰ্যাদা প্ৰদান কৰে আৰু ১৯৯৬ চনৰপৰা সহযোগী সদস্য হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰে। এছিয়ান ক্ৰিকেট কাউন্সিলৰ উদ্যোগত অনুষ্ঠিত হোৱা আঞ্চলিক ইভেণ্টত নেপালে সফল হৈ ২০০৬/০৭ চনত এচিচি ফাষ্ট ট্ৰেক কাণ্ট্ৰীজ টুৰ্ণামেণ্টত প্ৰথম স্থান লাভ কৰাৰ লগতে ২০১২ চনৰ এচিচি ট্ৰফী এলিটত সংযুক্ত আৰব আমিৰশ্বাহীৰ সৈতে খিতাপ ভাগ কৰি লৈছে। ২০০৭ চনত মহিলা দলটোৱে অভিষেক ঘটায় আৰু ২০১২ আৰু ২০১৬ চনত মহিলা এছিয়া কাপৰ বাবে যোগ্যতা অৰ্জন কৰে।

নেপালে ২০১৪ চনৰ আইচিচি বিশ্ব টি-২০ৰ বাবে যোগ্যতা অৰ্জন কৰে যিটো আইচিচিৰ এটা ডাঙৰ ইভেণ্টত ছিনিয়ৰ পুৰুষ দলৰ একমাত্ৰ অংশগ্ৰহণ আছিল, যিয়ে ২০১৫ চনলৈকে তেওঁলোকক টি-২০ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় (টি২০আই)ও প্ৰদান কৰিছিল। ^৫ ২০০৬ চনত প্লেট চেম্পিয়নশ্বিপ জয় কৰাকে ধৰি ১৯ অনূৰ্ধ্ব ক্ৰিকেট বিশ্বকাপৰ বাবে ৭ বাৰকৈ যোগ্যতা অৰ্জন কৰিছে ৰাষ্ট্ৰীয় ১৯ বছৰ অনূৰ্ধ্ব দলটোৱে। শেহতীয়াকৈ নেপালে যোগ্যতা অৰ্জন কৰি ২০২৪ চনৰ আইচিচি বিশ্ব টি-২০ত খেলিছে।

২০১৮ চনৰ ১৫ মাৰ্চত অনুষ্ঠিত হোৱা ২০১৮ ক্ৰিকেট বিশ্বকাপ কোৱালিফায়াৰ প্লে অফ এনকাউণ্টাৰত পাপুয়া নিউগিনিৰ বিৰুদ্ধে ছয় উইকেটত জয়লাভ কৰি নেপালে প্ৰথমবাৰৰ বাবে ৱান ডে ইণ্টাৰনেশ্যনেল (এদিনীয়া) মৰ্যাদা লাভ কৰে। আইচিচিয়ে সকলো সদস্য ৰাষ্ট্ৰলৈ এই মৰ্যাদা সম্প্ৰসাৰণ কৰাৰ সিদ্ধান্তৰ ফলত পুৰুষ আৰু মহিলা দুয়োটা দলৰ বৰ্তমান টি-২০ আইৰ মৰ্যাদা আছে। ^৬৭

ভলীবল

নেপালৰ তৃতীয় জনপ্ৰিয় খেল ভলীবল ২০১৭ চনৰ ২২ মে'ত (২০৭৪ জ্যেষ্ঠা ৮) নেপালৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়া হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। নেপাল ভলীবল এছ'চিয়েচন (এনভিএ) নেপালৰ ভলীবলৰ শাসকীয় সংস্থা আৰু পুৰুষ আৰু মহিলা জাতীয় দলৰ আয়োজন কৰে। এছিয়ান ভলীবল কনফেডাৰেচনৰ অধীনত চলি থকা চেণ্ট্ৰেল এছিয়ান জ’নেল ভলীবল এছ’চিয়েশ্যনে আয়োজন কৰা প্ৰতিযোগিতাত নেপালে অংশগ্ৰহণ কৰে।

আন বহু দেশৰ দৰেই মহিলা ভলীবল পুৰুষতকৈ বেছি জনপ্ৰিয়। ^৮ ইয়াক ৭৭খন জিলাতে খেলা হয় যাৰ অৰ্থ হ’ল নেপালৰ সকলো অংশতে এই খেলবিধ খেলা হয়।

কাবাডী

নেপালৰ কাবাডী খেলতকৈও বেছিকৈ পৰম্পৰা, স্থিতিস্থাপকতা আৰু সম্প্ৰদায়ৰ গৌৰৱৰ এক সজীৱ প্ৰকাশস্বৰূপ। গ্ৰাম্য ৰীতি-নীতিৰ মাজত শিপাই থকা কাবাডী জাতীয় আৱেগলৈ পৰিণত হৈছে, যিটো গাঁও আৰু চহৰৰ কেন্দ্ৰ দুয়োটাতে উদ্‌যাপন কৰা হয়। নেপাল কাবাডী লীগে (এন কে এল) খেলখনক পেছাদাৰী দৃশ্যলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছে, বিশাল তামাং আৰু অঞ্জনা থাপাৰ দৰে উদীয়মান তাৰকাক প্ৰদৰ্শন কৰাৰ লগতে সমগ্ৰ দেশৰ অনুৰাগীসকলক একত্ৰিত কৰিছে। ^৯ কাঠমাণ্ডু, পোখাৰা, ধৰণ আদি চহৰত অনুষ্ঠিত হোৱা এন কে এলৰ মেচবোৰ শক্তিৰে ভৰি থাকে, "কাবডী! কাবাডী!", আৰু চেল ৰোটি আৰু যোমাৰীৰ দৰে স্থানীয় সোৱাদৰে ভৰি থাকে।

খো খো

খো খো হৈছে সমগ্ৰ নেপালত বিশেষকৈ গ্ৰাম্য অঞ্চলত বহুলভাৱে খেলা এক পৰম্পৰাগত খেল। নেপাল খো খো সন্থাৰ নেতৃত্বত আয়োজিত প্ৰতিযোগিতাৰ জৰিয়তে ৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ২০২৫ চনত নেপালৰ পুৰুষ আৰু মহিলা দলে খো খো বিশ্বকাপত ৰানাৰ্ছ আপ হিচাপে অন্ত পেলাই ইতিহাস ৰচনা কৰিছিল, যিয়ে নেপালী দলীয় ক্ৰীড়াৰ ক্ষেত্ৰত এক বৃহৎ সাফল্যৰ সূচনা কৰিছিল। এই খেলখন সাংস্কৃতিক গৌৰৱ আৰু এথলেটিক অগ্ৰগতিৰ প্ৰতীক হিচাপে বৃদ্ধি পায়েই আছে।^১০

মাউণ্টেন বাইকিং

মাউণ্টেন বাইকিং দ্ৰুতগতিত নেপালৰ অন্যতম গতিশীল দুঃসাহসিক ক্ৰীড়ালৈ পৰিণত হৈছে। দেশৰ ঠেক ভূ-খণ্ড আৰু দৃশ্য-পটৰ বৈচিত্ৰ্যৰদ্বাৰা ইন্ধন যোগোৱা ই স্থানীয় অনুৰাগী আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ৰাইডাৰ উভয়কে আকৰ্ষণ কৰে। জনপ্ৰিয় বাইকিং অঞ্চলসমূহৰ ভিতৰত আছে কাঠমাণ্ডু উপত্যকা, পোখাৰা, অন্নপূৰ্ণা চাৰ্কিট, আৰু মুস্তাংগ, যিয়ে সকলো দক্ষতা স্তৰৰ বাবে ট্ৰেইল প্ৰদান কৰে—নবীনৰপৰা চৰম উচ্চতাৰ দুঃসাহসিক অভিযানকাৰীলৈকে।

খেল হিচাপে নেপালত মাউণ্টেন বাইকিংক এটা ক্ৰমবৰ্ধমান সম্প্ৰদায়, সংগঠিত দৌৰ, আৰু পেছাদাৰী ভ্ৰমণ অপাৰেটৰৰদ্বাৰা সমৰ্থিত। বিশ্বৰ অন্যতম উচ্চ উচ্চতাৰ এমটিবি দৌৰ য়াক এটেকৰ দৰে ইভেণ্টে নেপালৰ বিশ্বব্যাপী মাউণ্টেন বাইকিং গন্তব্যস্থান হিচাপে সম্ভাৱনা প্ৰদৰ্শন কৰে।

অন্যান্য বল খেল

বাস্কেটবল

নেপালৰ বাস্কেটবল ১৯৬০ চনত স্কুলভিত্তিক কাৰ্য্যকলাপৰপৰা ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত সংগঠিত খেললৈ বৃদ্ধি পাইছে। ১৯৬৭ চনৰপৰা নেপাল বাস্কেটবল এছ’চিয়েশ্যন (নেবা)ৰদ্বাৰা পৰিচালিত নেপালে ২০০০ চনত ফিবাত যোগদান কৰি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় উপস্থিতি বৃদ্ধি কৰে। কাঠমাণ্ডু, ঝাপা আৰু পোখাৰাৰ দৰে চহৰ অঞ্চলত এই খেলবিধে লাভৱান হৈছে, য’ত যুৱক-যুৱতীৰ অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি পাইছে আৰু নেশ্যনেল বাস্কেটবল লীগ (এনবিএল)ৰ দৰে প্ৰতিযোগিতামূলক লীগসমূহেও লাভৱান হৈছে। আন্তঃগাঁথনিৰ প্ৰত্যাহ্বানৰ মাজতো বাস্কেটবলে জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰি আহিছে আৰু আঞ্চলিক গৌৰৱ গঢ়ি তুলিছে।

ৰেকেট খেল

ব্যক্তিগত ক্ৰীড়া

সাঁতোৰ

)২০১৬ চনৰ দ্বাদশ দক্ষিণ এছিয়ান গেমছত সাঁতোৰত ৰূপৰ পদক লাভ কৰাৰ পাছত। ব্ৰাজিলৰ ৰিঅ’ ডি জেনেইৰ’ত অনুষ্ঠিত ২০১৬ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিকত গৌৰীকা সিঙে মহিলাৰ ১০০ মিটাৰ বেকষ্ট্ৰ’কত নেপালক প্ৰতিনিধিত্ব কৰি আটাইতকৈ কম বয়সীয়া অলিম্পিয়ান হিচাপে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।

যুদ্ধ ক্ৰীড়া

যুদ্ধ কলা

নেপালৰ যুদ্ধ কলাত প্ৰাচীন পৰম্পৰাক আধুনিক কৌশলৰ সৈতে মিহলি কৰি দেশখনৰ সাংস্কৃতিক গভীৰতা আৰু যোদ্ধা ঐতিহ্য প্ৰতিফলিত কৰা হৈছে। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় যুদ্ধ কলা সংস্থা নেপাল (আইএমএএ)ৰদ্বাৰা পৰিচালিত এই দৃশ্য-পটত কাৰাটে, কুংফু, জুডো, টাইকোৱাণ্ডো, মুয়াই থাই, পৰম্পৰাগত গুৰখা যুদ্ধ কৌশল আদি বিভিন্ন শৈলীৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।

ফাইট ক্লাব নেপাল, শ্বাওলিন নেপাল, আৰু কোটেশ্বৰ টাইকোৱাণ্ডো ডোজাঙৰ দৰে প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰসমূহে সকলো বয়সৰ বাবে কাৰ্যসূচী আগবঢ়ায়, অনুশাসন, আত্মৰক্ষা, আৰু শাৰীৰিক ফিটনেছক প্ৰসাৰিত কৰে। হিন্দু আৰু বৌদ্ধ দৰ্শনৰদ্বাৰা প্ৰভাবিত হৈ নেপালৰ যুদ্ধ কলাত মানসিক মনোনিৱেশ, নম্ৰতা আৰু আধ্যাত্মিক বৃদ্ধিৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়।