টেৰেবোভ্লিয়া দুৰ্গ

টেৰেবোভ্লিয়া দুৰ্গ (ইংৰাজী ভাষা: Terebovlia Castle) হৈছে পশ্চিম ইউক্ৰেইনৰ টেৰেবোভ্লিয়া চহৰত অৱস্থিত ১৭ শতিকাৰ এটা ধ্বংসপ্ৰাপ্ত দুৰ্গ।

এই ধ্বংসাৱশেষসমূহ গ্নীজনী কেনিয়নৰ কাষত, চেৰেট নদীৰ মুখৰ ওচৰত অৱস্থিত। বৰ্তমান দেখিবলৈ পোৱা এই দুৰ্গৰ অৱশিষ্ট অংশসমূহ ১৬৩০ৰ দশকত টেৰেবোভ্লিয়াৰ প্ৰশাসক আলেকজেণ্ডাৰ বাঙ্কাবানৰ নেতৃত্বত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।

ইতিহাস

টেৰেবোভ্লিয়াৰ দুৰ্গ পাহাৰত অতি কমেও তিনিতা দুৰ্গ আছিল। প্ৰাচীন ৰাছিয়ান লিখনী 'প্ৰাথমিক ক্ৰনিকল'ত উল্লেখ থকা চহৰখনৰ প্ৰথম ঐতিহাসিক দুৰ্গটো নৱম বা দশম শতিকাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিয়েভৰ গ্ৰ্যান্ড ডিউক ইয়াৰোশ্লাভ দ্য ৱাইজৰ আজো-নাতি ৰাজকুমাৰ ভাছিলকো ৰষ্টিশ্লাভিচৰ ৰাজত্বকালত এই চহৰখনে আটাইতকৈ বেছি ক্ষমতা লাভ কৰিছিল।^১

ৰাজকুমাৰ ভাছিলকো ৰষ্টিশ্লাভিচৰ দুৰ্গটো আছিল এক কাঠৰ বেৰাৰে আবৃত গাঁথনি, যাৰ ভিতৰত থকা কেৱল গীৰ্জাঘৰটোহে শিলৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত আছিল। দুৰ্গটোত কেইবাটাও প্ৰতিৰক্ষা লাইন আছিল, কিন্তু তাত কোনো পানীৰ কুঁৱা নাছিল। পুৰাতত্ত্ববিদসকলৰ মতে পানী মাটিৰ তলেৰে ইয়ালৈ অনা হৈছিল বা জলাশয়সমূহ পূৰণ কৰি ৰখা হৈছিল। এই মূল দুৰ্গটো বৰ্তমান বৰ্তি থকা দুৰ্গটোৰ দৰে নাছিল। আনকি ইয়াৰ প্ৰৱেশদ্বাৰো বৰ্তমানৰ দৰে পূব দিশৰ পৰা নাছিল, বৰঞ্চ উত্তৰ দিশৰ পৰা আছিল। দুৰ্গটোৰ তলত মাটিৰ তলৰ কোঠালি আছিল।

১১২৪ চনত ভাছিলকো ৰষ্টিশ্লাভিচৰ মৃত্যুৰ পিছত, টেৰেবোভ্লিয়াৰ ৰাজ্য প্ৰথমতে হালিচ ৰাজ্যৰ অংশ আৰু পিছলৈ হালিচ-ভлহিনিয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ইজিয়াশ্লাভিচ পৰিয়ালৰ ভ্লাদিমিৰ ইগোৰেভিচৰ ৰাজত্বকালত টেৰেবোভ্লিয়াই পুনৰ স্বাধীনতা লাভ কৰে। অৱশ্যে ১২১১ চনত হাংগেৰীয়ানসকলৰ সৈতে হোৱা যুদ্ধত ৰাজকুমাৰ ধৰা পৰে আৰু তেওঁৰ ভাতৃ তথা পিতৃৰ সৈতে তেওঁক মৃত্যুদণ্ড দিয়া হয়। সেই সময়ত দুৰ্গৰ কাঠৰ দেৱালবোৰ শিলৰ দেৱালেৰে সলনি কৰা হৈছিল, কিন্তু ১২৪১ চনত বাটু খানৰ আক্ৰমণত টেৰেবোভ্লিয়া সম্পূৰ্ণৰূপে ধ্বংস হয়। ১৩৪১ চনত এই চহৰখন পোলসকলৰ দ্বাৰা বিজিত হোৱা বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। ১৩৪৬ চনত পোলণ্ডৰ ৰজা কাচিমিৰ তৃতীয় দ্য গ্ৰেটে এই দুৰ্গটো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে। এই নতুন দুৰ্গটোৰ বিষয়ে বৰ বিশেষ জনা নাযায়, কিন্তু ই শিলৰ আৰু প্ৰাচীৰেৰে আবৃত আছিল। ১৪৪৮ চনত কাচিমিৰ জাগিয়েলনচিক ইয়াত আছিল। ১৫৩৪ চনত ক্ৰাকাউৰ কেচটেলান আন্দ্ৰজে টেচিনস্কিৰ দ্বাৰা দুৰ্গটো সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়।

১৫ আৰু ১৬ শতিকাৰ ভিতৰত টাটাৰসকলৰ ধাৰাবাহিক আক্ৰমণৰ বাবে টেৰেবোভ্লিয়া দুৰ্গৰ গুৰুত্ব হ্ৰাস পায়। পোলণ্ডৰ তদানীন্তন ৰাজধানী ক্ৰাকাউৰ কেচটেলান আন্দ্ৰজে টেচিনস্কিয়ে নিজৰ খৰচত ইয়াক পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে। ১৫৭৬ চনৰ ৩০ নৱেম্বৰত ৰজা ষ্টিফেন বাথৰীৰ এক বিশেষ অধিকাৰ পত্ৰত এই দুৰ্গটো মেৰামতি কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল।^২

১৫৯৪ চনত টেৰেবোভ্লিয়া অঞ্চলটো চেভেৰিন নালিভাকোৰ দ্বাৰা অধিগ্ৰহণ কৰা হয়, কিন্তু সেই সময়ত দুৰ্গটোৰ কোনো ক্ষতি হোৱা নাছিল।^৩ ১৬ শতিকাৰ শেষৰফালে টেৰেবোভ্লিয়াৰ মুৰব্বী যাকুব প্ৰেটৱিচৰ দ্বাৰা দুৰ্গটো মেৰামতি কৰা হয়।

১৬০৫ চনৰ পৰা ১৬২৫ চনৰ ভিতৰত ক্ৰিমিয়ান টাটাৰসকলৰ ১৫ বাৰ আক্ৰমণৰ সন্মুখীন হোৱাৰ পিছত দুৰ্গটোৰ গুৰুত্ব পুনৰ হ্ৰাস পায়। এই ঘটনাবোৰৰ পিছত, ১৬৩১ চনত টেৰেবোভ্লিয়াৰ প্ৰশাসক আন্দ্ৰজে বাঙ্কাবানৰ দ্বাৰা দুৰ্গটো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ইয়াৰ দেৱালবোৰ ৩.৫ ৰ পৰা ৫ মিটাৰ পৰ্যন্ত ডাঠ আৰু ১৮ মিটাৰ পৰ্যন্ত ওখ আছিল। দুৰ্গৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ মাটিৰ পৰা ৩ মিটাৰ উচ্চতাত তৈয়াৰ কৰা হৈছিল আৰু কেৱল এটা বিশেষ প্লেটফৰ্মৰ সহায়তহে তাত প্ৰৱেশ কৰিব পৰা গৈছিল। ধাৰণা কৰা হয় যে দুৰ্গৰ এই নবীকৰণৰ সময়তে ৰাজকুমাৰ ভাছিলকো ৰষ্টিশ্লাভিচৰ সমাধি থকা গীৰ্জাঘৰটো ধ্বংস হৈছিল।

১৬৪৮ চনত কছাকসকলে দুৰ্গটো দখল কৰে, কিন্তু যুদ্ধবিৰতিৰ পিছত ই পুনৰ পোলসকলৰ অধীনলৈ আহে আৰু কছাক, তুৰ্কী তথা টাটাৰসকলৰ বাৰম্বাৰ আক্ৰমণ প্ৰতিহত কৰে।

১৬৭২-১৬৭৬ চনৰ পোলিশ-অটোমান যুদ্ধৰ সময়ত, ১৬৭১ চনত তুৰস্কৰ দ্বাৰা পোডোলিয়া বিভাজন কৰাৰ পিছত টেৰেবোভ্লিয়া দুৰ্গ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমান্ত দুৰ্গত পৰিণত হয়। যুদ্ধৰ সাময়িক বিৰতিৰ পিছত বুচাচ চুক্তি স্বাক্ষৰিত হৈছিল, যাক পোলিশ-লিথুৱানিয়ান কমনৱেলথৰ সংসদে প্ৰত্যাখ্যান কৰে আৰু যুদ্ধ পুনৰ আৰম্ভ হয়। ১৬৭৫ চনত চুলতান মেহমেদ চতুৰ্থই পাছা ইব্ৰাহিম চিচমেনৰ নেতৃত্বত ১০,০০০ সশস্ত্ৰ তুৰ্কী-টাটাৰ সৈন্যৰ এটা নতুন বাহিনী ইউক্ৰেইনলৈ পঠিয়ায়^৪ আৰু ২০ ছেপ্টেম্বৰত টেৰেবোভ্লিয়া অৱৰোধ আৰম্ভ হয়। সংখ্যাগতভাৱে বহু আগবঢ়া হওয়া সত্ত্বেও, পাছা ইব্ৰাহিম চিচমেনে দুৰ্গটো দখল কৰিবলৈ সমৰ্থ নহ’ল আৰু ১১ অক্টোবৰত শীতকালৰ আগমণৰ বাবে তেওঁ সৈন্যসহ দক্ষিণলৈ পিছুৱাই যায়। ইয়াৰ ফলত গালিচিয়া অঞ্চলটো ডাঙৰ আক্ৰমণৰ পৰা ৰক্ষা পৰে। টাটাৰ আৰু তুৰ্কীসকলৰ বিৰুদ্ধে বীৰত্বপূৰ্ণ প্ৰতিৰক্ষাৰ বাবে টেৰেবোভ্লিয়া দুৰ্গ বিখ্যাত হৈ পৰিছিল।^৫

১৮ আৰু ১৯ শতিকাৰ সময়ছোৱাত দুৰ্গটো অলক্ষিত হৈ পৰে আৰু লাহে লাহে ক্ষয়প্ৰাপ্ত হয়। বৰ্তমান ইয়াৰ দেৱালৰ তলৰ অংশসমূহ সংৰক্ষিত হৈ আছে। বৰ্তমান এই দুৰ্গটো টাৰ্নোপিল অব্লাষ্ট ৰাষ্ট্ৰীয় সংৰক্ষিত দুৰ্গসমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত।^৬