জ্বাৰাঝ দুৰ্গ

জ্বাৰাঝ দুৰ্গ ( Zbarazh Castle) জ্বাৰাঝত অৱস্থিত এটা সুৰক্ষিত প্ৰতিৰক্ষা দুৰ্গ। এই দুৰ্গটো পোলেণ্ড–লিথুৱানিয়া সংঘৰাজ্যৰ সময়ত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ই পশ্চিম ইউক্ৰেইনৰ টাৰ্নোপিল প্ৰদেশৰ জামকোভা পাহাৰৰ শিখৰসমূহৰ ওপৰত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰি আছে আৰু চহৰখনৰ কেন্দ্ৰীয় চৌহদৰ কাষত অৱস্থিত। এই স্থান দূৰ অতীতত জলাভূমিৰে আগুৰি আছিল।^১ এই দুৰ্গৰ নিৰ্মাণৰ কৃতিত্ব পোলেণ্ডৰ জ্বাৰাঝস্কি পৰিয়ালৰ শেষৰ দুজন সদস্য ক্ৰিষ্টফ জ্বাৰাঝস্কি আৰু জিৰ্জি জ্বাৰাঝস্কিক দিয়া হয়।

জ্বাৰাঝ চহৰ গঠনৰ প্ৰমাণ বৰ্তমানৰ দুৰ্গৰপৰা কিছু আঁতৰত অৱস্থিত ১২১১ চনৰ ৰুথেনিয়ান দুৰ্গত পোৱা যায়। বৰ্তমান এই স্থানটো জ্বাৰাঝৰ ওচৰৰ জ্বাৰাঝ জিলাৰ এখন গাঁও আৰু ইয়াক ষ্টাৰী জ্বাৰাঝ নামেৰে জনা যায়। সেই সময়ত পুৰণি দুৰ্গ আৰু প্ৰদেশখনৰ শাসন গেডিমিনিড বংশৰ জ্বাৰাঝস্কি ভূমিপতিসকলৰ হাতত আছিল।

দুৰ্গটো ইউক্ৰেইনৰ অভিজাত ভিশ্নিয়োভেস্কি পৰিয়ালৰ বাসস্থান হিচাপে পৰিচিত আছিল। এই পৰিয়ালৰ উল্লেখযোগ্য সদস্যসকলৰ ভিতৰত জেৰেমি ভিশ্নিয়োভেস্কি অন‍্যতম।

প্ৰাৰম্ভিক জ্বাৰাঝ দুৰ্গ

জ্বাৰাঝস্কি ভূমিপতিসকলে বৰ্তমান ষ্টাৰী জ্বাৰাঝ নামেৰে জনাজাত চহৰখনত তেওঁলোকৰ নিজা বাসভৱনৰপৰা প্ৰায় এক চতুৰ্থাংশ মাইল দূৰত এটা প্ৰাচীন কাঠৰ দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। কিছুদিন পাছতে তাতাৰসকলৰ সৈতে হোৱা সংঘৰ্ষত এই দুৰ্গটো জ্বলাই দিয়া হয়। থিয়োডৰ কাৰিবুতাছৰ নাতি ভাছিল নেছভিজস্কিকে ধৰি দুৰ্গটোৰ সকলো ৰক্ষক জ্বলি থকা যুদ্ধক্ষেত্ৰত নিহত হয়। একে স্থানতে একে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি আন এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু তাৰো পৰিণতি একে ধৰণৰ আছিল। ১৫৮৯ চনত যাযাবৰসকলৰ আক্ৰমণৰ সময়ত দুৰ্গটো জ্বলাই দিয়া হয়, সেই সময়ত জানুছ জ্বাৰস্কিয়ে দুৰ্গটোৰ নেতৃত্ব দিছিল। পিছত ১৭শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে তেওঁৰ পুত্ৰই নতুন স্থানত পশ্চিম ইউৰোপীয় স্থপতিসকলৰ পৰামৰ্শত এটা শিলৰ স্থাপনা নিৰ্মাণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়।^২

প্ৰথম নক্সাসমূহ ভিনচেঞ্জো স্কামোজ্জিয়ে ক্ৰিষ্টফ জ্বাৰাঝস্কিৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰিছিল। কিন্তু সেই প্ৰকল্পটো অনুমোদন লাভ নকৰিলে। কাৰণ ইয়াত সামৰিক দুৰ্গতকৈ ৰাজপ্ৰাসাদৰ ৰূপ অধিক আছিল। স্কামোজ্জিয়ে প্ৰথমে নিজৰ সৃষ্টিৰ কল্পনা কৰিছিল আৰু পিছত "সৰ্বজনীন স্থাপত্যৰ ধাৰণা" নামৰ গ্ৰন্থত ইয়াৰ বৰ্ণনা কৰিছিল। ইয়াৰ কিছু অংশ তেওঁ পিছলৈ জ্বাৰাঝ চহৰত শিলত ৰূপায়ণ কৰে। এই স্থপতিগৰাকীয়ে থমাছ ম'ৰৰ "ইউটোপিয়া"ৰ ধাৰণাক অতি গুৰুত্বসহকাৰে গ্ৰহণ কৰা যেন লাগিছিল। সেয়েহে হেনৰিক ভান পেনেৰ প্ৰকল্পটো নিৰ্বাচিত হয়। তেওঁ ক্ৰাক'ভত জ্বাৰাঝস্কি পৰিয়ালৰ ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণৰ পূৰ্বৰ কামৰ বাবে ভূমিপতিসকলৰ সৈতে পৰিচিত আছিল।

নতুন জ্বাৰাঝ দুৰ্গ

মাটিৰ স্তূপৰপৰা ১২ মিটাৰ পৰ্যন্ত উচ্চতাৰ এটা ঢালযুক্ত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু দুৰ্গৰ সৈন্যসকলৰ বাবে ২৩ মিটাৰ বহল এটা মঞ্চ প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। ভিতৰত এটা আয়তাকাৰ চোতাল নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল। প্ৰাচীৰৰ পিছফালে খিলানযুক্ত কোঠা নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই কোঠাবোৰত বৰ্তমান অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ আৰু পিনজেলৰ শিষ্যসকলৰ কাঠৰ ভাস্কৰ্যৰ নিদৰ্শন ৰখা হয়। প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ চাৰিওফালে থকা পৰিখাটো অতি বহল আছিল আৰু কিছুমান ঠাইত ইয়াৰ প্ৰস্থ ৪০ মিটাৰ পৰ্যন্ত আছিল। দুৰ্গৰ মাজভাগত "পালাজ্জো ইন ফৰ্টেজ্জা"ৰ নীতি অনুসৰি প্ৰাৰম্ভিক বেৰক উপাদানযুক্ত ৰেনেছাঁ স্থাপত্যশৈলীৰ এটা ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।

নতুন দুৰ্গটোৰ প্ৰথম ধ্বংসসাধনৰ চেষ্টা ১৬৪৮ চনত কোছাকসকলে কৰিছিল। পোলেণ্ডৰ উৎসসমূহে তেওঁলোকৰ সংখ্যা ১,০০,০০০ বুলি উল্লেখ কৰিছে। কিন্তু এই সংখ্যা সম্ভৱতঃ অতিৰঞ্জিত। ইমান বৃহৎ সেনাবাহিনীৰে এটা সৰু দুৰ্গ অৱৰোধ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাছিল। তথাপি ভূমিপতিসকলে সামৰিক ঘাটিটোৰ সুৰক্ষা বৃদ্ধি কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ১৬৪৯ চনত ল'ৰেনৰ স্থপতি ডুব'ৱাৰ নক্সা অনুসৰি দুৰ্গটো উন্নত কৰা হয়। কিছুসময়ৰ বাবে দুৰ্গটো পৰিত্যক্ত হৈ আছিল, কিন্তু পিছত ইয়াৰ মালিকীস্বত্ব ভিশ্নিয়োভেস্কি পৰিয়ালৰ হাতলৈ যায়। ১৬৭৫ চনত তুৰ্কসকলে দুৰ্গটো দখল কৰি জ্বলাই দিয়ে আৰু তাৰ পিছতে দিমিত্ৰি ভিশ্নিয়োভেস্কিয়ে ইয়াৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰে। সেই সময়তে দুৰ্গটো ৰাজপ্ৰাসাদলৈ ৰূপান্তৰিত হয় আৰু ইয়াৰ সামৰিক কৌশলগত গুৰুত্ব হেৰুৱায়। তথাপি ১৭০৭ৰপৰা ১৭৩৪ চনৰ ভিতৰত ৰাছিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ সৈন্যসকলে অট্টালিকাটো লুণ্ঠন কৰে। ১৬৮২ চনত দিমিত্ৰি ভিশ্নিয়োভেস্কিৰ মৃত্যুৰ পাছত এই স্থাপত্য সমষ্টিটো পোটস্কি পৰিয়ালৰ সম্পত্তি হয়। প্ৰথমে যোচেফ আৰু পিছত কিয়েভৰ মেয়ৰ স্তানিস্লাভ ইয়াৰ মালিক আছিল। ১৯শ শতিকাৰ মাজভাগলৈকে জ্বাৰাঝ পোটস্কি পৰিয়ালৰ নিয়ন্ত্ৰণত আছিল।

১৬৪৯ চনত কোছাকসকলে আৰু ১৬৭৫ চনত তুৰ্কসকলে দুৰ্গটো দখল কৰিছিল। ১৬৪৯ চনৰ ঘটনাসমূহ হেনৰিক ছিয়েনকেভিচৰ ''২০১২ চনত দুৰ্গটোৰ দৃশ্য

ইউক্ৰেইনে স্বাধীনতা ঘোষণা কৰাৰ পাছত ১৯৯৪ চনত দুৰ্গটো ৰাষ্ট্ৰীয় ঐতিহাসিক আৰু স্থাপত্য ঐতিহ্যৰ পঞ্জীত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।^৩ এই সমষ্টিটোৰ ভূমিৰ আকৃতি আয়তাকাৰ আৰু ইয়াৰ সকলোফালে কিছু জলাভূমি আছে। এই দুৰ্গত ইউৰোপীয় সামৰিক দুৰ্গ নিৰ্মাণ কলাৰ অতি উন্নত কৌশল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল ঢালযুক্ত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, চাৰিটা দুৰ্গবেষ্টনী আৰু অট্টালিকাৰ চাৰিওফালে থকা খাদ উল্লেখযোগ‍্য। আগতে ৰাজপ্ৰাসাদটোৰ ঠাইত সম্পূৰ্ণভাৱে দুৰ্গৰ চোতাল আছিল। ৰাজপ্ৰাসাদটো দুমহলীয়া শিলেৰে নিৰ্মিত আৰু ৰেনেছাঁ যুগৰ সৰল বৈশিষ্ট্যযুক্ত। মূল প্ৰৱেশপথটো এটা শিলৰ কনছ'লৰ ওপৰত থকা বাৰাণ্ডাৰে চিহ্নিত কৰা হৈছে। ৰাজপ্ৰাসাদৰ বাহিৰৰ কোণসমূহ শিলৰে সজোৱা। মুখাৱয়ৱসমূহো ৰেনেছাঁ শৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰটো দুৰ্গৰ মূল প্ৰৱেশপথৰ সৈতে সৰলৰেখাত আছিল। পঞ্চভুজাকৃতিৰ দুৰ্গবেষ্টনীৰ কিছু অংশ এতিয়াও সংৰক্ষিত হৈ আছে। প্ৰতিটো দুৰ্গবেষ্টনীৰ ভিতৰত দুৰ্গৰ চোতাল আৰু কোঠাসমূহ সংযোগ কৰা সুৰংগ আছে।

প্ৰদৰ্শনী

প্ৰদৰ্শনী^৪ দুৰ্গটোৰ প্ৰদৰ্শনী কক্ষসমূহত জ্বাৰাঝ জিলাৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে পৰ্যটক আৰু দৰ্শনাৰ্থীসকলক অৱগত কৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ কলা আৰু প্ৰাচীন সামগ্ৰীৰ সংগ্ৰহ ৰখা হৈছে।

১৯৮০ চনত ১৭৫৫ চনৰ স্থাপত্য ঐতিহ্য হিচাপে স্বীকৃত গীৰ্জাটোত জিলা প্ৰাকৃতিক ইতিহাস সংগ্ৰহালয় স্থাপন কৰা হয়। জিলা শিক্ষাবিভাগৰ মুখ্য প্ৰতিনিধি পিয়োত্ৰ ডেনিছোভিচ ভইটিনাই ইয়াক ৰাজহুৱা প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ১৯৮২ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ইয়াক চৰকাৰী প্ৰতিষ্ঠানলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হয় আৰু টাৰ্নোপিল প্ৰদেশৰ প্ৰাকৃতিক ইতিহাস সংগ্ৰহালয়ৰ কামত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পিয়োত্ৰ ভইটিনা ইয়াৰ প্ৰথম কাৰ্যবাহী বিষয়া আছিল। ১৯৮৯ চনত জ্বাৰাঝ জিলা প্ৰাকৃতিক ইতিহাস সংগ্ৰহালয়ৰ নেতৃত্ব আনাতোলি ভিক্টৰোভিচ মাটছিপূৰাই গ্ৰহণ কৰে। গীৰ্জাসমূহ চৰকাৰী নিয়ন্ত্ৰণৰপৰা সংশ্লিষ্ট ধৰ্মীয় গোষ্ঠীৰ তত্ত্বাৱধানলৈ হস্তান্তৰ কৰাৰ ফলত সংগ্ৰহালয়টো দুৰ্গত অৱস্থিত এটা ব্যায়ামাগাৰলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।

সেই সময়লৈকে কলা সংগ্ৰহৰ মূল পুঁজিত ৪,২৭৭টা আৰু সহায়ক নথি তথা সামগ্ৰীৰ পুঁজিত ১,৪০১টা বস্তু সংগৃহীত হৈছিল। ভইটিনা পি., মালেভিচ এ., পোহাউডি আই., মাটছিপূৰা এ. আৰু মেকাৰচুক এন. আদি প্ৰতিষ্ঠানৰ কৰ্মচাৰীসকলে এই কামত গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়াইছিল। প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ সামগ্ৰী, প্ৰাচীন অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ, চিত্ৰ আৰু ভাস্কৰ্য, মুদ্ৰা সংগ্ৰহ, পুৰণি ঘড়ী আৰু আচ-বাব, পুৰণি ছপা সামগ্ৰী, উপাসনাৰ সামগ্ৰী, গালিচা আৰু সূচীকাম, দৈনন্দিন ব্যৱহাৰৰ সামগ্ৰীৰে পুঁজি সমৃদ্ধ হৈছিল। ১৯৯৪ চনত দুৰ্গটোৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঐতিহাসিক, স্থাপত্য আৰু শিল্পমূল্য বিবেচনা কৰি ৮ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৯৪ৰ ৭৮ নম্বৰ আইনী নিৰ্দেশৰ জৰিয়তে জ্বাৰাঝ জিলা ৰাজ্যিক ঐতিহাসিক-সাংস্কৃতিক সংৰক্ষণ এলেকা স্থাপনৰ সিদ্ধান্ত লোৱা হয়। আঠবছৰীয়া কাৰ্যকালত এই পুঁজি স্থাপত্য সমষ্টিৰ অংশ হৈ পৰে আৰু সংগ্ৰহালয়ৰ কক্ষসমূহৰ প্ৰদৰ্শনী সমৃদ্ধ কৰে। ২০০২ চনৰ ২৫ ডিচেম্বৰত জ্বাৰাঝ ব'ৰ্ডৰ সভাৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি সকলো আন্তঃগাঁথনি আৰু সংগ্ৰহালয়ৰ সম্পত্তি জ্বাৰাঝ জিলা ৰাজ্যিক ঐতিহাসিক-স্থাপত্য সংৰক্ষণ এলেকাৰ সেৱাত অৰ্পণ কৰা হয়।

কলা সংগ্ৰহৰ সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰি জ্বাৰাঝ দুৰ্গৰ ৰাজপ্ৰাসাদত প্ৰাথমিক প্ৰদৰ্শনীসমূহ সাজি উলিওৱা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু নৃতাত্ত্বিক সামগ্ৰী লগতে পৱিত্ৰ কলাৰ কক্ষ আছিল। ৰাজ্যিক ঐতিহাসিক-স্থাপত্য সংৰক্ষণ এলেকাই সংগ্ৰহালয়ৰ পৰম্পৰা বিস্তাৰ আৰু সমৃদ্ধ কৰাৰ লগতে জিলা প্ৰাকৃতিক ইতিহাস সংগ্ৰহালয়ৰ কৃতিত্বসমূহৰ পৰিপূৰক হৈছিল। প্ৰতি বছৰে ৰাজ্যিক ঐতিহাসিক সংৰক্ষণ পুঁজিৰ সামগ্ৰীৰে প্ৰদৰ্শনী সমৃদ্ধ কৰা হয়, পৰিচয়মূলক ভ্ৰমণৰ মান উন্নত কৰি থকা হয় আৰু ভ্ৰমণৰ গুণগত মানো নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হয়। ২০০৫ চনৰ ১৫ জানুৱাৰীত ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে জাৰি কৰা ৩৫/২০০৫ নম্বৰ নিৰ্দেশ অনুসৰি টাৰ্নোপিল প্ৰদেশৰ দুৰ্গ সংৰক্ষণ এলেকাই ৰাষ্ট্ৰীয় মৰ্যাদা লাভ কৰে।^৫ বৰ্তমান ১৭শ শতিকাৰ জ্বাৰাঝ দুৰ্গটো "টাৰ্নোপিল প্ৰদেশৰ দুৰ্গসমূহ" সংৰক্ষণ এলেকাৰ কেন্দ্ৰ আৰু জিলা তথা সমগ্ৰ অঞ্চলটোৰ এটা উল্লেখযোগ্য স্থাপত্য-ঐতিহ্য। বৰ্তমান সংগ্ৰহালয়ৰ সংগ্ৰহত ৫০,০০০টা প্ৰদৰ্শনী সামগ্ৰী আছে। এই সকলোবোৰে বিভিন্ন যুগ আৰু বিকাশৰ পৰ্যায়ত জ্বাৰাঝ অঞ্চলৰ ইতিহাস উন্মোচন কৰে।

জ্বাৰাঝ দুৰ্গৰ প্ৰদৰ্শনী আঠটা পৃথক বিষয়ভিত্তিক প্ৰদৰ্শনীৰে গঠিত। ইয়াৰ বিষয়ভিত্তিক তালিকা হৈছে:

• গ্ৰাম্য প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰ,
• কুকুতেনি–ত্ৰিপোলিয়ে সংস্কৃতি,
• নৃতাত্ত্বিক সংগ্ৰহ,
• অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ,
• লোকশিল্পী ভলডিমিৰ লিপিচুকৰ কাঠ খোদাই কৰা ভাস্কৰ্য;

• দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য;
• পুৰণি আচ-বাব,
• মুদ্ৰা আৰু কাগজৰ মুদ্ৰা সংগ্ৰহ,
• পৱিত্ৰ কলা;
• জ্বাৰাঝৰ বাসিন্দা ইভান প্ৰাশ্কাৰ অষ্ট্ৰেলিয়া, নিউজিলেণ্ড আৰু ওচেনিয়া কক্ষ;
• গালিচিয়া আৰু ভলিনৰ সূচীকাম;
• লোকপোছাক;
• জ্বাৰাঝ অঞ্চলৰ বাসিন্দা ইউক্ৰেইনৰ প্ৰখ্যাত শিল্পী তাৰাছ লেভকিভৰ মৃৎশিল্প;
• কোছাকসকলৰ গৌৰৱৰ কক্ষ;
• নিৰ্যাতন কক্ষৰ ভূ-গৰ্ভ;
• গ্ৰাম্য হস্তশিল্প;
• বৰ্তমানৰ প্ৰকল্পৰ প্ৰদৰ্শনী কক্ষ;

জ্বাৰাঝ অঞ্চলৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন ইতিহাস প্ৰত্নতত্ত্বৰ জৰিয়তে উপস্থাপন কৰা হৈছে। এই বিষয়ৰ ওপৰত সংগৃহীত সকলো প্ৰত্নবস্তুয়ে পুৰাপাষাণ যুগ, ব্ৰঞ্জ আৰু লৌহ যুগ, চেৰনিয়াখভ সংস্কৃতি, প্ৰাৰম্ভিক স্লাভসকলৰ যুগ আৰু কিয়েভান ৰুছৰ সময়কাল উপস্থাপন কৰে। আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য প্ৰত্নবস্তুসমূহৰ ভিতৰত জ্বাৰাঝ জিলাৰ ব'ডাকি গাঁৱৰ ওচৰত পোৱা ত্ৰিপোলিয়ে সংস্কৃতিৰ সামগ্ৰীসমূহ উল্লেখযোগ্য।

বিষয়ভিত্তিক প্ৰদৰ্শনী

জ্বাৰাঝ সংৰক্ষণ এলেকা, ৰাছিয়াৰ বিজ্ঞান একাডেমীৰ ছেইণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ প্ৰতিষ্ঠানৰ বস্তু-সংস্কৃতি বিভাগ, ইউক্ৰেইনৰ বিজ্ঞানী আৰু প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে মিলি ব'ডাকি গাঁৱৰ ওচৰত কুকুতেনি–ত্ৰিপোলিয়ে সংস্কৃতিৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন চলাইছিল। গৱেষণাৰ ফলত যথেষ্ট সামগ্ৰী পোৱা গৈছিল আৰু বিদেশত উপস্থাপনৰ বাবে জ্বাৰাঝ অঞ্চলৰ এক ভ্ৰাম্যমাণ প্ৰদৰ্শনী প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। এই লিখনী প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়লৈকে এই প্ৰদৰ্শনী ভাৰ্ণা, অৰ্লেয়াঁ আৰু টুৰলৈ গৈছিল।

জ্বাৰাঝৰ যুদ্ধ ইউক্ৰেইনৰ ইতিহাসত স্বাধীনতাৰ বিপ্লৱী যুদ্ধৰ অন্যতম দেশপ্ৰেমমূলক পৰ্যায় হিচাপে লিপিবদ্ধ হৈছে। ১৬৪৯ চনত ব'হদান খমেলনিটস্কিৰ নেতৃত্বত কোছাকসকলৰ বাহিনী আৰু পোলেণ্ডৰ সেনাৰ মাজত হোৱা যুদ্ধৰ ক্ষেত্ৰ জ্বাৰাঝ হৈ পৰিছিল। এই কাৰণেই দুৰ্গৰ ৰাজপ্ৰাসাদত কোছাকসকলৰ গৌৰৱৰ কক্ষ স্থাপন কৰা হৈছিল। তাত বহুতো প্ৰখ্যাত যোদ্ধাৰ আবক্ষ মূৰ্তি আছে। এই ভাস্কৰ্যসমূহৰ উপৰি ইউক্ৰেইনৰ সন্মানীয় শিল্পী স্তানিস্লাভ কোভালচুকে অংকন কৰা কোছাকসকলৰ নেতাসকলৰ প্ৰতিকৃতিৰ এখন চিত্ৰসংগ্ৰহো আছে।

জ্বাৰাঝ অঞ্চলৰ পৱিত্ৰ কলা তিনিটা প্ৰদৰ্শনীৰে উপস্থাপন কৰা হৈছে। দুৰ্গৰ ৰাজপ্ৰাসাদৰ তিনিটা প্ৰদৰ্শনী কক্ষত ১৭শ শতিকাৰপৰা ২০শ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধলৈকে সময়ছোৱাৰ আইকনসমূহৰ সংগ্ৰহ ৰখা হৈছে। এইবোৰ জ্বাৰাঝ জিলাৰ উপাসনাস্থলসমূহৰপৰা সংগৃহীত কৰা হৈছিল। এই সংগ্ৰহৰ সকলো সামগ্ৰী কৰ্মচাৰীসকলে যত্নসহকাৰে সংৰক্ষণ কৰিছে। তৈলচিত্ৰৰ প্ৰথম শ্ৰেণীৰ পুনৰুদ্ধাৰ শিল্পী মাগিনস্কি ভ্লাদিমিৰে ইয়াৰে অধিকাংশ সামগ্ৰী মূল অৱস্থালৈ পুনৰুদ্ধাৰ কৰিছিল। পৱিত্ৰ কলাৰ কক্ষত ৰখা ধৰ্মীয় গোষ্ঠীসমূহৰ সম্পত্তিও যথেষ্ট আকৰ্ষণীয়। ইয়াৰ ভিতৰত লিথ'গ্ৰাফ আৰু পুৰণি ছপা সামগ্ৰী, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু গীৰ্জাৰ সেৱাৰ সাহিত্য, খ্ৰীষ্টান উপাসনাৰ আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আদি আছে।

দৰ্শনাৰ্থীৰ মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰা আন এটা বিষয় হৈছে ইভান প্ৰাশ্কাৰ ব্যক্তিগত সামগ্ৰীৰ প্ৰদৰ্শনী। তেওঁ অষ্ট্ৰেলিয়া, ওচেনিয়া আৰু নিউজিলেণ্ডৰ ইউক্ৰেইনীয় গ্ৰীক-কেথলিক গীৰ্জাৰ এগৰাকী আৰ্চবিশপ আছিল। জ্বাৰাঝ চহৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা তেওঁ ১৯৫০–১৯৯৪ সময়ছোৱাত ধৰ্মীয় সেৱা আগবঢ়াইছিল। ২০০১ চনত তেওঁৰ মৃত্যু হয়। কিন্তু পাদ্ৰী মিখাইল বেড্ৰিৰ সহায়ত তেওঁৰ ব্যক্তিগত সামগ্ৰীসমূহ জন্মভূমিলৈ ঘূৰাই অনা হয় আৰু দুৰ্গৰ ভঁৰালত সংৰক্ষণ কৰা হয়।

এটা পৃথক প্ৰদৰ্শনী কক্ষত ১৮শ শতিকাৰ মাজভাগত পেনছেলৰ শিষ্যসকল আৰু প্ৰতিভাৱান শিল্পী এণ্টনি অসিনস্কিয়ে সৃষ্টি কৰা পৱিত্ৰ কলাৰ ভাস্কৰ্যসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে। এই ভাস্কৰ্যসমূহ কাঠেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ইয়াত বহুৰঙী ৰং কৰাৰ কৌশল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। লগতে সোণ আৰু ৰূপৰ পাত লগোৱা হৈছিল। এটা সময়ত এই ভাস্কৰ্যসমূহ ছেইণ্ট এণ্টনিৰ মন্দিৰ সজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। কিন্তু বৰ্তমান এইবোৰ দুৰ্গৰ ৰাজপ্ৰাসাদৰ সংগ্ৰহালয়ৰ অন্যতম প্ৰধান আকৰ্ষণ। ৰাজ্যিক ঐতিহাসিক সংৰক্ষণ পুঁজিৰপৰা নিৰ্বাচিত আইকন আৰু পৱিত্ৰ ভাস্কৰ্যৰ সংগ্ৰহটো ২০০০ চনৰ এপ্ৰিল–মে' মাহত চেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেল, কিয়েভত অনুষ্ঠিত "সংৰক্ষিত স্মৃতিচিহ্ন" প্ৰদৰ্শনীত জ্বাৰাঝ দুৰ্গক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।

জ্বাৰাঝ অঞ্চলৰ নৃতাত্ত্বিক পৰম্পৰা আৰু জীৱনধাৰা ৰাজপ্ৰাসাদৰ তিনিটা প্ৰদৰ্শনী কক্ষত উপস্থাপন কৰা হৈছে। তাত গালিচিয়া আৰু ভলিনৰ বিৰল সূচীকামৰ সংগ্ৰহ আছে। ঘৰুৱা আৰু কাৰখানাত নিৰ্মিত কাপোৰত জ্যামিতিক, ফুল আৰু প্ৰাণীৰ নক্সা ব্যৱহাৰ কৰি বিভিন্ন কৌশলেৰে নিৰ্মাণ কৰা গালিচা আৰু মেজৰ কাপোৰ তাত ৰখা হৈছে। ইয়াৰ উপৰি প্ৰদৰ্শনী কক্ষসমূহত পৱিত্ৰ কলাৰ সূচীকাম আৰু জ্বাৰাঝ জিলাৰ ঐতিহাসিক লোকপোছাকৰ নিদৰ্শন আছে।

জনপ্ৰিয় গ্ৰাম্য হস্তশিল্প আৰু ইয়াৰ বিকাশৰ কাহিনী ১৯শ শতিকাৰ শেষৰপৰা ২০শ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে দৈনন্দিন জীৱনত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী থকা এটা প্ৰদৰ্শনীত উপস্থাপন কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ঘৰতে প্ৰস্তুত কৰা কাপোৰ, নক্সাযুক্ত তাঁতশালৰ গালিচা, মাটিৰ পাত্ৰ আৰু কাঠমিস্ত্ৰীৰ সামগ্ৰী, খেৰ, বেত আৰু গছৰ বাকলিৰে নিৰ্মিত বোৱা সামগ্ৰী আছে। জ্বাৰাঝ দুৰ্গৰ উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য হৈছে ইউক্ৰেইনৰ সন্মানীয় শিল্পী ভ্লাদিমিৰ ভি. লিপিচুকৰ ভাস্কৰ্যৰ সংগ্ৰহ। ইয়াত লিণ্ডেন কাঠেৰে নিৰ্মিত চল্লিছটাতকৈও অধিক শিল্পকৰ্ম আছে। কিছুমান সামগ্ৰীত বিশেষ কাহিনী বা বিষয় উপস্থাপন কৰা হৈছে। আন কিছুমানক একে নাম বা উক্তিৰ অধীনত দুটা বা তিনিটাকৈ একেলগে সজোৱা হৈছে। লিপিচুকৰ শিল্পকৰ্মসমূহ তাৰাছ শ্বেভচেংকো, ইভান ফ্ৰাংকো, লেছিয়া ইউক্ৰেইংকাৰ জনপ্ৰিয় আৰু প্ৰিয় সাহিত্যকৰ্মৰ চৰিত্ৰসমূহক ভাস্কৰ্যৰ ৰূপ দিয়াৰ এক প্ৰয়াস। আধুনিক ইউক্ৰেইনীয় কলাৰ অনুৰাগীসকলেও ইউক্ৰেইনৰ সন্মানীয় শিল্পী তাৰাছ লেভকিভৰ সৃষ্টিৰ প্ৰতি গভীৰ আগ্ৰহ দেখুৱায়। তেওঁ জ্বাৰাঝ জিলাৰ মালা বেৰেজোভিটছিয়া গাঁৱৰ বাসিন্দা।

দুটা দুৰ্গৰ প্ৰদৰ্শনী কক্ষত ৰখা অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰৰ সংগ্ৰহটোও বিশেষ মনোযোগৰ দাবী কৰে। ইয়াত প্ৰস্তৰ যুগ, লৌহ যুগ, প্ৰাৰম্ভিক আৰু মধ্যযুগৰ সময়ছোৱা, লগতে প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ছোৱাৰ সামগ্ৰী সংগ্ৰহ কৰা হৈছে।

নিৰ্যাতন কক্ষ

জ্বাৰাঝ দুৰ্গত শেহতীয়াকৈ এটা ঐতিহাসিক নিৰ্যাতন কক্ষ মুকলি কৰা হৈছে। দুৰ্গৰ অন্ধকাৰ আৰু সেমেকা ভূ-গৰ্ভত কাৰাগাৰৰ কোঠাৰ প্ৰাচীৰৰ কাষত বৰ্তমান কষ্ট দিয়াৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰাচীন সঁজুলি স্থাপন কৰা হৈছে। এই সকলো নিৰ্যাতনৰ সঁজুলি মূল নক্সা অনুসৰি নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এই নক্সাসমূহ পুৰণি নথিভঁৰালত বিচাৰি উলিওৱা হৈছিল। সকলো সঁজুলি এতিয়াও কাৰ্যক্ষম অৱস্থাত আছে।^৬

নিৰ্যাতনৰ সঁজুলিৰ বিষয়টো অতি বিশেষ। এইবোৰ মূলতঃ ইনকুইজিশ্বনৰ সময়ত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। সেই সময়ত আধুনিক স্পেইন, ইটালী আৰু জাৰ্মানীৰ ভূ-খণ্ডত ইয়াৰ ব্যাপক প্ৰচলন আছিল আৰু পিছলৈ ইউক্ৰেইনত কেথলিক ধৰ্মৰ বিস্তাৰৰ সৈতে ইয়াৰ ব্যৱহাৰ হৈছিল। জ্বাৰাঝ দুৰ্গৰ ভূ-গৰ্ভত এই সঁজুলিসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছিল। প্ৰদৰ্শনীৰ সামগ্ৰীৰ ভিতৰত এজনী ডাইনীৰ চকীও আছে। প্ৰায় তিনি শতিকা আগতে যাদুবিদ্যা চৰ্চাৰ সন্দেহত মহিলাসকলক শেষবাৰৰ বাবে এই চকীত বহুওৱা হৈছিল। ইয়াৰে অধিকাংশই আছিল সুন্দৰী মহিলা। এই সামগ্ৰীৰ প্ৰতি বিশেষ আগ্ৰহ আছে যদিও এতিয়ালৈকে কোনোবাই সেই চকীত বহিবলৈ চেষ্টা কৰা নাই।

বৰ্তমান নিৰ্যাতন কক্ষত দহটালৈকে ভয়ংকৰ যন্ত্ৰ আছে। ভৱিষ্যতে প্ৰদৰ্শনীখন আৰু অধিক সমৃদ্ধ কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়া হৈছে।