জুলাই গণ অভ্যুত্থান দিৱস (বাংলাদেশ)

জুলাই গণ অভ্যুত্থান দিৱস বাংলাদেশৰ এটা জাতীয় বন্ধৰ দিন, যিটো দিন ২০২৫ চনৰপৰা বছৰি ৫ আগষ্টত জুলাই বিপ্লৱৰ স্মৃতিত পালন কৰা হয়।

২০২৪ চনৰ ৫ আগষ্টত জুলাই বিপ্লৱৰ ফলস্বৰূপে, প্ৰধানমন্ত্ৰী শেখ হাছিনাই ১৫বছৰীয়া শাসনৰ অন্ত পেলাই পদত্যাগ কৰে, যিটো দিন পিছলৈ ৩৬ জুলাই নামেৰে জনাজাত হয়। ২০২৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত জুলাই গণ বিদ্ৰোহ সঞ্চালকালয়ৰ খতিয়ানৰ প্ৰস্তাৱিত আবণ্টনত দিনটো পালন কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল, যিটো পৰৱৰ্তী সময়ত অনুমোদন জনোৱা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত ২০২৫ চনৰ ২৫ জুন তাৰিখে এই দিনটোক ৰাষ্ট্ৰীয় দিৱস হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হয়, আৰু ২ জুলাই তাৰিখে ইয়াক ৰাজহুৱা বন্ধৰ দিন হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।

পটভূমি

২০২৪ চনৰ ১ জুলাইত ষ্টুডেণ্টছ এগেইনষ্ট ডিচক্ৰিমিনেচন নামৰ এটা নিৰপেক্ষ ছাত্ৰ মঞ্চই দেশজোৰা কোটা সংস্কাৰ আন্দোলনৰ সূচনা কৰে। আন্দোলনৰ সময়ত কৰ্মীসকলৰ ওপৰত হোৱা হিংসাত্মক আক্ৰমণৰ বাবে তদানীন্তন আৱামী লীগ নেতৃত্বাধীন চৰকাৰৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্বেখ হাছিনাৰ পদত্যাগৰ দাবীত অসহযোগ আন্দোলনৰ আহ্বান জনোৱা হয়। ইয়াৰ অংশ হিচাপে দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা অহা লোকসকলে ২০২৪ চনৰ ৫ আগষ্টৰপৰা ৰাজধানী ঢাকা অভিমুখে পদযাত্ৰা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ফলস্বৰূপে হাছিনাই পদত্যাগ কৰি ভগ্নী শ্বেখ ৰেহানাৰ সৈতে ভাৰতলৈ পলায়ন কৰিবলৈ বাধ্য হয় আৰু তেওঁৰ দলৰ ১৫বছৰীয়া দীঘলীয়া শাসনৰ অন্ত পৰে।^১

চলি থকা পৰিস্থিতিৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি ৰাজহুৱা প্ৰশাসন মন্ত্ৰ্যালয়ে ৫ আগষ্টৰপৰা ৭ আগষ্টলৈকে ৰাজহুৱা বন্ধ ঘোষণা কৰে^২। এই কাণ্ডৰ পিছত প্ৰতিবাদকাৰীসকলে দিনটোক ৩৬ জুলাই বুলি ক'বলৈ আৰম্ভ কৰে।^৩

২০২৪ চনৰ ৯ আগষ্টত বাংলাদেশ ছাত্ৰ দলে তেওঁলোকৰ কেন্দ্ৰীয় কাৰ্যালয়ত এখন সংবাদ-মেলৰ সময়ত ৫ আগষ্টক "দ্বিতীয় গণৰাজ্য দিৱস" হিচাপে ঘোষণা কৰে।^৪ আৰু ২০ আগষ্টত বাংলাদেশ জাতীয়তাবাদী দলৰ ভাৰপ্ৰাপ্ত অধ্যক্ষ তাৰিক ৰহমানে এই দিনটোক ৰাষ্ট্ৰীয় দিৱস হিচাপে স্বীকৃতি দিবলৈ আহ্বান জনায়।^৫

২০২৪ চনৰ ১৬ অক্টোবৰত অন্তৱৰ্তীকালীন চৰকাৰৰ ডাক, দূৰসংযোগ আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি আৰু তথ্য আৰু সম্প্ৰচাৰ মন্ত্ৰ্যালয়ৰ প্ৰাক্তন উপদেষ্টা নাহিদ ইছলামে কয় যে, জুলাই বিপ্লৱৰ সৈতে জড়িত এটা তাৰিখক ৰাষ্ট্ৰীয় বন্ধ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হ'ব আৰু তাৰ বাবে চৰকাৰত আলোচনা চলি আছে।^৬

সেইদিনা অনলাইন কৰ্মী পিনাকী ভট্টাচাৰ্যই এই দিনটোক ৰাজহুৱা বন্ধ হিচাপে ঘোষণা কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়, যাৰ নাম "ফেচিবাদ বিৰোধী দিৱস" বা "মহান পলায়ন দিৱস।" ^৭ পাছদিনা কেবিনেট বিভাগৰ এটা সূত্ৰই জনাইছিল যে, এই দিনটোক আনুষ্ঠানিকভাৱে ৰাজহুৱা বন্ধ ঘোষণা কৰা হ’ব পাৰে আৰু ইয়াৰ নাম কেবিনেট বৈঠকত চূড়ান্ত কৰা হ'ব।^৮ মুক্তি যুদ্ধ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ অধীনত জুলাই গণ বিদ্ৰোহৰ সঞ্চালকালয় গঠনৰ বাবে ব্যাৱসায়িক প্ৰস্তাৱ আবণ্টনত এই দিনটো স্মৰণ কৰাৰ ব্যৱস্থা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল আৰু ২০২৫ চনৰ ৬ জানুৱাৰীত প্ৰশাসনিক উন্নয়ন সচিব সমিতিৰ বৈঠকত এই প্ৰস্তাৱ অনুমোদন কৰা হয়।^৯

২০২৫ চনৰ ২৯ এপ্ৰিলত মুক্তি যুদ্ধ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ উপদেষ্টা ফাৰুক-ই-আজমৰ অধ্যক্ষতাত অনুষ্ঠিত হোৱা আন্তঃমন্ত্ৰ্যালয়ৰ বৈঠকৰ সময়ত এই দিনটোক 'ক শ্ৰেণী’ৰ বন্ধৰ দিন হিচাপে পৰামৰ্শ দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লোৱা হয় আৰু এই প্ৰস্তাৱ কেবিনেট বিভাগলৈ প্ৰেৰণ কৰা হয়।^১০ ২০২৫ চনৰ ১৬ জুনত ইনকিলাব মঞ্চই এই দিনটোক দেশৰ স্বাধীনতা আৰু বিজয় দিৱসৰ সৈতে তুলনা কৰি ইয়াক "ৰাষ্ট্ৰীয় মুক্তি দিৱস" ঘোষণা কৰিবলৈ দাবী জনায়।^১১

২০২৫ চনৰ ১৯ জুনত সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ উপদেষ্টা মুস্তাফা সৰৱাৰ ফাৰুকীয়ে সেই বছৰৰপৰা এই দিনটো বাৰ্ষিক চৰকাৰী বন্ধ হিচাপে পালন কৰাৰ সিদ্ধান্ত নিশ্চিত কৰে।^১২ সেইদিনা বাংলাদেশ জাতীয়তাবাদী দলে সেই দিনটো ৰাজনৈতিক দল হিচাপে পালন কৰিবলৈ এখন সমিতি গঠন কৰে।^১৩

২০২৫ চনৰ ২৪ জুনত চৰকাৰে বিদ্ৰোহৰ এবছৰীয়া জয়ন্তী উপলক্ষ্য্যে ১ জুলাইৰপৰা ৫ আগষ্টলৈকে ২৬ দিনীয়া 'জুলাই স্মৃতিচাৰণ কাৰ্যসূচী' ঘোষণা কৰে, য'ত ৩৬ জুলাইক মূল তাৰিখ হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।^১৪ পাছদিনা প্ৰস্তাৱিত বন্ধৰ দিনটোক চৰকাৰে আনুষ্ঠানিকভাৱে "জুলাই গণ বিদ্ৰোহ দিৱস" হিচাপে ঘোষণা কৰে আৰু ক শ্ৰেণীৰ বন্ধ হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰে।^১৫

২০২৫ চনৰ ২৮ জুনত বন্ধৰ দিনটোৰ বাবে বাংলাদেশ জামাত-ই-ইছলামীয়ে ৰাজধানীত গণ শোভাযাত্ৰা আৰু সমগ্ৰ দেশতে ৰেলী আৰু সমাৱেশ অনুষ্ঠিত কৰাৰ পৰিকল্পনা ঘোষণা কৰে।^১৬

২০২৫ চনৰ ২ জুলাইত চৰকাৰে চৰকাৰী গেজেট অধিসূচনাৰ জৰিয়তে ইয়াক ৰাজহুৱা বন্ধ ঘোষণা কৰে।^১৭ সেইদিনা ৫ আগষ্টত বাংলাদেশ খেলাফাত মজলিছে বিজয় শোভাযাত্ৰাৰ নেতৃত্ব দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়।^১৮ পাছদিনা মাধ্যমিক আৰু উচ্চ শিক্ষা সঞ্চালকালয়ে বাংলাদেশৰ ডি এছ এইচ ইৰ সৈতে জড়িত সকলো শিক্ষানুষ্ঠানক এই বন্ধ পালন কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দি এখন পত্ৰ প্ৰেৰণ কৰে।^১৯ ইয়াৰ উপৰি তথ্য আৰু সম্প্ৰচাৰ মন্ত্ৰ্যালয়ে এই দিৱস উপলক্ষ্য্য্যে বিশেষ অনুষ্ঠানৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে, য’ত অভিভাৱক সমাৱেশ আৰু ৬৪খন জিলাৰ আটাইকেইখন জিলাৰ উপাযুক্তৰ কাৰ্যালয়ত দুখন চলচ্চিত্ৰ প্ৰদৰ্শন; বাংলাদেশৰ দূতাবাস, বিভিন্ন স্থান, যাত্ৰাবাৰী ছেক্সন, আৰু সকলো বিদ্যালয়, কলেজ, আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ত একাধিক চলচ্চিত্ৰ প্ৰদৰ্শন; ইছলামিক মন্দিৰত চুফী সংগীত পৰিৱেশন আৰু প্ৰাৰ্থনা সমাৱেশ; জুলাই বিপ্লৱৰ ওপৰত গ্ৰন্থ প্ৰকাশ; জুলাই মাহৰ হত্যাকাণ্ডত মৃত্যু হোৱা ছয়জন সাংবাদিকৰ পৰিয়ালক সন্মান জনোৱা; বাংলাদেশ শিল্পকলা একাডেমীৰ নাট্য মঞ্চত অনুষ্ঠান আয়োজন কৰা; আৰু বাতৰি কাকতত বিশেষ পৰিপূৰক প্ৰকাশ কৰা।^২০ ২০২৫ চনৰ ১৭ জুলাইত বাংলাদেশ বেংকে ইয়াক বেংকৰ ছুটী ঘোষণা কৰে।^২১