চৈয়দা জমিৰুন্নিছা বেগম

চৈয়দা জমিৰুন্নিছা বেগম (ইংৰাজী ভাষা: Syeda Zameerunnissa Begum; ১৮৩৭–১৯২৬), যাক চমুকৈ আলা-চাহিবা বা বিচমিল্লাহ বেগম বুলিও জনা যায়, এগৰাকী ১৯শ আৰু ২০শ শতিকাৰ আদিভাগৰ বংগৰ প্ৰখ্যাত সমাজকৰ্মী, লেখিকা আৰু সমাজ সংস্কাৰক আছিল। তেওঁ কুমিল্লাৰ প্ৰখ্যাত মুন্সীবায়ী পৰিয়ালৰ এগৰাকী বিশিষ্ট সদস্য আছিল আৰু এগৰাকী শিক্ষাবিদ, দানবীৰ তথা লেখিকা হিচাপে সমাজত এক প্ৰভাৱশালী ভূমিকা পালন কৰিছিল। ১৮৬৩ চনৰ পৰা ১৯২২ চনলৈ বঙালী মহিলাসকলক শিক্ষিত কৰাৰ লক্ষ্যৰে প্ৰকাশিত হোৱা মাহেকীয়া আলোচনী বামাবোধিনী পত্ৰিকাৰ তেওঁ এগৰাকী নিয়মীয়া লেখিকা আছিল।^১২

প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু পটভূমি

চৈয়দা জমিৰুন্নিছা বেগমৰ জন্ম ১৮৩৭ চনত ব্ৰিটিছ বেংগলৰ কুমিল্লাৰ প্ৰখ্যাত মুন্সীবায়ী পৰিয়ালত হৈছিল। তেওঁ সেই সময়ৰ এগৰাকী উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি মুন্সী চৈয়দ মহম্মদ মুক্কাৰাম আৰু হাফিজুন্নিছা বেগমৰ দুই কন্যাৰ ভিতৰত জ্যেষ্ঠ আছিল। তেওঁৰ ককাক আছিল চৈয়দ কুম্বাৰ আলী খান বাহাদুৰ। এক বৌদ্ধিক পৰিৱেশত ডাঙৰ-দীঘল হোৱা জমিৰুন্নিছা আৰু তেওঁৰ ভগ্নী মকবুলান্নিছাই সেই সময়ৰ মহিলাসকলৰ তুলনাত ব্যতিক্ৰমী উচ্চশিক্ষা লাভ কৰিছিল, যিয়ে তেওঁলোকক সাহিত্যিক আৰু সামাজিক কামত নিয়োজিত হ’বলৈ সক্ষম কৰি তুলিছিল।^৩

তেওঁ মেদিনীপুৰ ছেচন আদালতৰ চাব-জজ চৈয়দ মহম্মদ চামিনুদ্দিন আহমেদৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হৈছিল। তেওঁৰ নাতি-নাতিনীসকলৰ ভিতৰত ইব্ৰাহিম চোহৰাৱৰ্দী আৰু বেগম বদৰ উন নিছা আক্তাৰ অন্যতম।

সামাজিক অৱদান

জমিৰুন্নিছা বেগম তেওঁৰ পৰিয়ালৰ সম্পত্তি আৰু জাগিৰসমূহ পৰিচালনাৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত আছিল। এগৰাকী ন্যায়পৰায়ণ তথা কঠোৰ প্ৰশাসক হিচাপে তেওঁ পিতৃ আৰু শাহু-শহুৰৰ সম্পত্তিৰ প্ৰভূত উন্নতি সাধন কৰিছিল।

বেংগলত বাৰে বাৰে দেখা দিয়া কলেৰা মহামাৰীৰ সময়ত জমিৰুন্নিছাই তেওঁৰ ভতিজী খুজিস্তা আক্তাৰ বানুৰ (পাকিস্তানৰ প্ৰাক্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী হুছেইন শ্বহীদ চোহৰাৱৰ্দীৰ মাতৃ) সৈতে সক্ৰিয়ভাৱে সাহায্য অভিযানত অংশ লৈছিল। তেওঁলোকে ক্ষতিগ্ৰস্ত এলেকাসমূহ ভ্ৰমণ কৰি ৰাইজক অনাময় ব্যৱস্থাৰ বিষয়ে শিক্ষিত কৰিছিল।^১

সাহিত্য চৰ্চা

জমিৰুন্নিছা এগৰাকী দক্ষ লেখিকা আৰু কবি আছিল। তেওঁৰ সাহিত্যিক কৰ্মসমূহ যদিও বহুলভাৱে প্ৰকাশিত হোৱা নাছিল, তথাপিও সেইবোৰে সেই সময়ৰ সামাজিক সমস্যাসমূহৰ প্ৰতি তেওঁৰ সংবেদনশীলতা আৰু বৌদ্ধিক গভীৰতা প্ৰকাশ কৰিছিল। তেওঁ মূলতঃ বঙালী আৰু উৰ্দু ভাষাত লিখা-মেলা কৰিছিল। তেওঁক সন্মানসূচকভাৱে গোছা নচিন, কান্জ ই আজলাত, মুতাকাফ হাছাৰ আদি উপাধিৰে সম্বোধন কৰা হৈছিল।^৩১

চিকিৎসা জ্ঞান আৰু সম্প্ৰদায় সেৱা

সাহিত্যিক আৰু প্ৰশাসনিক দক্ষতাৰ উপৰিও জমিৰুন্নিছাৰ পৰম্পৰাগত ঔষধৰ বিষয়েও জ্ঞান আছিল। তেওঁ প্ৰায়ে ৰোগীৰ চিকিৎসা কৰিছিল আৰু দৰিদ্ৰ লোকক চিকিৎসা পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল। তেওঁৰ এই মানৱীয় দৃষ্টিভংগীৰ বাবে তেওঁ সমাজত অতি জনপ্ৰিয় আছিল।^১

চৈয়দা জমিৰুন্নিছা বেগমে এক সেৱামূলক আৰু দৃঢ়তাপূৰ্ণ জীৱন অতিবাহিত কৰিছিল। ১৯২৬ চনত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।^৩