চিয়া পেইচু

চিয়া পেইচু বা পেই-চু চিয়া (জন্ম: ২৮ জুলাই ১৯২৩ – মৃত্যু: ২৭ আগষ্ট ২০১৪) এগৰাকী চীনা ভাষা কম্পিউটাৰ বিজ্ঞানী আৰু শিক্ষাবিদ আছিল। তেওঁ কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত আগবঢ়োৱা অগ্ৰণী গৱেষণাৰ বাবে পৰিচিত।^১২৩ চীনৰ প্ৰথমটো স্বদেশীভাৱে নিৰ্মিত সাধাৰণ ব্যৱহাৰোপযোগী ইলেকট্ৰনিক কম্পিউটাৰ 'মডেল ১০৭'ৰ মুখ্য বিকাশক হোৱাৰ বাবে তেওঁক "চীনৰ কম্পিউটাৰ বিজ্ঞানৰ মাতৃ" বুলি অভিহিত কৰা হয়।^৩ তেওঁ আৰু তেওঁৰ স্বামী ইয়াং লিমিং দুয়োকে ১৯৯১ চনত চাইনীজ অকাডেমী অৱ চাইন্সেছৰ শিক্ষাবিদ হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল। ২০১০ চনত তেওঁক চাইনা কম্পিউটাৰ ফেডাৰেচনৰ পৰা উদ্বোধনী জীৱনজোৰা সাধনা বঁটাৰে সন্মানিত কৰা হয়।

২০১৫ চনৰ পৰা চাইনা কম্পিউটাৰ ফেডাৰেচনে চিয়াৰ স্মৃতিত কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান, অভিযান্ত্ৰিকী, শিক্ষা আৰু উদ্যোগৰ ক্ষেত্ৰত অসাধাৰণ অৱদান আগবঢ়োৱা মহিলা বিজ্ঞানী আৰু অভিযন্তাসকলক বছৰি 'চিয়া-পেইচু বঁটা' প্ৰদান কৰি আহিছে।^৪

প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা

১৯২৩ চনৰ ২৮ জুলাইত ছংছিঙৰ এটা শিক্ষিত পৰিয়ালত চিয়াৰ জন্ম হৈছিল।^১ তেওঁৰ ককাক চিয়া ফেংচুন ছিং ৰাজবংশৰ শেষৰ ফালে এজন শিক্ষক আছিল। তেওঁৰ পিতৃ চিয়া হংৰুৱে ছংছিঙৰ জিয়াংজিন কাউণ্টিত এখন বিদ্যালয় পৰিচালনা কৰিছিল। তেওঁৰ মাতৃ হুয়াং চিয়াঅ’য়ং জিয়াংজিন বালিকা মধ্য বিদ্যালয়ৰ শিক্ষয়িত্ৰী আৰু বালিকা প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ৰ প্ৰধান শিক্ষয়িত্ৰী আছিল।^৩

পৰিয়ালৰ তত্ত্বাৱধানত চিয়াই সৰুৰে পৰাই প্ৰাচীন চীনা গদ্য আৰু গণিতৰ এক মজবুত ভেটি গঢ়ি তুলিছিল। চৈধ্য বছৰ বয়সত তেওঁ নানয়ু মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত ভৰ্তি হয়, য’ত তেওঁ গণিতত পাৰদৰ্শিতা দেখুৱাই শ্ৰেণীৰ শীৰ্ষত স্থান দখল কৰিছিল। ১৯৪০ চনত তেওঁ হাইস্কুলীয়া শিক্ষা সমাপ্ত কৰে আৰু সেই বছৰতে নেচনেল চেণ্ট্ৰেল ইউনিভাৰ্চিটীত বৈদ্যুতিক অভিযান্ত্ৰিকীৰ স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত নামভৰ্তি কৰে।^১

স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পিছত চিয়াই ১৯৪৫ চনৰ পৰা ১৯৪৭ চনলৈ নেচনেল চিয়াঅ’ টং বিশ্ববিদ্যালয়ৰ টেলি কমিউনিকেচন ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউটত স্নাতকোত্তৰ অধ্যয়ন কৰে। ১৯৪৭ চনত তেওঁ যুক্তৰাজ্যৰ এডিনবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়ত বৈদ্যুতিক অভিযান্ত্ৰিকীৰ পিএইচডি আৰম্ভ কৰে আৰু ১৯৫০ চনত ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে।^১

কৰ্মজীৱন

১৯৫১ চনত চিয়া আৰু তেওঁৰ স্বামী চীনলৈ উভতি আহে। তেওঁ ছিংহুয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বৈদ্যুতিক অভিযান্ত্ৰিকী বিভাগত সহযোগী গৱেষক হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে।^৩

১৯৫২ চনৰ শৰৎকালত গণিতজ্ঞ হুয়া লুঅ’গেঙে চীনৰ প্ৰথমটো ইলেকট্ৰনিক কম্পিউটাৰ নিৰ্মাণৰ কাম আৰম্ভ কৰে আৰু চাইনীজ অকাডেমী অৱ চাইন্সেছত (CAS) এই প্ৰকল্পৰ নেতৃত্ব দিবলৈ চিয়াক নিযুক্তি দিয়ে। এয়া তেওঁৰ কৰ্মজীৱনৰ এক সন্ধিক্ষণ হিচাপে পৰিগণিত হয়।^৩ চাৰি বছৰৰ পিছত তেওঁ চিএএচ-ৰ কম্পিউটিং টেকন’লজী ইনষ্টিটিউটৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠাপক অধ্যাপিকা হয়। চিয়াই চীনৰ প্ৰথমটো স্বদেশী ডিজাইনৰ সাধাৰণ ব্যৱহাৰোপযোগী ইলেকট্ৰনিক কম্পিউটাৰ 'মডেল ১০৭'ৰ বিকাশৰ নেতৃত্ব দিয়ে, যিটো ১৯৬০ চনত কাৰ্যকৰী হৈছিল।^৫

চিয়াই চীনত দ্ৰুতবেগী কম্পিউটাৰৰ গৱেষণা আৰু ডিজাইনত বহুতো অৱদান আগবঢ়াইছিল।^৬ তেওঁ ১৯৭৮ চনত 'চাইনীজ জাৰ্নেল অৱ কম্পিউটাৰ্ছ' আৰু ১৯৮৬ চনত 'জাৰ্নেল অৱ কম্পিউটাৰ চাইন্স এণ্ড টেকন’লজী' প্ৰতিষ্ঠা কৰাত সহায় কৰিছিল।^৩

১৯৫৬ চনত চিয়াই চীনত কম্পিউটাৰ তত্ত্বৰ প্ৰথমটো পাঠ্যক্ৰম শিকাইছিল আৰু চীনৰ প্ৰথমটো কম্পিউটাৰ বিজ্ঞানৰ পাঠ্যপুথি 'কম্পিউটাৰৰ নীতি' (Principles of the Electronic Computer) লিখিছিল। ১৯৫৮ চনত যেতিয়া ইউনিভাৰ্চিটী অৱ চাইন্স এণ্ড টেকন’লজী অৱ চাইনা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়, তেতিয়া চিয়াই ইয়াৰ কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান বিভাগ স্থাপনৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰিছিল।

চিয়াই ৬০ জনতকৈও অধিক স্নাতক ছাত্ৰক নিৰ্দেশনা দিছিল, যাৰ ভিতৰত দুজন ছাত্ৰই পিএইচডি গৱেষণা পত্ৰৰ বাবে শীৰ্ষ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা লাভ কৰিছিল। তেওঁৰ ছাত্ৰসকলৰ ভিতৰত আছিল লি গুঅ’জি, যিয়ে চুগন (Sugon) ছুপাৰ কম্পিউটাৰৰ বিকাশৰ নেতৃত্ব দিছিল; আৰু হু ৱেইউ, যি লুংছন (Loongson) চিপিইউৰ মুখ্য স্থপতি আছিল।^৫ ২০০২ চনত যেতিয়া লুংছনে চীনৰ প্ৰথমটো স্বদেশীভাৱে নিৰ্মিত চিপিইউ উন্মোচন কৰিছিল, তেতিয়া হুৱে কম্পিউটাৰ বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত চিয়াৰ পাঁচ দশকজোৰা কেৰিয়াৰ উদযাপন কৰিবলৈ ইয়াৰ নাম 'চিয়া-৫০' ৰাখিছিল।^৭

১৯৯১ চনত চিয়া পেইচু আৰু তেওঁৰ স্বামী ইয়াং লিমিং দুয়োকে চাইনীজ অকাডেমী অৱ চাইন্সেছৰ শিক্ষাবিদ হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।^৮ চীনৰ কম্পিউটাৰ উদ্যোগলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে চাইনা কম্পিউটাৰ ফেডাৰেচনে চিয়াক ২০১০ চনত ইয়াৰ উদ্বোধনী জীৱনজোৰা সাধনা বঁটাৰে সন্মানিত কৰে। তেওঁৰ লগতে ঝাং চিয়াঅ’চিয়াঙকো এই সন্মানেৰে বিভূষিত কৰা হৈছিল।^৩৯

ব্যক্তিগত জীৱন

১৯৪৫ চনত চিয়াই নেচনেল চেণ্ট্ৰেল ইউনিভাৰ্চিটীৰ প্ৰাক্তন ছাত্ৰ ইয়াং লিমিংক লগ পায়। ১৯৫০ চনত এডিনবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি থকা অৱস্থাতে তেওঁলোক বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়।^৫ ইয়াং পৰৱৰ্তী সময়ত এজন বিশিষ্ট তাত্ত্বিক পদাৰ্থ বিজ্ঞানী হিচাপে পৰিচিত হয়। এই দম্পতীৰ ইয়াং ইউয়েনিয়ান আৰু ইয়াং ইউয়েমিন নামৰ দুজন পুত্ৰ সন্তান আছিল। তেওঁলোকৰ সন্তানেও পিতৃ-মাতৃৰ পদাংক অনুসৰণ কৰিছিল: ইউয়েনিয়ান এজন কম্পিউটাৰ বিজ্ঞানী আৰু ইউয়েমিন এজন পদাৰ্থ বিজ্ঞানী হৈছিল।^১

২০১৪ চনৰ ২৭ আগষ্টত ৯১ বছৰ বয়সত চিয়াৰ মৃত্যু হয়।^৫

কৰ্ম

• Hsia, Pei-Su. (1950). I. On parametric oscillations in electronic circuits; and, II. A graphical analysis for non-linear systems. University of Edinburgh