গোপলীলা

গোপলুলা (ওড়িয়া ভাষা: ଗୋପଲୀଳା) যাক কৃষ্ণলীলা বুলিও কোৱা হয়, হৈছে ওড়িশা ৰাজ্যৰ এটা পৰম্পৰাগত ভ্ৰমণশীল হাতমোজা পৰিহিত পুতলা নাট্যকলাৰূপ।^১ গোপলীলা মূলতঃ উপকূলীয় জিলাসমূহ যেনে কটক, পুৰী, কেন্দ্ৰাপাড়া, গঞ্জাম আৰু ঢেঙ্কানাল জিলাত অধিক প্ৰচলিত। ‘গোপ’ শব্দটো গোপালক (গৰু চোৱাচিতা কৰা ল’ৰা)সকলক বুজায়, যিসকল কৃষ্ণৰ জীৱনৰ সৈতে জড়িত; আৰু ‘লীলা’ৰ অৰ্থ হৈছে ‘ক্ৰীড়া’ বা ‘নাট্য’।^২ এই কলাৰ পুতলানাট্যশিল্পীসকল সাধাৰণতে গোপাল সম্প্ৰদায়ৰ, যিসকল ঐতিহ্যগতভাৱে গোপালক।^৩ ধাৰ্মিক উৎসৱসমূহ, বিশেষকৈ জন্মাষ্টমী আৰু গোবৰ্ধন পূজা উপলক্ষে, পুতলানাট্যশিল্পীসকলে স্থানীয় গাঁওবাসীক মনোৰঞ্জন প্ৰদান কৰিবলৈ এই নাট্য প্ৰদৰ্শন কৰে। পুতলাসমূহ সাধাৰণতে কাঠ আৰু কাগজেৰে তৈয়াৰ কৰা হয় আৰু শৰীৰখন কাপোৰেৰে ভৰ্তি কৰা থাকে। তলৰ অংশ দীঘল স্কাৰ্ট সদৃশ পোছাকেৰে আৱৃত। দক্ষিণ ওড়িশাত পুতলাসমূহৰ ভৰি থাকে আৰু সেয়া মাটিত স্পৰ্শ কৰে; কিন্তু উত্তৰ ওড়িশাত পুতলাসমূহ সাধাৰণতে ভৰি নাথাকে।^৪

পুতলানাট্যশিল্পীসকলে সাধাৰণতে যুগ্মভাৱে গাঁওৰে গাঁও ভ্ৰমণ কৰে। তেওঁলোকে এখন সৰু বাকচ সদৃশ মঞ্চ আৰু পুতলাৰে ভৰা ডলা লগত লৈ ফুৰে। এই মঞ্চখন ইমান ডাঙৰ হয় যে শিল্পীজনে নিজৰ মূৰৰ ওপৰত পুতলা নাচাবলৈ গা ঢাকিব পাৰে। দলৰ আন এজন সদস্যে ওচৰত বহি পখাৱজ বজায়, আনজন হাৰমোনিয়াম বজায় আৰু গায়কে কৃষ্ণৰ জীৱনৰ ঘটনা বৰ্ণনা কৰি গীত গায়। বৰ্তমান এই পৰম্পৰাগত কলাৰ জনপ্ৰিয়তা হ্ৰাস পাইছে আৰু আজিকালি খুব কমসংখ্যক শিল্পীহে সক্ৰিয় হৈ আছে।^৫

আৰু চাওক

• চাদৰ বদৰ, ভাৰতৰ চাঁওতাল জনগোষ্ঠীৰ পুতলা নাচ-কলা।
• কাঠপুতলি, ভাৰতৰ ৰাজস্থান ৰাজ্যৰ পুতলা নাচ-কলা।
• নোক্কুভিদ্যা পাৱাকলি, ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ পুতলা নাচ-কলা।
• ৰাবণ ছায়া, ভাৰতৰ ওড়িশা ৰাজ্যৰ ছাঁয়া পুতলা নাচ-কলা।
• সাখী কাঁধেই, ভাৰতৰ ওড়িশা ৰাজ্যৰ সূতাৰ পুতলা নাচ-কলা।
• ছাঁয়া নাচ, ছাঁয়া পুতলা নাচ-কলা, যি ভাৰতত খ্ৰীষ্টপূৰ্ব প্ৰথম সহস্ৰাব্দত উৎপত্তি হৈছিল।
• থোলপাৱাকুথু, ভাৰতৰ কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ ছাঁয়া পুতলা নাচ-কলা।
• থোলু বোম্মালাতা, ভাৰতৰ অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ ৰাজ্যৰ ছাঁয়া পুতলা নাচ-কলা।
• তোগালু গোম্বেয়াটা, ভাৰতৰ কৰ্ণাটক ৰাজ্যৰ ছাঁয়া পুতলা নাচ-কলা।
• ৱায়াং, ইণ্ডোনেছিয়াৰ পুতলা নাচ-কলা, যি ভাৰতীয় পুতলা পৰম্পৰাৰ পৰা প্ৰেৰিত।