গুচ্ছিত শিপা বা থুপীয়া শিপা, যাক ইংৰাজী ভাষাত প্ৰটিঅ’ইড শিপা বুলিও কোৱা হয়, উদ্ভিদৰ শিপা যিয়ে ওচৰাওচৰিকৈ থকা চুটি পাৰ্শ্বীয় শিপাৰ থুপ গঠন কৰে। পাতৰ আৱৰ্জনাবোৰৰ ঠিক তলত দুইৰ পৰা পাঁচ চেণ্টিমিটাৰ ডাঠ দলিচা গঠন কৰিব পাৰে। ইহঁতে পুষ্টিকৰ পদাৰ্থ গ্ৰহণ বৃদ্ধি কৰে, সম্ভৱতঃ মাটিৰ পৰিৱেশ ৰাসায়নিকভাৱে পৰিৱৰ্তন কৰি পুষ্টিকৰ পদাৰ্থৰ দ্ৰৱণীয়কৰণ উন্নত কৰে।১ ফলত প্ৰটিঅ’ইড শিপা থকা উদ্ভিদবোৰ অতি কম পুষ্টিকৰ মাটিত গজিব পাৰে, যেনে অষ্ট্ৰেলিয়াৰ ফছফৰাছৰ অভাৱত থকা থলুৱা মাটি।
১৮৯৪ চনত এডলফ এংলাৰে লেইপজিগ উদ্ভিদ উদ্যানত গজা প্ৰটিচিয়া পৰিয়ালৰ উদ্ভিদত এইবোৰ আৱিষ্কাৰ কৰাৰ পিছত এইবোৰৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিছিল। ১৯৬০ চনত হেলেন পাৰ্নেলে দহটা প্ৰটিয়াচিয়া গোত্ৰৰ পৰা ৪৪টা প্ৰজাতি পৰীক্ষা কৰিছিল, পাৰ্ছুনিয়াৰ বাহিৰে প্ৰতিটো প্ৰজাতিত গুচ্ছিত শিপা বিচাৰি পোৱা; তাৰ পিছত তেওঁ "প্ৰটিঅ'ইড শিপা" নামটো উদ্ভাৱন কৰে যিটো উদ্ভিদ পৰিয়ালত ইয়াৰ সংঘটিত হোৱা বুলি জনা গৈছিল।২ গুচ্ছিত শিপা এতিয়া ২৭টা ভিন্ন প্ৰ’টিচিয়া গোত্ৰত পোৱা যায়, ইয়াৰ উপৰিও অন্য পৰিয়ালৰ যেনে বেটুলেচিয়া, কেছুয়াৰিনেচিয়া, এলিগনেচিয়া, লেগুমিনোচে, ম'ৰাচিয়া আৰু মাইৰিকেচিয়াকে ধৰি প্ৰায় ৩০টা প্ৰজাতিত পোৱা যায়। চাইপেৰাচিয়া আৰু ৰেচিঅ’নেচিয়া প্ৰজাতিতো একেধৰণৰ গঠন দেখা যায়, কিন্তু ইহঁতৰ শৰীৰবিজ্ঞান এতিয়াও অধ্যয়ন কৰা হোৱা নাই।৩
দুটা ৰূপ চিনাক্ত কৰা হয়: সৰল গুচ্ছিত শিপাই কেৱল এডাল শিপাৰ কাষেৰে শিপা গঠন কৰে; যৌগিক গুচ্ছিত শিপাই প্ৰাথমিক শিপা গঠন কৰে, আৰু প্ৰাথমিক শিপাবোৰত গৌণ শিপাও গঠন কৰে।
কিছুমান প্ৰটিচিয়া, যেনে বেংকচিয়া আৰু গ্ৰেভিলিয়াক উদ্যান শস্য আৰু ফুলৰ খেতি উদ্যোগে মূল্যৱান বুলি গণ্য কৰে। খেতিৰ ক্ষেত্ৰত কেৱল লাহে লাহে মুক্ত হোৱা কম ফছফৰাছযুক্ত সাৰ ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে, কিয়নো অধিক মাত্ৰাত ফছফৰাছৰ বিষক্ৰিয়া আৰু কেতিয়াবা আইৰণৰ অভাৱ হয়, যাৰ ফলত উদ্ভিদৰ মৃত্যু হয়। শস্য ব্যৱস্থাপনাৰ দ্বাৰা শিপাৰ বিঘিনি কম কৰিব লাগে, আৰু অপতৃণ কাটি বা ঘাঁহনিনাশক ঔষধৰ সংস্পৰ্শৰ জৰিয়তে নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব লাগে।
গুচ্ছিত শিপা থকা বহু উদ্ভিদৰ অৰ্থনৈতিক মূল্য আছে। প্ৰটিঅ’ইড শিপা থকা খেতি কৰা শস্যসমূহৰ ভিতৰত লুপিনাছ৪ আৰু মেকাডেমিয়া আদি অন্তৰ্ভুক্ত।
উৎস
5. Lambers, H. & Poot, P. (eds) 2003. Structure and Functioning of Cluster Roots and Plant Responses to Phosphate Deficiency. Kluwer Academic Publishers, Dordrecht.
6. Shane, M.W. & Lambers, H. 2005. Cluster roots: A curiosity in context. Plant Soil 274: 99–123. doi.org/10.1007%2Fs11104-004-2725-7
7. Lambers, H., Shane, M.W., Cramer, M.D., Pearse, S.J., & Veneklaas, E.J. 2006. Root structure and functioning for efficient acquisition of phosphorus: matching morphological and physiological traits. Ann. Bot. 98: 693–713. aob.oxfordjournals.org/cgi/content/abstract/98/4
তথ্যসূত্ৰ
- ↑ Grierson, P.F. and P. M. Attiwill. (1989). Chemical characteristics of the proteoid root mat of Banksia integrifolia L. (sic). Australian Journal of Botany. পৃ. 137–143
- ↑ Purnell, Helen M. (1960). Studies of the family Proteaceae: I. Anatomy and morphology of the roots of some Victorian species. Australian Journal of Botany. পৃ. 38–50
- ↑ Watt, Michelle and John R. Evans. (1999). Proteoid roots. Physiology and development. Plant Physiology. পৃ. 317–323
- ↑ P.J. Hocking and S. Jeffery. (2004). Cluster-root production and organic anion exudation in a group of old-world lupins and a new-world lupin. Plant and Soil. পৃ. 135–150
উৎস আৰু অনুজ্ঞাপত্ৰ
উৎস: অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া। এই প্ৰবন্ধটো অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ “গুচ্ছিত শিপা” প্ৰবন্ধৰ সংশোধন ৬২৪২৫২ (৭ আগষ্ট ২০২৬)ৰ পৰা আনি অসমীয়া বিশ্বকোষৰ গাঁথনিলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হৈছে। মূল লেখকসকলৰ তালিকা সম্পাদনা-ইতিহাসত উপলব্ধ। পাঠ্য CC BY-SA 4.0।