গুঁই

গুঁই (Bengal monitor বা Indian monitor; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ Varanus bengalensis) হ'ল ভাৰানাছ গণৰ অন্তৰ্ভুক্ত এক প্ৰজাতিৰ গুঁই। এই প্ৰজাতিটো বাংলাদেশ আৰু ভাৰতকে ধৰি দক্ষিণ আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ কেইবাখনো দেশত ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত। ইহঁত মূলতঃ স্থলচৰ। সাধাৰণতে মাইকীতকৈ মতাবোৰ ডাঙৰ হয়। আটাইতকৈ গধুৰ গুঁইৰ ওজন ৭.২ কিলোগ্ৰাম আৰু বন্দী মেদবহুল গুঁই আৰু অধিক গধুৰ হ’ব পাৰে।^১ এই প্ৰজাতিটো প্ৰধানকৈ কম উচ্চতাত আৰু অৰ্ধ শুকান মৰুভূমিৰ বাসস্থান আৰু আৰ্দ্ৰ অৰণ্যত পোৱা যায়। প্ৰায়ে কৃষি ক্ষেত্ৰ আৰু ১৫০০ মিটাৰ উচ্চতাৰ তলত পোৱা যায়।^২

শ্ৰেণীবিভাজন

ভাৰত আৰু শ্ৰীলংকাৰ গুঁইৰ সংখ্যা ম্যানমাৰৰ তুলনাত চোকোৰা বা বাকলিৰ গঠনৰ ফালৰ পৰা পৃথক; এই সংখ্যাক এসময়ত গুঁইৰ উপপ্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল, কিন্তু এতিয়া ইয়াক ভি. বেংগালেন্সিছ প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ দুটা প্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হয়।^৩ এসময়ত মনোনীত উপপ্ৰজাতি ভি. বেংগালেন্সিছ ম্যানমাৰৰ পশ্চিমে পোৱা যায়, আনহাতে পূবে গোধাফুটুকী গুঁই (ভি. নেবুলাছাছ) পোৱা যায়। গোধাফুটুকী গুঁই ( Clouded monitor)ক চকুৰ অঞ্চলত বৃদ্ধি পোৱা চোকোৰা বা বাকলিৰ শৃংখলাৰ উপস্থিতিৰ দ্বাৰা পৃথক কৰিব পাৰি। ভেণ্ট্ৰেল স্কেলৰ সংখ্যা ভিন্ন হয়, পশ্চিমত ১০৮ৰ পৰা পূবত ৭৫ (জাভা)লৈ হ্ৰাস পায়।^৪

বিৱৰণ

অপ্ৰাপ্তবয়স্ক গুঁই প্ৰাপ্তবয়স্কতকৈ অধিক ৰঙীন। ডেকেৰুৱা গুঁইৰ ডিঙি, ডিঙি আৰু পিঠিত ক’লা ৰঙৰ ক্ৰছবাৰৰ শৃংখলা থাকে। পেটটো বগা, ক'লা ক্ৰছবাৰৰ সৈতে বেণ্ডযুক্ত আৰু বিশেষকৈ সীমাৰ পূব অংশত ধূসৰ বা হালধীয়া ৰঙৰ দাগ থাকে। ডেকা গুঁইৰ পৃষ্ঠীয় অংশত হালধীয়া ৰঙৰ দাগবোৰৰ শৃংখলা থাকে আৰু ইহঁতক সংযোগ কৰা ক’লা অনুপ্ৰস্থ বাৰ থাকে। ইহঁত পূৰ্ণবয়স্ক হোৱাৰ লগে লগে পৃষ্ঠৰ ৰং পাতল বাদামী বা ধূসৰ হৈ পৰে আৰু ক’লা দাগবোৰে ইহঁতক দাগযুক্ত ৰূপ দিয়ে।^৫

গুঁইৰ বাহিৰৰ নাকৰ ফুটাবোৰ ফাটৰ দৰে আৰু অনুভূমিক অভিমুখী, চকু আৰু থুঁতৰিৰ আগ অংশৰ মাজত অৱস্থান কৰা। ইচ্ছামতে বন্ধ কৰিব পাৰি, বিশেষকৈ জাৱৰ বা পানী আঁতৰাই ৰাখিবলৈ।^৬ ছালৰ বাকলি‍বোৰ ঠাইতে আৰু কাষত ৰুক্ষ হয়, ইহঁতৰ ক্ষুদ্ৰ গাঁত থাকে, বিশেষকৈ মতাবোৰৰ ক্ষেত্ৰত ভালদৰে বিতৰণ হোৱা দেখা যায়৷^৭ মাইক্ৰ’প’ৰ থকা এই স্কেলবোৰৰ তলৰ ছালৰ কলাত গ্ৰন্থিৰ গঠন থাকে আৰু ই এটা নিঃসৰণ উৎপন্ন কৰে যিটো ফেৰ’মনৰ দৰে পদাৰ্থ হ’ব পাৰে। গুঁইৰ জিভাখন সাপৰ দৰেই কাঁইটযুক্ত। ইয়াৰ কাৰ্য্য মূলতঃ সংবেদনশীলতা, ডিঙিৰ তললৈ খাদ্য পৰিবহণৰ লগত বিশেষ জড়িত নহয়।

আন ছাউৰিয়ানৰ মোনাৰ দৰে হাওঁফাওঁত স্পঞ্জৰ দৰে কলা থাকে। ইয়াৰ ফলত গেছৰ বিনিময়ৰ হাৰ অধিক হয় আৰু বিপাকীয় ক্ৰিয়াৰ হাৰ দ্ৰুত আৰু কাৰ্য্যকলাপৰ মাত্ৰা অধিক হয়। সকলো মনিটৰৰ দৰেই ইহঁতৰ ছাবপ্লিউৰ’ডণ্ট দাঁত থাকে, অৰ্থাৎ দাঁতবোৰ হাড়ৰ ভিতৰৰ ফালে সংযুক্ত হৈ থাকে।^৮ দাঁতবোৰ ইটো সিটোৰ পিছফালে থাকে‍ আৰু প্ৰতিটো কাৰ্য্যক্ষম দাঁতৰ পিছফালে আৰু মাজত সলনি দাঁত থাকে (পলিফাইডন্ট)। মেক্সিলাৰী আৰু ডেণ্টেৰী দাঁত পাৰ্শ্বীয়ভাৱে সংকোচিত হয়, কেতিয়াবা সামান্য দাঁতযুক্ত কাটিব পৰা ধাৰৰ, আনহাতে প্ৰিমেক্সিলাৰী দাঁতবোৰ শংকুৰ দৰে। ইয়াৰ ভিতৰত ৭৮টা প্ৰিমেক্সিলাৰী দাঁত, ১০টা মেক্সিলাৰী আৰু ১৩টা ডেণ্টেৰী দাঁত আছে। সলনি কৰা দাঁতবোৰ আগবাঢ়ি যায় আৰু প্ৰতি বছৰে এটা দাঁতৰ বাবে প্ৰায় চাৰিটা দাঁত সলনি হয়।^৯

গুঁইৰ বিষগ্ৰন্থি থাকে।^১০ কিন্তু বিষক্ৰিয়াৰ ফলত মাৰাত্মক বৃক্ক বিকল হোৱাৰ এটা বিতৰ্কিত ঘটনাৰ প্ৰতিৱেদনহে পোৱা গৈছে৷^১১

বিতৰণ আৰু বাসস্থান

গুঁই ইৰাণৰ পৰা জাভালৈকে বিস্তৃত, আৰু ই আটাইতকৈ বেছি বিস্তৃত গুঁইৰ ভিতৰত অন্যতম।^১২ ই শুকান অৰ্ধশুষ্ক মৰুভূমিৰ বাসস্থানৰ পৰা আৰ্দ্ৰ অৰণ্যলৈকে ১৫০০ মিটাৰ (৪,৯০০ ফুট) তলৰ উচ্চতাত নদী উপত্যকাত বাস কৰে।^১৩ ই কৃষি অঞ্চলতো বাস কৰে, কিন্তু ডাঙৰ গছ থকা অৰণ্য পছন্দ কৰে।^১৪ সাধাৰণতে বৃহৎ গছৰ সৈতে ওখ মাটি ইহঁতৰ বাবে‍ অনুকূল অঞ্চল।^১৫

পৰিৱেশতন্ত্ৰ আৰু আচৰণ

গুঁই সাধাৰণতে অকলশৰীয়া আৰু সাধাৰণতে মাটিত বাস কৰে যদিও পোৱালিবোৰ প্ৰায়ে গছত দেখা যায়। গুঁই আৰু সোণগুঁই (Yellow monitor) সহানুভূতিশীল যদিও ইহঁতৰ বাসস্থানৰ দ্বাৰা আংশিকভাৱে পৃথক কাৰণ গুঁইয়ে‍ কৃষি অঞ্চলতকৈ বনাঞ্চল পছন্দ কৰে।^১৪ গুঁইয়ে সিহেঁত খন্দা গাঁত বা শিল আৰু অট্টালিকাৰ ফাটত আশ্ৰয় লয়, আনহাতে গোধাফুটুকী গুইয়ে‍ গছৰ ধোন্দ পছন্দ কৰে। দুয়োটা প্ৰজাতিয়ে পৰিত্যক্ত উঁই হাফলু ব্যৱহাৰ কৰে৷ গুঁই আন প্ৰজাতিৰ গুঁইৰ দৰেই দিনৰ ভাগত সক্ৰিয়, ৰাতিপুৱা ৬ বজাৰ ওচৰে‍-পাজৰে‍ সক্ৰিয় হৈ পৰে আৰু ৰাতিপুৱাৰ ৰ'দ লয়৷^১৬ শীতকালত ইহঁতে ইহঁতৰ বিচৰণ‍ক্ষেত্ৰৰ ঠাণ্ডা অংশত আশ্ৰয় লয় আৰু বিপাকীয় কাৰ্য্যকলাপ হ্ৰাস পোৱাৰ সময়ছোৱা পাৰ কৰিব পাৰে।^১৭ ইহঁত বিচৰণ‍ক্ষেত্ৰৰ সীমাৱদ্ধ নহয় আৰু খাদ্যৰ উপলব্ধতাৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই ঋতু অনুসৰি ইহঁতৰ বিচৰণ‍ক্ষেত্ৰ সলনি হ’ব পাৰে।^১৮

সাধাৰণতে ইহঁত লাজকুৰীয়া স্বভাৱৰ আৰু মানুহক এৰাই চলিব বিচাৰে৷ ইহঁতৰ দৃষ্টিশক্তি তীক্ষ্ণ আৰু প্ৰায় ২৫০ মিটাৰ দূৰত্বৰ পৰাই মানুহৰ গতিবিধি ধৰা পেলাব পাৰে। ধৰিলে অতি সামান্য সংখ্যক গুইয়েহে‍ কামোৰে, ইহেঁত খুব কমেইহে কামোৰে।^১৯ বন্দী অৱস্থাত প্ৰায় ২২ বছৰ জীয়াই থকাৰ কথা জনা গৈছে।^২০ প্ৰাপ্তবয়স্কৰ চিকাৰৰ ভিতৰত অজগৰ, স্তন্যপায়ী প্ৰাণী আৰু চৰাই আদি অন্যতম।