খেৰ্চনেচাছ

খেৰ্চনেচাছ (ইংৰাজী ভাষা: Chersonesus) বা মধ্যযুগীয় গ্ৰীক ভাষাত সংকুচিত ৰূপত খেৰ্চন আছিল এখন প্ৰাচীন গ্ৰীক উপনিৱেশ, যিখন প্ৰায় ২,৫০০ বছৰ পূৰ্বে ক্ৰিমিয়া উপদ্বীপৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬ষ্ঠ শতিকাত বিথিনিয়াৰ হাৰাক্লিয়া পোণ্টিকাৰ উপনিৱেশকাৰীসকলে এই উপনিৱেশখন স্থাপন কৰিছিল।

এই প্ৰাচীন চহৰখন ক্ৰিমিয়া উপদ্বীপৰ বৰ্তমানৰ চ্লেভাষ্টোপল চহৰৰ উপকণ্ঠত ক'লা সাগৰৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল, য'ত ইয়াক খেৰ্চনেচ বুলি কোৱা হয়। এই স্থানটো 'নেচনেল প্ৰিজাৰ্ভ অৱ টাউৰিক খেৰ্চনেচ'ৰ এটা অংশ। গ্ৰীক ভাষাত খেৰ্চনেচাছ নামৰ অৰ্থ হৈছে "উপদ্বীপ" আৰু ই উপনিৱেশখন স্থাপন কৰা স্থানটোক সঠিকভাৱে বৰ্ণনা কৰে। ইয়াক টাউৰিক খেৰ্চনেচৰ সৈতে খেলিমেলি কৰিব নালাগে, যিটো নাম প্ৰায়ে সমগ্ৰ দক্ষিণ ক্ৰিমিয়াৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰয়োগ কৰা হয়।

ধ্ৰুপদী যুগৰ বেছিভাগ সময়ছোৱাত খেৰ্চনেচাছ এখন গণতন্ত্ৰ হিচাপে পৰিচালিত হৈছিল, যাক নিৰ্বাচিত আৰ্চনৰ এটা গোট আৰু ডামিঅৰ্গী নামৰ এখন পৰিষদে শাসন কৰিছিল। সময় অতিবাহিত হোৱাৰ লগে লগে চৰকাৰখন অধিক অলিগাৰ্কী বা কুৰীনতন্ত্ৰী হৈ পৰিছিল আৰু ক্ষমতা আৰ্চনসকলৰ হাতত কেন্দ্ৰীভূত হৈছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩য় শতিকাৰপৰা সকলো নাগৰিকে লোৱা এটা শপত আজিও বৰ্তি আছে।^১২ ২০১৩ চনত ৰাষ্ট্ৰসংঘ শিক্ষা, বিজ্ঞান আৰু সংস্কৃতি সংস্থাৱে খেৰ্চনেচাছক এক বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰে।^৩

ইতিহাস

গ্ৰীক উপনিৱেশ

খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫ম শতিকাত এছিয়া মাইনৰৰ ক'লা সাগৰৰ পাৰত অৱস্থিত হাৰাক্লিয়া পোণ্টিকাৰ ডৰিয়ানসকলে ক্ৰিমিয়াৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশত (বৰ্তমানৰ চ্লেভাষ্টোপলৰ বাহিৰত) খেৰ্চনেচাছ সাগৰীয় বন্দৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই স্থানটো খিলঞ্জীয়া টাউৰিয়ানসকলৰ ভূ-খণ্ডৰ প্ৰান্তত অৱস্থিত আছিল আৰু ইয়াৰ গভীৰ পানীৰ বন্দৰসমূহ যথেষ্ট উন্নত আছিল। ধ্ৰুপদী যুগৰ বেছিভাগ সময়ছোৱাত খেৰ্চনেচাছ এখন গণতন্ত্ৰ আছিল, যাক নিৰ্বাচিত আৰ্চনৰ এটা গোট আৰু ডেমিউৰ্গী নামৰ এখন পৰিষদে শাসন কৰিছিল। সময় অতিবাহিত হোৱাৰ লগে লগে চৰকাৰখন অধিক কুৰীনতন্ত্ৰী হৈ পৰিছিল আৰু ক্ষমতা আৰ্চনসকলৰ হাতত কেন্দ্ৰীভূত হৈছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৪ৰ্থ শতিকাৰ মাজভাগলৈকে খেৰ্চনেচাছ এখন সৰু চহৰ আছিল। ইয়াৰ পিছত ই উত্তৰ-পশ্চিম ক্ৰিমিয়াৰ ভূ-খণ্ডলৈ বিস্তাৰিত হয় আৰু কেৰ্কিনিটিডা উপনিৱেশক নিজৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ লগতে বহুতো সামৰিক দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে।

বছপোৰান ৰাজ্য, খিলঞ্জীয়া চিথিয়ান আৰু টাউৰীসকলৰ বিৰুদ্ধে নিজকে ৰক্ষা কৰাৰ পাছত আৰু উপদ্বীপৰ পশ্চিম উপকূলত নিজৰ ক্ষমতা বিস্তাৰ কৰাৰ পাছতেও, চহৰখনে প্ৰায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১১০ চনত মিথ্ৰিডেটছ ষষ্ঠ ইউপেটৰ আৰু তেওঁৰ জেনেৰেল ডিওফেণ্টাছৰ সহায় ল’বলৈ বাধ্য হৈছিল আৰু বছপোৰান ৰাজ্যৰ ওচৰত আত্মসমৰ্পণ কৰিছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকাৰ মাজভাগৰপৰা ৩৭০ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ই ৰোমৰ অধীনত আছিল আৰু ইয়াত এটা সামৰিক ছাউনী আছিল, যাৰ পিছত ইয়াক হুণসকলে দখল কৰে।

বাইজেণ্টাইন যুগ

প্ৰাক মধ্যযুগত ই এক বাইজেণ্টাইন সম্পত্তি হৈ পৰিছিল আৰু ৫৮১ চনত গোতূৰ্কসকলৰ অৱৰোধৰ প্ৰতিৰোধ কৰিছিল। ইয়াত বাইজেণ্টাইন শাসন শিথিল আছিল: চহৰখনৰ নিয়ন্ত্ৰণতকৈ সুৰক্ষাৰ বাবেহে এটা সৰু ৰাজকীয় সামৰিক ছাউনী আছিল আৰু চহৰখনে স্বায়ত্তশাসন উপভোগ কৰিছিল। ই বাইজেণ্টাইনৰ বাবে দুটা দিশত উপযোগী আছিল: বৰ্বৰ জনজাতিসমূহক নিৰীক্ষণ কৰিবলৈ ই এক নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ আছিল আৰু ইয়াৰ নিৰ্জনতাই ৰোমান তথা পৰৱৰ্তী বাইজেণ্টাইন চৰকাৰক অসন্তুষ্ট কৰা লোকসকলৰ বাবে এক জনপ্ৰিয় নিৰ্বাসন স্থান কৰি তুলিছিল। ইয়াৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ ভিতৰত আছিল পোপ ক্লিমেণ্ট প্ৰথম, পোপ মাৰ্টিন প্ৰথম আৰু ক্ষমতাচ্যুত বাইজেণ্টাইন সম্ৰাট জাষ্টিনিয়ান দ্বিতীয়।

থিঅ'ফেনিছ দ্য কনফেচৰ আৰু অন্যান্যসকলৰ মতে, ৭ম শতিকাৰ শেষৰফালে খেৰ্চনেচাছ আছিল এজন খাজাৰ গৱৰ্নৰৰ বাসস্থান। প্ৰায় ৭০৫ আৰু ৮৪০ চনৰ ভিতৰত চহৰখনৰ কাৰ্যকলাপ নিৰ্বাচিত বিষয়াসকলে পৰিচালনা কৰিছিল, যাৰ উপাধি আছিল 'বাবাঘুছ', যাৰ অৰ্থ আছিল "চহৰৰ পিতৃ।" ^৪

৮৩৩ চনত সম্ৰাট থিঅ'ফিলাছে সম্ভ্ৰান্ত ব্যক্তি পেট্ৰোনাছ কামাটেৰোছক চহৰখন আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহৰ প্ৰত্যক্ষ নিয়ন্ত্ৰণ ল’বলৈ পঠিয়াইছিল, যিয়ে শেহতীয়াকৈ খাজাৰ দুৰ্গ চাৰ্কেলৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য পৰ্যবেক্ষণ কৰিছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে ক্লিমাতা/খেৰ্চনৰ থিম প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ৯৮০-ৰ দশকলৈকে ই বাইজেণ্টাইনৰ হাতত আছিল, যেতিয়া ই কিয়েভান ৰুছৰ মহান ভ্লাদিমিৰৰ হাতত পৰে বুলি জনা যায়। ভ্লাদিমিৰে কেৱল তেতিয়াহে দুৰ্গটো খালী কৰিবলৈ সন্মত হৈছিল, যদিহে বাচিল দ্বিতীয়ৰ ভগ্নী আন্না পোৰফিৰোজেনেটাক তেওঁৰ সৈতে বিবাহ পাশত আবদ্ধ হ’বলৈ দিয়া হয়। এই দাবীয়ে কনষ্টেণ্টিনোপলত এক চাঞ্চল্যৰ সৃষ্টি কৰিছিল। বিবাহৰ পূৰ্বচৰ্ত হিচাপে ভ্লাদিমিৰে ৯৮৮ চনত ইয়াতে বাপ্তিস্ম গ্ৰহণ কৰে, যাৰ ফলত কিয়েভান ৰুছৰ বাপ্তিস্মৰ পথ প্ৰশস্ত হয়। ইয়াৰ পিছত কোৰচুন খালী কৰা হয়।

যিহেতু এই অভিযানৰ কোনো লিপি গ্ৰীক উৎসসমূহত পোৱা নাযায়, ইতিহাসবিদসকলে মত প্ৰকাশ কৰিছে যে এই বিৱৰণটো প্ৰকৃততে ১০৪৩ চনৰ ৰুছ-বাইজেণ্টাইন যুদ্ধ আৰু এটা বেলেগ ভ্লাদিমিৰৰ (ভ্লাদিমিৰ অৱ নভগৰোড) ঘটনাকহে বুজায়। দৰাচলতে, কোৰচুনত স্লাভসকলে লুট কৰা বেছিভাগ মূল্যৱান সামগ্ৰী নভগৰোডলৈ লৈ যোৱা হৈছিল (সম্ভৱতঃ প্ৰথম নভগৰোডিয়ান বিছপ জোৱাচিম দ্য কোৰচুনিয়ানৰ জৰিয়তে, কিয়নো তেওঁৰ উপাধিয়ে কোৰচুনৰ সৈতে সম্পৰ্ক সূচায়), য’ত সেইবোৰ ২০ শতিকালৈকে নভগৰোডৰ চেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলত সংৰক্ষিত আছিল। এই "কোৰচুন সম্পদ"ৰ ভিতৰত আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় বস্তুসমূহৰ একটা হৈছে তামৰ কোৰচুন গেট, যিটো সম্ভৱতঃ নভগৰোডিয়ানসকলে কোৰচুনত দখল কৰিছিল আৰু এতিয়া ই চেইণ্ট ছফিয়া কেথেড্ৰেলৰ এটা অংশ।

চতুৰ্থ ক্ৰুচেডৰ (১২০২–০৪) পিছত, খেৰ্চনেচাছ থিওডোৰোৰ প্ৰিন্সিপালিটি হিচাপে ট্ৰেবিজোণ্ডৰ বাইজেণ্টাইন সাম্ৰাজ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হৈ পৰে। ১৪৬১ চনত ট্ৰেবিজোণ্ড অৱৰোধৰ পিছত থিওডোৰোৰ প্ৰিন্সিপালিটি স্বতন্ত্ৰ হয়। চহৰখন ১৩ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে জেনোৱাৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে, যিয়ে গ্ৰীকসকলক তাত ব্যৱসায় কৰাত বাধা দিছিল। ১২৯৯ চনত নোগাই খানৰ গোল্ডেন হৰ্ডৰ মংগোল বাহিনীয়ে চহৰখন ধ্বংস কৰে। বাইজেণ্টাইন উৎসসমূহত শেষবাৰৰ বাবে ১৩৯৬ চনত খেৰ্চনেচাছৰ উল্লেখ পোৱা যায় আৰু পুৰাতাত্ত্বিক প্ৰমাণৰ ভিত্তিত এই স্থানটো পৰৱৰ্তী দশকত পৰিত্যাগ কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।

ধৰ্মীয় ইতিহাস

খেৰ্চনেচাছ শতিকা ধৰি এক ৰোমান আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত গ্ৰীক বা অৰ্থডক্স বিছপৰ আসন আছিল। ই অতি সোনকালেই আৰ্চবিছপৰ মৰ্যাদা লাভ কৰিছিল, কিয়নো Notitiae Episcopatuum-ত ইয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ১৪৭৫ চনত তুৰ্কীৰদ্বাৰা ওটচামন সাম্ৰাজ্য জয় আৰু চহৰখন ধ্বংস হোৱাৰ পিছত ই বিলুপ্ত হয়।^৫

১৯ শতিকাৰ শেষৰফালে, এই স্থানৰ দিশ উন্মোচিত কৰা এটা সৰু পাহাৰৰ ওপৰত এক বিশাল ৰাছিয়ান অৰ্থডক্স চেইণ্ট ভ্লাদিমিৰ কেথেড্ৰেল (১৮৯২ চনত সম্পূৰ্ণ হোৱা) নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বাইজেণ্টাইন শৈলীত নিৰ্মিত এই কেথেড্ৰেলখন ভ্লাদিমিৰৰ বাপ্তিস্মৰ স্থানক স্মৰণ কৰাৰ উদ্দেশ্যে সজা হৈছিল।

১৩৩৩ চনত খেৰ্চনেচাছ ইন জেচিয়াৰ ৰোমান কেথলিক আৰ্চডায়োচিছ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল, কিন্তু এনে লাগে যে ইয়াৰ কেৱল এজন বিছপ আছিল, যিজন আছিল ৰিচাৰ্ড দ্য ইংলিচমেন নামৰ এজন ডমিনিকান ধৰ্মযাজক।^৬ বৰ্তমান কেথলিক গীৰ্জাৰদ্বাৰা ইয়াক এক নামমাত্ৰ আৰ্চবিছপৰ আসন হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে^৭ আৰু খেৰ্চনেচাছ নামৰ অন্যান্য ধৰ্মীয় আসনসমূহৰ সৈতে হোৱা খেলিমেলি দূৰ কৰিবলৈ ইয়াক বিশেষভাৱে খেৰ্চনেচাছ ইন জেচিয়া বুলি কোৱা হয়।

অৱশিষ্টসমূহ

পুৰাতাত্ত্বিক স্থান

খেৰ্চনেচাছৰ প্ৰাচীন ধ্বংসাৱশেষসমূহ বৰ্তমান চ্লেভাষ্টোপলৰ এটা উপকণ্ঠ অঞ্চলত অৱস্থিত। ১৮২৭ চনৰপৰা ৰাছিয়া চৰকাৰে এই স্থানত খনন কাৰ্য আৰম্ভ কৰিছিল। বৰ্তমান ই এক জনপ্ৰিয় পৰ্যটন আকৰ্ষণ আৰু ইয়াক এটা পুৰাতাত্ত্বিক উদ্যান হিচাপে সুৰক্ষিত কৰা হৈছে।

ইয়াৰ ভৱনসমূহত গ্ৰীক, ৰোমান আৰু বাইজেণ্টাইন সংস্কৃতিৰ মিশ্ৰিত প্ৰভাৱ দেখিবলৈ পোৱা যায়। ইয়াৰ প্ৰতিৰক্ষা দেৱালখন প্ৰায় ৩.৫ কিলোমিটাৰ দীঘল, ৩.৫ ৰপৰা ৪ মিটাৰ বহল আৰু ৮ ৰপৰা ১০ মিটাৰ ওখ আছিল, য’ত ১০ ৰপৰা ১২ মিটাৰ উচ্চতাৰ স্তম্ভ আছিল। এই দেৱালসমূহে প্ৰায় ৩০ হেক্টৰ এলেকা আৱৰি আছিল।^৮ ইয়াৰ গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত এটা ৰোমান এম্ফিথিয়েটাৰ আৰু এটা গ্ৰীক মন্দিৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছে। ১৪ শতিকাৰপৰা এই স্থানত কোনো মানুহে বসবাস নকৰা বাবে ই বাইজেণ্টাইন জীৱনধাৰাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিনিধিত্বমূলক স্থান হিচাপে পৰিগণিত হৈছে।

চহৰখনৰ নিয়ন্ত্ৰণত থকা আশে-পাশে থকা ভূমি বা কোৰা (chora) কেইবা বৰ্গ কিলোমিটাৰ জুৰি বিস্তৃত এক প্ৰাচীন কিন্তু বৰ্তমান অনুৰ্বৰ কৃষিভূমি আছিল, য’ত দ্ৰাক্ষাৰস (wine) চেপা যন্ত্ৰ আৰু প্ৰতিৰক্ষামূলক স্তম্ভৰ অৱশিষ্ট পোৱা গৈছে। পুৰাতাত্ত্বিকসকলৰ মতে, প্ৰাপ্ত প্ৰমাণে ইংগিত কৰে যে স্থানীয় লোকসকলক দাস (slavery) হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে খেতিৰ কামৰ বাবে মজুৰি দিয়া হৈছিল।

খনন কাৰ্যত উদ্ধাৰ হোৱা সমাধিৰ ফলকসমূহে গ্ৰীকসকলৰপৰা পৃথক এক কবৰস্থ কৰাৰ পদ্ধতিৰ ইংগিত দিয়ে। ইয়াত সমগ্ৰ পৰিয়ালৰ পৰিৱৰ্তে প্ৰতিটো পাথৰে এজন নিৰ্দিষ্ট ব্যক্তিৰ সমাধিকহে সূচায় আৰু ইয়াৰ সজ্জাত কবৰৰ মূৰ্তিৰ পৰিৱৰ্তে কেৱল কঁকালৰ পেটি (sashes) আৰু অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰৰ দৰে বস্তুখহে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। পুৰাতাত্ত্বিকসকলে বিচাৰি পোৱা আধাতকৈও অধিক সমাধিত শিশুৰ হাড় পোৱা গৈছে। ভস্মীভূত অৱশিষ্টই ইংগিত কৰে যে চহৰখন লুণ্ঠন আৰু ধ্বংস কৰা হৈছিল।

২০০৭ চনত ইউক্ৰেইনৰ সাতটা আশ্চৰ্যৰ ভোটগ্ৰহণত খেৰ্চনেচাছে যুটীয়াভাৱে পঞ্চম স্থান লাভ কৰিছিল।

২০০৯ চনৰ ১৩ ফেব্ৰুৱাৰীত ইউক্ৰেইনৰ প্ৰতিৰক্ষা মন্ত্ৰী ইউৰি যেখানুৰোভএ ৰাছিয়াৰ ক'লা সাগৰীয় নৌবহৰক এই স্থানৰপৰা নিজৰ মটৰ গাড়ীৰ ডিপোটো অন্য স্থানলৈ স্থানান্তৰ কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছিল। ৰাছিয়াৰ ক'লা সাগৰীয় নৌবহৰৰ মটৰ গাড়ীৰ ডিপোৰ অৱস্থিতি এই সংৰক্ষিত স্থানটোক ইউনেস্কোৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত অন্যতম অন্তৰায় আছিল।^৯

২০১৭ চনত পুৰাতাত্ত্বিকসকলে চ্লেভাষ্টোপলৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলত দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি সম্বলিত এটা প্ৰাচীন গ্ৰীক যজ্ঞবেদীৰ টুকুৰা আৱিষ্কাৰ কৰে।

২০২২ চনত গৱেষকসকলে খেৰ্চনেচাছৰ উত্তৰ অংশৰ এখন কবৰস্থানৰপৰা উপনিৱেশখনৰ প্ৰাচীনতম সময়ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫ম ৰপৰা ৪ৰ্থ শতিকাৰ ভিতৰত) মানুহৰ কংকালৰ অৱশিষ্ট বিশ্লেষণ কৰিছিল। বেছিভাগ মৃতদেহকে ভাঁজ কৰা অৱস্থাত কবৰ দিয়া হৈছিল, য’ত তেওঁলোকৰ ভৰি দুখন কোচ খুৱাই বুকুলৈকে জাপি দিয়া হৈছিল। আনহাতে কমসংখ্যক মৃতদেহ চিত কৰি শুৱাই হাত-ভৰি পোনকৈ ৰখা অৱস্থাত কবৰ দিয়া হৈছিল। গৱেষকসকলে পাইছিল যে কবৰ দিয়াৰ অৱস্থিতি যিয়েই নহওক কিয়, বেছিভাগ ব্যক্তি জিনীয়ভাৱে ইজনে সিজনৰ সৈতে সদৃশ আছিল। এই ফলাফলে উত্তৰ ক'লা সাগৰীয় অঞ্চলত কবৰ দিয়াৰ অৱস্থিতি মৃতকৰ বংশৰদ্বাৰা নিৰ্ধাৰিত হৈছিল বুলি প্ৰচলিত ধাৰণাটোক প্ৰত্যাহ্বান জনায়—য’ত ধাৰণা কৰা হৈছিল যে ভাঁজ কৰা সমাধিৰ লোকসকল স্থানীয় টাউৰিয়ান আছিল আৰু পোনকৈ শুৱাই থোৱা সমাধিৰ লোকসকল গ্ৰীক উপনিৱেশকাৰী আছিল।^১০

১৯৩৫ চনৰ বেচিলিকা

১৯৩৫ চনৰ বেচিলিকা হৈছে খেৰ্চনেচাছত খানি উলিওৱা আটাইতকৈ বিখ্যাত বেচিলিকা। ইয়াৰ প্ৰকৃত নাম জনা নাযায়, গতিকে "১৯৩৫" সংখ্যাটোৱে ইয়াক আৱিষ্কাৰ কৰা বছৰটোক বুজায়।^১১ এই বেচিলিকাখন সম্ভৱতঃ ৬ শতিকাত এটা পূৰ্বৰ মন্দিৰৰ স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাক ইতিহাসবিদসকলে এটা নামঘৰ (synagogue) বুলি ধাৰণা কৰে। এই স্থানতে খ্ৰীষ্ট ধৰ্মৰ প্ৰথম দিনবোৰৰ এটা সৰু মন্দিৰো আছিল।^১২ ১৯৩৫ চনৰ বেচিলিকাক প্ৰায়ে খেৰ্চনেচাছক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা এক প্ৰতীকী ছবি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ছবি এখন ইউক্ৰেইনৰ বেংকনোটতো দেখা পোৱা যায়।^১১

সংগ্ৰহালয়ৰ সমলসমূহ

পুৰাতাত্ত্বিক স্থানসমূহৰ উপৰি, সংগ্ৰহালয়টোত খ্ৰীষ্টাব্দ ৫ম শতিকাৰপৰা ১৫ শতিকালৈকে প্ৰায় ২,০০,০০০টা সৰু সৰু বস্তু আছে, যাৰ ভিতৰত ৫,০০০ তকৈও অধিক বস্তু বৰ্তমান প্ৰদৰ্শিত কৰা হৈছে। এইসমূহৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আছে:^১৩

• প্ৰাচীন পাঠ্যসমূহ, য’ত খেৰ্চনেচৰ নাগৰিকসকলৰ শপত (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩য় শতিকা) আৰু ডিઓফেণ্টাছৰ সন্মানত জাৰি কৰা অধ্যাদেশসমূহ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২য় শতিকা) অন্তৰ্ভুক্ত আছে
• মুদ্ৰাৰ এক সংগ্ৰহ
• ক’লা-বগা শিলৰ গুটি আৰু ৰঙীন শিলেৰে নিৰ্মিত এটা মোজাইক
• প্ৰাচীন মৃৎশিল্প
• স্থাপত্যৰ টুকুৰা, য’ত প্ৰাচীন আৰু মধ্যযুগীয় অ্যাবাকচ, ৰিলিফ বা শিল্পকলা আৰু প্ৰাচীন দেৱালচিত্ৰৰ অৱশিষ্ট অন্তৰ্ভুক্ত আছে

বৰ্তমানৰ অধ্যয়ন

অষ্টিনৰ টেক্সাছ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ইনষ্টিটিউট অৱ ক্লাচিকেল আৰ্কিঅ’লজী আৰু স্থানীয় পুৰাতাত্ত্বিক উদ্যানে ১৯৯২ চনৰপৰা এই স্থানত অনুসন্ধান চলাই আহিছে। ইউক্ৰেইন চৰকাৰে এই স্থানটোক নিজৰ সম্ভাৱ্য বিশ্ব ঐতিহ্য তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে। অৱশ্যে, এই স্থানটো বৰ্তমান ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি অহা নগৰীকৰণৰ আগ্ৰাসন আৰু উপকূলীয় খহনীয়াৰ বাবে বিপদাপন্ন হৈ পৰিছে।

২০১৩ চনত, এই প্ৰাচীন গ্ৰীক চহৰখনৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু ইয়াৰ নিয়ন্ত্ৰণত থকা ভূ-খণ্ডক ইউনেস্কো বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হয়। এই বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰখন সাতটা স্থানৰে গঠিত, য’ত খেৰ্চনেচাছ চহৰ আৰু ছয়টা কৃষিভূমিৰ প্লট অন্তৰ্ভুক্ত আছে। এই স্থানটোক ইউনেস্কোৰ মাপকাঠী (ii)—প্ৰাচীন গ্ৰীক, ৰোমান আৰু বাইজেণ্টাইনসকলৰ মাজত সাংস্কৃতিক আদান-প্ৰদানৰ এক "অনন্য ভৌতিক প্ৰমাণ" হিচাপে, আৰু (v)—এই প্ৰাচীন সমাজসমূহে কেনেকৈ কৃষিভূমি সংগঠিত কৰিছিল তাৰ এক সুসংৰক্ষিত উদহৰণ হিচাপে এক বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল। ইউনেস্কোৱে এই অঞ্চলসমূহক এই স্থানত বসবাস কৰা প্ৰাচীন জনসংখ্যাৰ সাংস্কৃতিক জীৱন-শৈলী আৰু ভূমিৰ ব্যৱহাৰ প্ৰদৰ্শন কৰা বুলি গণ্য কৰে।^১৪

২০১৪ চনত ক্ৰিমিয়া উপদ্বীপটো ৰাছিয়াই নিজৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল, কিন্তু ইউনেস্কোৱে স্থিতি বাহাল ৰাখিছে যে তেওঁলোকে ক্ৰিমিয়া আৰু ইয়াৰ ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰসমূহ ইউক্ৰেইনৰ অধীনত থকা বুলিহে স্বীকৃতি দি যাব।^১৫

সমস্যা আৰু বিতৰ্ক

প্ৰাচীন পুৰাতাত্ত্বিক স্থানৰ ভিতৰত আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে আধুনিক অট্টালিকাৰ আগ্ৰাসন, লগতে এনে উন্নয়নমূলক চাপ প্ৰতিহত কৰাৰ বাবে পুঁজিৰ অভাৱে খেৰ্চনেচাছৰ স্থানটোক সম্পূৰ্ণৰূপে বিপদাপন্ন কৰি তুলিছে।^১৬

২০১০ চনৰ অক্টোবৰ মাহৰ এক প্ৰতিৱেদন Saving Our Vanishing Heritage-ত গ্লোবেল হেৰিটেজ ফাণ্ডে খেৰ্চনেচাছক অপূৰণীয় ক্ষতি আৰু ধ্বংসৰ "চৰম সীমা"ত থকা বিশ্বৰ ১২টা স্থানৰ অন্যতম হিচাপে চিহ্নিত কৰিছিল, যাৰ প্ৰধান কাৰণ হিচাপে অপৰ্যাপ্ত ব্যৱস্থাপনা আৰু উন্নয়নমূলক চাপক উল্লেখ কৰা হৈছিল।^১৭

২০১৫ চনৰ ২৯ জুলাইত, চ্লেভাষ্টোপলৰ গৱৰ্নৰ চাৰ্গেই মেনয়াইলোৱে এক বিতৰ্কিত পদক্ষেপ লৈ নেচনেল প্ৰিজাৰ্ভ অৱ টাউৰিক খেৰ্চনেচৰ সঞ্চালক আন্দ্ৰেই কুলাগিনক চাকৰিৰপৰা বৰ্খাস্ত কৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ খেৰ্চনেচাছৰ ৰাছিয়ান অৰ্থডক্স কেথেড্ৰেল অৱ চেইণ্ট ভ্লাদিমিৰৰ প্ৰধান ধৰ্মযাজক চাৰ্গেই খিল্যুটাক এই সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ নতুন সঞ্চালক হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। এই পদক্ষেপে সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ মাজত তীব্ৰ প্ৰতিবাদৰ সৃষ্টি কৰে আৰু সকলো ১০৯ জন সদস্যই সন্মিলিতভাৱে নতুন সঞ্চালকজনৰ অধীনত কাম কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। ২০১৪ চনত ৰাছিয়াই ক্ৰিমিয়া নিজৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ অলপ পাছতে মেনয়াইলোক ৰাছিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ভ্লাদিমিৰ পুতিনে গৱৰ্নৰ হিচাপে নিযুক্তি দিয়াৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত, এই সংঘাতটোক লৈ সংবাদ মাধ্যমত ইয়াৰ ৰাজনৈতিক দিশৰ বাবে বিশেষ চৰ্চা হৈছিল। কৰ্মচাৰীসকলে দাবী কৰিছিল যে মেনয়াইলো আৰু কুলাগিনৰ মাজত সংঘাত ১১ জুলাইত আৰম্ভ হৈছিল, যেতিয়া কুলাগিনে সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ ভূ-খণ্ডত এটা পথ নিৰ্মাণ প্ৰকল্পৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল, যিটো প্ৰকল্পক গৱৰ্নৰ মেনয়াইলোৱে সুৰক্ষিত অঞ্চলত নিৰ্মাণ কাৰ্যৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অনুমতি অবিহনেই অনুমোদন জনাইছিল। অৱশেষত, কৰ্মচাৰী আৰু স্থানীয় লোকৰ চাপত ফাদাৰ চাৰ্গেই এই পদৰপৰা পদত্যাগ কৰে।^১৮

২০২৬ চনৰ ২৩ জুলাইত, ৰাছিয়াৰ কৰ্তৃপক্ষৰদ্বাৰা কৰা নতুন নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰু পুৰাতাত্ত্বিক খণ্ডনৰ ফলত হোৱা ক্ষতিৰ বাবে খেৰ্চনেচাছ আৰু ইয়াৰ কোৰাক বিপদাপন্ন বিশ্ব ঐতিহ্যৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।^১৯

গ্ৰন্থসূচী আৰু অতিৰিক্ত পঠন

• Anokhin, Vladilen A. The Coinage of Chersonesus: IV century B.C.–XII century A.D. Oxford: British Archaeological Reports, 1980 (paperback, ).
• Carter, Joseph Coleman; Crawford, Melba; Lehman, Paul; Nikolaenko, Galina; Trelogan, Jessica. "The Chora of Chersonesos in Crimea, Ukraine", American Journal of Archaeology, Vol. 104, No. 4. (2000), pp. 707–741.
• Carter, Joseph Coleman; Mack, Glenn Randall. Crimean Chersonesos: City, Chora, Museum, and Environs. Austin, TX: David Brown Book Company, 2003 (paperback, ).
• Kozelsky, Mara. "Ruins into Relics: The Monument to Saint Vladimir on the Excavations of Chersonesos, 1827–57", The Russian Review, Vol. 63, No. 4. (2004), pp. 655–672.
• Norwich, John Julius. Byzantium: The Early Centuries. New York: Alfred A. Knopf, 1989 (hardcover, ).
• Saprykin, Sergey Yu. Heracleia Pontica and Tauric Chersonesus before Roman domination: (VI–I centuries B.C.). Amsterdam: A.M. Hakkert, 1997 .
• Stolba, Vladimir F. Greek Countryside in Ancient Crimea: Chersonesean Chora in the Late Classical to Early Hellenistic Period Aarhus 2014.
• Vus, Oleh. The Defensive Structures of Early Byzantine Cherson: Reconstruction and Development of City Fortification from the Fourth to the Sixth Centuries. 2017. www.academia.edu/85590107/The_Defensive_Structur
• Vus, Oleh. The Mobile Group of the Roman Army in Taurica at the end of III—V centuries. 2016. www.academia.edu/85638770/The_Mobile_Group_of_th
• Vus, Oleh. Defense doctrine of Byzantium in the Northern Black Sea region: engineering defense of Taurika and the Bosphorus in the late 4th — early 7th centuries. 2010. www.academia.edu/85524504/Defense_doctrine_of_By

উৎস আৰু বাহ্যিক সংযোগ

• খেৰ্চনেচাছ সম্পৰ্কে ৱেবছাইট
• দ্য খেৰ্চনেচ কালেকচন। সংখ্যা ১৪-২২ (২০০৫-২০২১)। (উন্মুক্ত মনোভাবেৰে সংগ্ৰহালয়-সংৰক্ষিত "খেৰ্চনেচাছ টাউৰিকা"ৰ মূল সাময়িক বৈজ্ঞানিক সংস্কৰণ)
• এই অঞ্চলৰ প্ৰাচীন মানচিত্ৰৰ উচ্চ ৰিজ’লিউচন ছবি
• ইংৰাজী অনুবাদৰ সৈতে খেৰ্চনেচাছৰ গ্ৰীক শিলালিপিসমূহ - IOSPE³ III