কান্ব বংশ

কান্ব বংশ বা কানৱা বংশ মগধৰ ব্ৰাহ্মণ শাসকৰ বংশ আছিল, যিটো বাসুদেৱ কান্বই পূৰ্বৰ শুংগ বংশক ওফৰাই পেলোৱাৰ পাছত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৭৩ চনৰপৰা খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৮ চনলৈকে শাসন কৰিছিল।^১২

যদিও পৌৰাণিক সাহিত্যই কান্বসকলে পাটলিপুত্ৰৰ শুংগসকলৰ পূৰ্বৰ ৰাজধানী, পূব ভাৰতৰ মগধৰপৰা শাসন কৰিছিল বুলি ইংগিত দিয়ে, তেওঁলোকৰ মুদ্ৰাসমূহ মূলতঃ মধ্য ভাৰতৰ বিদিশা অঞ্চল আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে পোৱা যায়,^৩ যিটো পিছৰ শুংগ শাসকসকলৰ ৰাজধানীও আছিল।^৪

খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৭৩ চনত বাসুদেৱ কান্ৱৰদ্বাৰা কান্ৱ বংশ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। বাসুদেৱ প্ৰথমে শুংগ সম্ৰাট দেৱভুতিৰ মন্ত্ৰী আছিল আৰু তাৰ পিছত তেওঁ পূৰ্বৰ সম্ৰাটক হত্যা কৰি সিংহাসন দখল কৰিছিল।^৫ কান্ব শাসকে শুংগ বংশৰ ৰজাসকলক তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্যৰ এটা কোণত অস্পষ্টভাৱে শাসন কৰি যাবলৈ অনুমতি দিছিল। চাৰিজন কান্ৱ শাসক আছিল। পুৰাণৰ মতে, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৮ চনত সাতবাহনসকলে তেওঁলোকৰ বংশৰ অন্ত পেলাইছিল।^৬৭

উৎপত্তি

কান্ব ৰজাসকল ব্ৰাহ্মণ আছিল।^৮ তেওঁলোক সৌভৰী ঋষিৰ বংশধৰ আছিল। বসুদেৱ কান্বই শুংগ বংশৰ দেৱভূতিক বধ কৰি কান্ব বংশৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰে।^৯

শাসকসকল

কান্ৱ বংশৰ প্ৰথম শাসক আছিল বসুদেৱ, যাৰ গোত্ৰৰ নামেৰে এই বংশৰ নামকৰণ কৰা হৈছিল।^১০ তেওঁৰ পিছত তেওঁৰ পুত্ৰ ভূমিমিত্ৰ ৰাজপাটত বহে। পাঞ্চল ৰাজ্যৰ পৰা আৱিষ্কাৰ হৈছে কিংবদন্তি ভূমিমিত্ৰৰ মুদ্ৰা। "কান্বাস্য" কিংবদন্তি থকা তামৰ মুদ্ৰাও বিদিশাৰ পৰা পোৱা গৈছে, লগতে বৎস ৰাজ্যৰ কৌশাম্বিৰ পৰাও পোৱা গৈছে।^১১ ভূমিমিত্ৰই চৈধ্য বছৰ ৰাজত্ব কৰিছিল আৰু পিছলৈ তেওঁৰ পুত্ৰ নাৰায়ণ ৰাজত্ব কৰিছিল। নাৰায়ণে বাৰ বছৰ ৰাজত্ব কৰিছিল। তেওঁৰ পিছত তেওঁৰ পুত্ৰ সুশৰমান যি কান্ব বংশৰ শেষ ৰজা আছিল।^১২১৩

উত্তৰাধিকাৰ

সাতবাহনৰ হাতত পৰাজয় আৰু কান্ব বংশৰ পতনৰ পিছত মগধ সাম্ৰাজ্যৰ অন্ত পৰিল। সাতবাহন বংশৰ দ্বাৰা কান্ব বংশক পৰাজয় কৰাটো মধ্য ভাৰতৰ স্থানীয় পৰিঘটনা আছিল^১৪১৫ আৰু ঐতিহাসিক সমলৰ প্ৰমাণে প্ৰকাশ কৰে যে পিছলৈ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব প্ৰথম শতিকাৰ পৰা খ্ৰীষ্টীয় দ্বিতীয় শতিকালৈকে মগধ কৌশম্বিৰ মিত্ৰ বংশৰ আধিপত্যৰ অধীনলৈ আহিছিল।^১৫

পুৰাণত কোৱা হৈছে যে কান্ব বংশৰ শেষৰজন ৰজাক অন্ধ্ৰ বংশ প্ৰতিষ্ঠা কৰা বালিপুচ্চই হত্যা কৰিছিল^১৬ কিন্তু ইয়াৰ সমৰ্থনত মুদ্ৰা, লিপি বা আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণৰ অভাৱ।