অসমীয়া বিশ্বকোষঅসম আৰু অসমীয়া ভাষাৰ জ্ঞানকোষ
অৱদান
বিবিধ

ইথানল ইন্ধন

ইথানল ইন্ধন হৈছে সাধাৰণতে কুঁহিয়াৰ, মাকৈ আৰু অন্যান্য জৈৱবস্তুৰ দৰে শস্যৰপৰা চেনি কিম্বন কৰি উৎপাদিত এলকহল ভিত্তিক ইন্ধন যদিও ইয়াক পেট্ৰলিয়ামৰ ডেৰাইভেটিভৰপৰাও সংশ্লেষণ কৰিব পাৰি।

অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ অৱদানকাৰীসকল হালনাগাদ: ২৩ ছেপ্তেম্বৰ ২০২৬ ৪,২৮৬ শব্দ · ২৪ মিনিট সংগৃহীত ৭২
সংশোধনৰ পৰামৰ্শ
Percent of corn used for Ethanol (right)}}
Percent of corn used for Ethanol (right)}}ছবি: Wikideas1 · CC0

in the Swedish market.]]

ইথানল ইন্ধন হৈছে সাধাৰণতে কুঁহিয়াৰ, মাকৈ আৰু অন্যান্য জৈৱবস্তুৰ দৰে শস্যৰপৰা চেনি কিম্বন কৰি উৎপাদিত এলকহল ভিত্তিক ইন্ধন যদিও ইয়াক পেট্ৰলিয়ামৰ ডেৰাইভেটিভৰপৰাও সংশ্লেষণ কৰিব পাৰি। যদিও ই মদ্যপানত পোৱাৰ দৰে একে ধৰণৰ মদ, ইয়াক সঘনাই পৰিবহণত গেছলিনৰ বিকল্প হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, বিশুদ্ধ ইন্ধন হিচাপে বা জৈৱ ইন্ধন যোগকৰণ হিচাপে গেছলিন মিশ্ৰণত মিহলি কৰা, জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰা আৰু সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন কম কৰা। ব্ৰাজিল আৰু আমেৰিকাৰ ইথানল ইন্ধনে বিশ্বব্যাপী ইথানল উৎপাদনত গুৰুত্ব বিস্তাৰ কৰে, একেলগে যোগানৰ সৰহভাগ অংশ গ্ৰহণ কৰে আৰু বহু দেশে অটোমোটিভ ইন্ধনত ইথানল মিহলোৱাৰ নিৰ্দেশ দিয়ে।।

ঐতিহাসিকভাৱে ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰপৰাই ইথানল ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, ১৯৭০ চনৰ শক্তি সংকটৰ সময়ত ব্ৰাজিলে বৃহৎ পৰিসৰত গ্ৰহণৰ পথ-প্ৰদৰ্শক আছিল। নমনীয় ইন্ধনযুক্ত বাহন প্ৰযুক্তি আৰু চৰকাৰী নীতিৰ উন্নতিয়ে ইয়াৰ ব্যৱহাৰ বিশ্বজুৰি সম্প্ৰসাৰিত কৰিছে। ইথানলৰ ৰাসায়নিক গঠন (C2H5OH)ৰ বাবে ই পৰিষ্কাৰভাৱে জ্বলিব পাৰে, যাৰ ফলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইড আৰু পানী উৎপন্ন হয় আৰু ইয়াৰ উচ্চ অক্টেন ৰেটিঙে ইয়াক উচ্চ সংকোচন ইঞ্জিনৰ বাবে উপযোগী কৰি তোলে। বেছিভাগ ইথানল চেনিৰ মাইক্ৰ’বায়’লজিকেল ফাৰ্মেণ্টেচনৰদ্বাৰা উৎপাদিত হয়, তাৰ পিছত ডিষ্টিলেচন আৰু ডিহাইড্ৰেচনৰদ্বাৰা উৎপাদিত হয় যদিও ইথিলিনৰপৰা সৃষ্ট কৃত্ৰিম ইথানল বিশ্বব্যাপী উৎপাদনৰ সৰু অংশ হৈয়েই আছে।

ইথানলক নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ উৎস হিচাপে গণ্য কৰা হয় যদিও ইয়াৰ উৎপাদনে পৰিৱেশ আৰু অৰ্থনৈতিক চিন্তাৰ সৃষ্টি কৰে। ব্ৰাজিলত কুঁহিয়াৰ ভিত্তিক ইথানলে গেছলিনৰ তুলনাত অনুকূল শক্তিৰ ভৰসাম্য আৰু কম কাৰ্বন নিৰ্গমন প্ৰদান কৰে যদিও আমেৰিকাত কুঁহিয়াৰ ভিত্তিক ইথানলে অধিক সামান্য সুবিধা প্ৰদান কৰে। ইথানলৰ বাবে বৃহৎ পৰিসৰৰ খেতি কৰিলে খাদ্যৰ মূল্য, জলসম্পদ, আৰু ভূমি ব্যৱহাৰত প্ৰভাৱ পৰিব পাৰে আৰু উৎপাদন আৰু দহনৰপৰা নিৰ্গমন খাদ্য আৰু প্ৰক্ৰিয়া অনুসৰি ভিন্ন হয়। বহনক্ষমতা উন্নত আৰু পৰিৱেশৰ প্ৰভাৱ হ্ৰাস কৰিবলৈ চেলুল'জিক ইথানল আৰু অন্যান্য উন্নত পদ্ধতিৰ ওপৰত গৱেষণা অব্যাহত আছে।

বিশ্বজুৰি কেইবাটাও সাধাৰণ ইথানল ইন্ধনৰ মিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। অভ্যন্তৰীণ দহন ইঞ্জিন (ICE)ত বিশুদ্ধ জলীয় বা জলহীন ইথানলৰ ব্যৱহাৰ সম্ভৱ হ’ব যদিহে ইঞ্জিনসমূহ সেই উদ্দেশ্যে ডিজাইন বা পৰিৱৰ্তন কৰা হয়। গেছলিন বা পেট্ৰ’ল ইঞ্জিনত ব্যৱহাৰৰ বাবে জলহীন ইথানলক পেট্ৰলৰ সৈতে মিহলাই ল’ব পাৰি, কিন্তু ইঞ্জিনৰ পৰিৱৰ্তন কৰাৰ পাছতহে; যিহেতু বিশুদ্ধ ইথানলত বিশুদ্ধ পেট্ৰ’লৰ সমতুল্য আয়তনৰ শক্তিৰ এটা অংশহে থাকে। পেট্ৰ’লৰ তুলনাত ইয়াৰ অদক্ষতা সত্ত্বেও ইথানল পৰিৱেশ-বন্ধুত্বপূৰ্ণ আৰু পেট্ৰ’লৰ তুলনাত অধিক সম্পূৰ্ণ দহনৰ বাবে দহনৰ সময়ত কম সেউজ গৃহ নিৰ্গমন কৰে, যাৰ ফলত কম বিষাক্ত গেছ নিৰ্গত হয়, যাৰ ফলত ই পৰিৱেশ-বন্ধুত্বপূৰ্ণ বিকল্প।১

ইতিহাস আৰু ব্যৱহাৰ

২০০০ চনৰপৰা ২০০৭ চনৰ ভিতৰত পৰিবহণ ইন্ধনৰ বাবে বিশ্বব্যাপী ইথানলৰ উৎপাদন তিনিগুণ বৃদ্ধি পাইছে২ আৰু সাধাৰণতে ইথানলৰ উৎপাদন সময়ৰ লগে লগে বৃদ্ধি পাইছে যদিও ২০২০ চনত ক’ভিড-১৯ মহামাৰীৰ বাবে উৎপাদন হ্ৰাস পাইছে।৩ ইথানল-মিশ্ৰিত ইন্ধন ব্ৰাজিল, আমেৰিকা, কানাডা আৰু ইউৰোপত বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয় (দেশ অনুসৰি ইথানল ইন্ধনও চাওক)।৪ বৰ্তমান আমেৰিকাৰ পথত থকা বেছিভাগ গাড়ীয়ে ১৫% ইথানলৰ মিশ্ৰণত চলাব পাৰে,৫ আৰু ২০১১ চনত ঘৰুৱা উৎসৰপৰা আহৰণ কৰা আমেৰিকাৰ গেছলিন বা পেট্ৰ’ল ইন্ধন যোগানৰ ১০% ইথানলে প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।৪ কিছুমান নমনীয় ইন্ধনযুক্ত বাহনে ১০০% পৰ্যন্ত ইথানল ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ সক্ষম।

সম্পূৰ্ণৰূপে ইথানলত চলা প্ৰথমখন প্ৰডাকচন গাড়ী আছিল ফিয়েট ১৪৭, যিখন ১৯৭৮ চনত ব্ৰাজিলত ফিয়েটে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। ১৯৭৬ চনৰপৰা ব্ৰাজিল চৰকাৰে গেছলিনৰ সৈতে ইথানল মিহলোৱাটো বাধ্যতামূলক কৰি ৰাখিছে আৰু ২০০৭ চনৰপৰা এই আইনী মিশ্ৰণ প্ৰায় ২৫% ইথানল আৰু ৭৫% গেছলিন (E25)।৬ ২০১১ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহলৈকে ব্ৰাজিলত ১৪.৮ মিলিয়ন ফ্লেক্স-ফিউৱেল অটোম'বাইল আৰু লাইট ট্ৰাক৭৮ আৰু ১৫ লাখ ফ্লেক্স-ফিউৱেল মটৰ চাইকেল৯১০১১ৰ বহৰ আছিল যিয়ে নিয়মিতভাৱে বিশুদ্ধ ইথানল ইন্ধন (ই১০০ নামেৰে জনাজাত) ব্যৱহাৰ কৰে।

পৰিবহণ ইন্ধনৰ বাবে বিশ্বৰ ইথানল উৎপাদন ২০০০ চনৰপৰা ২০০৭ চনৰ ভিতৰত ১৭×১০৯ লিটাৰ (৪.৫×১০৯ ইউ.এছ. গেল; ৩.৭×১০৯ ইম্প গেল)ৰপৰা ৫২×১০৯ লিটাৰতকৈ অধিক (১৪×১০৯ ইউ.এছ. গেল; ১১×১০৯ ইম্প গেল)লৈ তিনিগুণ বৃদ্ধি পায়। ২০০৭ চনৰপৰা ২০০৮ চনলৈকে বিশ্বব্যাপী গেছলিন ধৰণৰ ইন্ধন ব্যৱহাৰত ইথানলৰ অংশ ৩.৭%ৰপৰা ৫.৪%লৈ বৃদ্ধি পায়।২ ২০১১ চনত বিশ্বজুৰি ইথানল ইন্ধনৰ উৎপাদন ৮.৪৬×১০৯ লিটাৰ (২.২৩×১০৯ ইউ.এছ. গেল; ১.৮৬×১০৯ ইম্প গেল) হয় আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু ব্ৰাজিল শীৰ্ষ উৎপাদক হয়, বিশ্বৰ উৎপাদনৰ ক্ৰমে ৬২.২% আৰু ২৫%।৪ ২০১৭ চনৰ মে' মাহত আমেৰিকাৰ ইথানলৰ উৎপাদন ৫৭.৫৪×১০৯ লিটাৰ (১৫.২০×১০৯ U.S. gal; ১২.৬৬×১০৯ imp gal) হয়।১২

ৰসায়ন

ইথানল অণুৰ গঠন। সকলো বণ্ড একক বণ্ড।
ইথানল অণুৰ গঠন। সকলো বণ্ড একক বণ্ড।ছবি: The original uploader was Keenan Pepper at English Wikipedia. · Public domain

ইথানল কিম্বন কৰাৰ সময়ত কুঁহিয়াৰ (বা মাকৈ বা অন্যান্য শস্য)ত থকা গ্লুক’জ আৰু অন্যান্য চেনি ইথানল আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইডলৈ ৰূপান্তৰিত হয়।

C6H12O6 → ২ C2H5OH+ ২ CO2 + তাপ

এছিটিক এচিড আৰু গ্লাইকলৰ দৰে পাৰ্শ্বক্ৰিয়াৰ সৈতে ইথানলৰ কিম্বন ১০০% নিৰ্বাচিত নহয়। ইথানল বিশুদ্ধকৰণৰ সময়ত বেছিভাগেই আঁতৰাই পেলোৱা হয়। জলীয় দ্ৰৱত কিম্বন হয়। ফলত পোৱা দ্ৰৱটোত ইথানলৰ পৰিমাণ প্ৰায় ১৫%। ইয়াৰ পিছত ইথানল পৃথক কৰি শোষণ আৰু ডিষ্টিলেচনৰ সংমিশ্ৰণেৰে বিশুদ্ধ কৰা হয়।

দহনৰ সময়ত ইথানলে অক্সিজেনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি কাৰ্বন ডাই অক্সাইড, পানী আৰু তাপ উৎপন্ন কৰে:

C2H5OH + 3 O2 → 2 CO2 + 3 H2O + তাপ

ষ্টাৰচ আৰু চেলুল’জ অণু হৈছে গ্লুক’জ অণুৰ মালা। চেলুল’জিক পদাৰ্থৰপৰা ইথানল উৎপাদন কৰাও সম্ভৱ। কিন্তু তাৰ বাবে এনে এটা প্ৰিট্ৰিটমেণ্টৰ প্ৰয়োজন হয় যিয়ে চেলুল’জক গ্লুক’জ অণু আৰু অন্যান্য চেনিত বিভক্ত কৰে যিবোৰ পৰৱৰ্তী সময়ত কিম্বন কৰিব পৰা যায়। ফলত উৎপন্ন হোৱা পদাৰ্থটোক চেলুল’জিক ইথানল বোলা হয়, যিয়ে ইয়াৰ উৎসক সূচায়।

ইথানল ঔদ্যোগিকভাৱে ইথিলিনৰপৰাও অনুঘটকৰ উপস্থিতিত আৰু উচ্চ উষ্ণতাৰ উপস্থিতিত ডাবল বণ্ডৰ হাইড্ৰেচনৰদ্বাৰা উৎপাদিত হয়।

C2H4 + H2O → C2H5OH

বেছিভাগ ইথানল কিম্বন কৰি উৎপন্ন হয়।

উৎস

harvest]]

harvest]]

Switchgrass
Switchgrassছবি: Warren Gretz, DOE/NREL · Public domain

২০০৩ চনত বিশ্বত উৎপাদিত ইথানলৰ প্ৰায় ৫% প্ৰকৃততে পেট্ৰলিয়াম উৎপাদন আছিল।১৩ ইয়াৰ অনুঘটক হিচাপে ছালফিউৰিক এচিড ব্যৱহাৰ কৰি ইথিলিনৰ অনুঘটকীয় হাইড্ৰেচনৰদ্বাৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। ইথাইলিন বা এচিটিলিনৰ জৰিয়তেও ইয়াক কেলচিয়াম কাৰ্বাইড, কয়লা, তেল গেছ আৰু অন্যান্য উৎসৰপৰাও লাভ কৰিব পাৰি। বছৰি ২০ লাখ চুটি টন (১,৭৮৬,০০০ দীঘল টন; ১,৮১৪,০০০ টন) পেট্ৰলিয়ামৰপৰা আহৰণ কৰা ইথানল উৎপাদন কৰা হয়। ইয়াৰ প্ৰধান যোগানকাৰী হৈছে আমেৰিকা, ইউৰোপ আৰু দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ উদ্যোগসমূহ।১৪ পেট্ৰলিয়ামৰপৰা আহৰণ কৰা ইথানল (কৃত্ৰিম ইথানল) বায়'ইথানলৰ সৈতে ৰাসায়নিকভাৱে একে আৰু ইয়াক কেৱল ৰেডিঅ'কাৰ্বন ডেটিংৰদ্বাৰাহে পৃথক কৰিব পাৰি।

সাধাৰণতে কাৰ্বন ভিত্তিক খাদ্য সামগ্ৰীৰ ৰূপান্তৰৰপৰা বায়’ইথানল পোৱা যায়। কৃষি খাদ্য সামগ্ৰীক নবীকৰণযোগ্য বুলি গণ্য কৰা হয় কাৰণ ই সালোক সংশ্লেষণ ব্যৱহাৰ কৰি সূৰ্য্যৰপৰা শক্তি লাভ কৰে, যদিহে বৃদ্ধিৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সকলো খনিজ পদাৰ্থ (যেনে নাইট্ৰজেন আৰু ফছফৰাছ) ভূমিলৈ ঘূৰাই পঠিওৱা হয়। ইথানল বিভিন্ন ধৰণৰ খাদ্যবস্তুৰপৰা যেনে কুঁহিয়াৰ, বাগাছ, মিস্কেন্থাছ, বুট, জলকীয়া, চুইচগ্ৰাছ, বাৰ্লি, শণ, কেনাফ, আলু, মিঠা আলু, কচু, সূৰ্য্যমুখী, ফল, গুড়, মাকৈ, ষ্ট’ভাৰ, শস্য, ঘেঁহু, খেৰ, কপাহ, অন্যান্য জৈৱবস্তুৰ লগতে বহু ধৰণৰ চেলুল’জৰপৰা ইথানল উৎপাদন কৰিব পাৰি আৱৰ্জনা আৰু চপোৱা, যিটোৰ ৱেল-টু-হুইল মূল্যায়ন সৰ্বোত্তম।

২০০৮ চনত এলগেনল কোম্পানীয়ে শেলাইৰপৰা বায়’ইথানল উৎপাদনৰ বিকল্প প্ৰক্ৰিয়া ঘোষণা কৰে। শেলাই খেতি কৰি তাৰ পিছত চপাই কিম্বন কৰাতকৈ শেলাইবোৰ সূৰ্যৰ পোহৰত বৃদ্ধি পাই পোনপটীয়াকৈ ইথানল উৎপন্ন কৰে, যিটো শেলাইবোৰক হত্যা নকৰাকৈ আঁতৰাই পেলোৱা হয়। এই প্ৰক্ৰিয়াই প্ৰতি একৰত ৬,০০০ আমেৰিকান গেলন (প্ৰতি একৰত ৫,০০০ ইম্পেৰিয়েল গেলন; প্ৰতি হেক্টৰত ৫৬,০০০ লিটাৰ) উৎপাদন কৰিব পাৰে, তাৰ তুলনাত প্ৰতি একৰত ৪০০ মাৰ্কিন গেলন (৩৩০ ইম্প গেল/একাৰ; ৩,৭০০ লিটাৰ/হেক্টৰ) কুঁহিয়াৰ উৎপাদনৰ বাবে উৎপাদন কৰিব পৰা যায়।১৫ ২০১৫ চনত এই প্ৰকল্পটো পৰিত্যাগ কৰা হয়।১৬

কুঁহিয়াৰৰপৰা ইথানল উৎপাদনৰ বাবে প্ৰথম প্ৰজন্মৰ প্ৰক্ৰিয়াত কুঁহিয়াৰ গছৰ এটা সৰু অংশহে ব্যৱহাৰ কৰা হয়: মাকৈ গুটিবোৰ মাকৈ গছৰপৰা লোৱা হয় আৰু শুকান গুটিৰ ভৰৰ প্ৰায় ৫০% প্ৰতিনিধিত্ব কৰা ষ্টাৰচহে ইথানললৈ ৰূপান্তৰিত হয়। দুবিধ দ্বিতীয় প্ৰজন্মৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ বিকাশৰ কাম চলি আছে। প্ৰথম প্ৰকাৰে এনজাইম আৰু ঈষ্ট কিম্বন ব্যৱহাৰ কৰি উদ্ভিদৰ চেলুল’জক ইথানললৈ ৰূপান্তৰিত কৰে আনহাতে দ্বিতীয় প্ৰকাৰে পাইৰ’লাইছিছৰ সহায়ত গোটেই উদ্ভিদটোক তৰল জৈৱ-তেল বা চিনগেছলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে। দ্বিতীয় প্ৰজন্মৰ প্ৰক্ৰিয়া ঘাঁহ, কাঠ বা কৃষি আৱৰ্জনা যেনে খেৰৰ দৰে উদ্ভিদৰ সৈতেও ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।

উৎপাদন

বায়'ইথানল হৈছে নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ এক প্ৰকাৰ যিটো কৃষি খাদ্যৰ পৰা উৎপাদন কৰিব পাৰি।১৭ ইয়াক অতি সাধাৰণ শস্য যেনে শণ, মাকৈ, আলু, কচু আৰু কুঁহিয়াৰৰ পৰা তৈয়াৰ কৰিব পাৰি। গেছলিনৰ ঠাইত বায়’ইথানল কিমান উপযোগী সেই বিষয়ে যথেষ্ট বিতৰ্ক হৈছে। ইয়াৰ উৎপাদন আৰু ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে উদ্বেগ শস্যৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় বৃহৎ পৰিমাণৰ কৃষিযোগ্য মাটিৰ বাবে খাদ্যৰ মূল্য বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত (চাওক: জৈৱ ইন্ধনৰ পৰোক্ষ ভূমি ব্যৱহাৰৰ পৰিৱৰ্তন প্ৰভাৱ), লগতে ইথানল উৎপাদনৰ সমগ্ৰ চক্ৰৰ শক্তি আৰু প্ৰদূষণৰ ভাৰসাম্য, বিশেষকৈ কুঁহিয়াৰৰ পৰা।১৮১৯

যদিও বিভিন্ন উপায়েৰে ইথানল ইন্ধন উৎপাদন কৰিব পাৰি, তথাপিও আটাইতকৈ সাধাৰণ উপায় হ’ল কিম্বন।

ইথানল বৃহৎ পৰিসৰৰ উৎপাদনৰ বাবে মূল পদক্ষেপসমূহ হ'ল: চেনিৰ মাইক্ৰ'বায়'লজিকেল (ঈষ্ট) কিম্বন, ডিষ্টিলেচন, পানীমুক্তকৰণ (প্ৰয়োজনীয়তা বেলেগ বেলেগ, ইথানল ইন্ধনৰ মিশ্ৰণ চাওক, তলত), আৰু বিকৃতকৰণ (ঐচ্ছিক)। কিম্বন কৰাৰ আগতে কিছুমান শস্যত চেলুল’জ আৰু ষ্টাৰচৰ দৰে কাৰ্বহাইড্ৰেট চেকেৰিফিকেশন বা হাইড্ৰ’লাইছিছ কৰি চেনিলৈ পৰিণত কৰাৰ প্ৰয়োজন হয়। চেলুল’জৰ চেকাৰীকৰণক চেলুল’লাইছিছ বোলা হয় (চেলুল’জিক ইথানল চাওক)। ষ্টাৰচক চেনিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিবলৈ এনজাইম ব্যৱহাৰ কৰা হয়।২০

কিন্বন

  • মূল প্ৰবন্ধ: ইথানলৰ কিন্বন

চেনিৰ মাইক্ৰ’বায়’লজিকেল ফাৰ্মেণ্টেচনৰ দ্বাৰা ইথানল উৎপন্ন হয়। বৰ্তমান মাইক্ৰ’বায়’লজিকেল ফাৰ্মেণ্টেচনে কেৱল শৰ্কৰাৰ সৈতেহে প্ৰত্যক্ষভাৱে কাম কৰে। উদ্ভিদৰ দুটা প্ৰধান উপাদান ষ্টাৰচ আৰু চেলুল’জ দুয়োটা শৰ্কৰাৰ পৰা গঠিত—আৰু নীতিগতভাৱে কিন্বন কৰাৰ বাবে চেনিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিব পাৰি। বৰ্তমান কেৱল শৰ্কৰা (যেনে, কুঁহিয়াৰ) আৰু ষ্টাৰচ (যেনে, মাকৈ) অংশহে অৰ্থনৈতিকভাৱে ৰূপান্তৰিত কৰিব পাৰি।

উদ্ভিদৰ চেলুল'জক শৰ্কৰালৈ ভাঙি চেনিবোৰক ইথানললৈ ৰূপান্তৰিত কৰি পোৱা চেলুল’জিক ইথানলৰ প্ৰতি গুৰুত্ব আছে।২১ কিন্তু চেলুল’জিক ইথানল বৰ্তমান অসামাজিক আৰু ব্যৱসায়িকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। ২০০৬ চনৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শক্তি সংস্থাৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি ভৱিষ্যতে চেলুল'জিক ইথানল গুৰুত্বপূৰ্ণ হ’ব পাৰে।২২

ডিষ্টিলেচন

Ethanol plant in West Burlington, Iowa
Ethanol plant in West Burlington, Iowaছবি: Public domain

]]

ইথানল ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰযোগ্য হ’বলৈ হ’লে ঈষ্টৰ কঠিন পদাৰ্থ আৰু পানীৰ বেছিভাগেই আঁতৰাই পেলাব লাগিব। কিন্বন কৰাৰ পাছত মূলটো গৰম কৰা হয় যাতে ইথানল বাষ্পীভৱন হয়।২৩ ডিষ্টিলেচন নামেৰে জনাজাত এই প্ৰক্ৰিয়াটোৱে ইথানলক পৃথক কৰে যদিও সৰ্বোচ্চ (৯৫.৬% মিটাৰ/মিটাৰ (৯৬.৫% v/v) ইথানল আৰু ৪.৪% মিটাৰ/মিটাৰ (৩.৫% v/v) পানীৰ সৈতে কম উতলা পানী-ইথানল এজিঅ’ট্ৰপ গঠন হোৱাৰ বাবে ইয়াৰ বিশুদ্ধতা ৯৫–৯৬% ত সীমাবদ্ধ থাকে)। এই মিশ্ৰণটোক হাইড্ৰ'ছ ইথানল বুলি কোৱা হয় আৰু ইয়াক কেৱল ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি, কিন্তু জলহীন ইথানলৰ দৰে হাইড্ৰ'ছ ইথানল গেছলিনৰ সৈতে সকলো অনুপাততে মিহলি নহয়, গতিকে পানীৰ অংশটো সাধাৰণতে অধিক পৰিশোধনত আঁতৰাই গেছলিন ইঞ্জিনত গেছলিনৰ সৈতে মিহলি কৰি জ্বলি উঠে।২৪

ডিহাইড্ৰেচন

এজিঅ’ট্ৰপিক ইথানল/পানীৰ মিশ্ৰণৰপৰা পানী আঁতৰাবলৈ তিনিটা ডিহাইড্ৰেচন প্ৰক্ৰিয়া কৰা হয়। প্ৰথম প্ৰক্ৰিয়াটোক বহুতো প্ৰাৰম্ভিক ইন্ধন ইথানল উদ্যোগত ব্যৱহাৰ কৰা হয়, ইয়াক এজিঅ’ট্ৰপিক ডিষ্টিলেচন বোলা হয় আৰু ইয়াত মিশ্ৰণটোত বেনজিন বা চাইক্ল’হেক্সেন যোগ কৰা হয়। এই উপাদানসমূহ মিশ্ৰণটোত যোগ কৰিলে ই বাষ্প–তৰল-তৰল ভৰসাম্যত এক বৈষম্যপূৰ্ণ এজিঅ’ট্ৰপিক মিশ্ৰণ গঠন কৰে, যিটো ডিষ্টিল কৰিলে স্তম্ভৰ তলত জলহীন ইথানল আৰু পানী, ইথানল আৰু চাইক্ল’হেক্সেন/বেনজিনৰ বাষ্পৰ মিশ্ৰণ উৎপন্ন হয়।

ঘনীভূত হ’লে ই দুটা পৰ্যায়ৰ তৰল মিশ্ৰণত পৰিণত হয়। গধুৰ পৰ্যায়টো, যিটো এণ্ট্ৰেনাৰত দুৰ্বল (বেনজিন বা চাইক্ল’হেক্সেন) এণ্ট্ৰেনাৰৰপৰা আঁতৰাই খাদ্যলৈ পুনঃব্যৱহাৰ কৰা হয়—আৰু লঘু পৰ্যায়টো, ষ্ট্ৰিপিঙৰপৰা ঘনীভূত পদাৰ্থৰ সৈতে, দ্বিতীয় স্তম্ভলৈ পুনঃব্যৱহাৰ কৰা হয়। আন এটা প্ৰাৰম্ভিক পদ্ধতি, যাক এক্সট্ৰেক্টিভ ডিষ্টিলেচন বোলা হয়, ইয়াত ইথানলৰ আপেক্ষিক অস্থিৰতা বৃদ্ধি কৰা ত্ৰিগুণ উপাদান যোগ কৰা হয়। ত্ৰিগুণ মিশ্ৰণটো ডিষ্টিল কৰিলে স্তম্ভটোৰ ওপৰৰ ধাৰাত জলহীন ইথানল উৎপন্ন হয়।

শক্তি সঞ্চয়ৰ প্ৰতি ক্ৰমান্বয়ে মনোযোগ দিয়াৰ লগে লগে বহুতো পদ্ধতি প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছে যিয়ে পানীলগাৰ বাবে ডিষ্টিলেচন সম্পূৰ্ণৰূপে এৰাই চলিব পাৰে। এই পদ্ধতিসমূহৰ ভিতৰত তৃতীয়টো পদ্ধতিৰ উন্মেষ ঘটিছে আৰু আধুনিক ইথানল উদ্যোগৰ অধিকাংশই ইয়াক গ্ৰহণ কৰিছে। এই নতুন প্ৰক্ৰিয়াত ইন্ধন ইথানলৰপৰা পানী আঁতৰাবলৈ আণৱিক চালনী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই প্ৰক্ৰিয়াত চাপত ইথানলৰ বাষ্প আণৱিক চালনীৰ গুটিৰ বিছনাৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়। ইথানল বাদ দি পানী শোষণ কৰিব পৰাকৈ গুটিৰ ছিদ্ৰবোৰৰ আকাৰ দিয়া হয়। কিছুসময়ৰ পাছত শোষিত পানী আঁতৰাবলৈ শূন্যতাত বা নিষ্ক্ৰিয় বায়ুমণ্ডলৰ প্ৰৱাহত (যেনে N2) বিছনাখন পুনৰুত্পাদন কৰা হয়। প্ৰায়ে দুটা ক্ষেত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয় যাতে এটা পানী শোষণ কৰিবলৈ উপলব্ধ হয় আৰু আনটোত পুনৰুৎপাদন কৰা হয়। এই পানীমুক্তকৰণ প্ৰযুক্তিয়ে পূৰ্বৰ এজিঅ'ট্ৰপিক ডিষ্টিলেচনৰ তুলনাত ৩,০০০ বিটিএছ/গেলন (৮৪০ কিলোজেল/লিটাৰ) শক্তি সঞ্চয়ৰ কাৰণ হ'ব পাৰে।২৫

শেহতীয়া গৱেষণাৰপৰা দেখা গৈছে যে গেছলিনৰ সৈতে মিহলি কৰাৰ আগতে সম্পূৰ্ণ ডিহাইড্ৰেচন সদায় প্ৰয়োজনীয় নহয়। বৰঞ্চ এজিঅ’ট্ৰপিক মিশ্ৰণটোক গেছলিনৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ মিহলাই ল’ব পাৰি যাতে তৰল-তৰল পৰ্যায়ৰ ভৰসাম্যই পানী নিষ্কাশনত সহায় কৰিব পাৰে। মিক্সাৰ-ছেটেলাৰ টেংকৰ দুটা পৰ্যায়ৰ কাউণ্টাৰ-কাৰেণ্ট ছেটআপে ইথানলৰ ইন্ধন পৰ্যায়লৈ সম্পূৰ্ণৰূপে উদ্ধাৰ কৰিব পাৰে, ন্যূনতম শক্তি খৰচৰ সৈতে।২৬

উৎপাদনৰ পিছৰ পানীৰ সমস্যা

ইথানল হাইগ্ৰস্কোপিক, অৰ্থাৎ ই বায়ুমণ্ডলৰপৰা পোনপটীয়াকৈ জলীয় বাষ্প শোষণ কৰে। যিহেতু শোষিত পানীয়ে ইথানলৰ ইন্ধনৰ মূল্য পাতল কৰে আৰু ইথানল-গেছলিন মিশ্ৰণৰ পৰ্যায় পৃথক্কৰণৰ কাৰণ হ’ব পাৰে (যিটোৱে ইঞ্জিন ষ্টলৰ কাৰণ হয়), সেয়েহে ইথানল ইন্ধনৰ পাত্ৰবোৰ টানকৈ বন্ধ কৰি ৰাখিব লাগিব। পানীৰ সৈতে এই উচ্চ মিশ্ৰণৰ অৰ্থ হ’ল ইথানলক তৰল হাইড্ৰ’কাৰ্বনৰ দৰে আধুনিক পাইপলাইনৰ জৰিয়তে দীৰ্ঘ দূৰত্বলৈ দক্ষতাৰে প্ৰেৰণ কৰিব নোৱাৰি।২৭

ইথানল-গেছলিন ইন্ধনত পৰ্যায় পৃথকীকৰণ নোহোৱাকৈ থাকিব পৰা পানীৰ অংশ ইথানলৰ শতাংশৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায়।২৮উদাহৰণস্বৰূপে, E30 ত প্ৰায় ২% পৰ্যন্ত পানী থাকিব পাৰে। যদি প্ৰায় ৭১%তকৈ অধিক ইথানল থাকে তেন্তে বাকীখিনি পানী বা গেছলিনৰ যিকোনো অনুপাত হ’ব পাৰে আৰু পৰ্যায় পৃথকীকৰণ কৰা নহয়। পানীৰ পৰিমাণ বৃদ্ধিৰ লগে লগে ইন্ধনৰ মাইলেজ হ্ৰাস পায়। অধিক ইথানলৰ পৰিমাণ থকা পানীৰ দ্ৰৱণীয়তা বৃদ্ধিৰ ফলত E30 আৰু হাইড্ৰেটেড ইথানল একেটা টেংকতে ৰাখিব পৰা যায় কাৰণ ইয়াৰ যিকোনো সংমিশ্ৰণৰ ফলত সদায় একক পৰ্যায়ৰ সৃষ্টি হয়। কম উষ্ণতাত কিছু কম পানী সহ্য কৰা হয়। E10 ৰ বাবে ই ২১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছত প্ৰায় ০.৫% v/v আৰু −৩৪ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছত প্ৰায় ০.২৩% v/v লৈ হ্ৰাস পায়।২৯

গ্ৰাহক উৎপাদন ব্যৱস্থা

বায়’ডিজেল উৎপাদন ব্যৱস্থা বহু বছৰ ধৰি ঘৰুৱা আৰু ব্যৱসায়িক ব্যৱহাৰকাৰীৰ বাবে বজাৰত বিক্ৰী কৰা হৈছে যদিও শেষ গ্ৰাহকৰ ব্যৱহাৰৰ বাবে ডিজাইন কৰা বাণিজ্যিক ইথানল উৎপাদন ব্যৱস্থা বজাৰত পিছ পৰি আছে। ২০০৮ চনত দুটা ভিন্ন কোম্পানীয়ে ঘৰুৱা ইথানল উৎপাদন ব্যৱস্থা ঘোষণা কৰে। এলাৰ্ড ৰিচাৰ্চ এণ্ড ডেভেলপমেণ্টৰ এএফএছ১২৫ এডভান্সড ফিউৱেল চিষ্টেম৩০ এটা মেচিনত ইথানল আৰু বায়'ডিজেল দুয়োটা উৎপাদন কৰিবলৈ সক্ষম, আনহাতে ই-ফুৱেল কৰ্প'ৰেশ্যনৰ ই-১০০ মাইক্ৰ'ফিউলাৰ৩১ কেৱল ইথানলহে উৎপাদন কৰাৰ বাবে ইচ্ছুক।

ইঞ্জিন

দক্ষতা

আমেৰিকাত ইথানল ইন্ধনৰ "গেছলিন গেলন সমতুল্যতা" (GGE) মান প্ৰায় ১.৫, অৰ্থাৎ ১ আয়তনৰ গেছলিনৰ শক্তি সলনি কৰিবলৈ ইথানলৰ আয়তনৰ ১.৫ গুণ।৩২ যদিও ইথানল সাধাৰণতে গেছলিনতকৈ কম খৰচী, ইথানলৰ মূল্য ১.৫ ৰে গুণ কৰা বাবে জিজিইত থকা ইথানল গেছলিনতকৈ কম কমেইহে কম।৩৩ ইথানলৰ অতি উচ্চ অক্টেন ৰেটিং অতি উচ্চ সংকোচন অনুপাতৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ হোৱাৰ বাবে কিছুমান ৰেচিং ইঞ্জিন প্ৰয়োগত উচ্চ শতাংশ ইথানলৰ মিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

ইন্ধন অৰ্থনীতি

ইথানলত গেছলিনতকৈ প্ৰতি একক আয়তনত প্ৰায় ৩৪% কম শক্তি থাকে, আৰু সেয়েহে তত্ত্বগতভাৱে বিশুদ্ধ গেছলিন জ্বলোৱাৰ তুলনাত একে ইন্ধন অৰ্থনীতিৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি বাহনত বিশুদ্ধ ইথানল জ্বলোৱাৰ পৰিসৰ ৩৪% হ্ৰাস পায়। কিন্তু ইথানলৰ অক্টেন ৰেটিং বেছি হোৱাৰ বাবে ইয়াৰ সংকোচন অনুপাত বৃদ্ধি কৰি ইঞ্জিনটোক অধিক কাৰ্যক্ষম কৰিব পাৰি।৩৪৩৫

E10 (10% ইথানল আৰু 90% গেছলিন)ৰ বাবে, অপৰিৱৰ্তিত বাহনত ইন্ধনৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি প্ৰচলিত গেছলিনৰ তুলনাত সৰু (2.8%) আৰু অক্সিজেনযুক্ত আৰু পুনৰ প্ৰস্তুত কৰা মিশ্ৰণৰ তুলনাত আৰু সৰু (1–2%)।৩৬ E85 (৮৫% ইথানল)ৰ বাবে ইয়াৰ প্ৰভাৱ উল্লেখযোগ্য হৈ পৰে। E85 এ গেছলিনতকৈ কম মাইলেজ উৎপাদন কৰে, আৰু ইয়াক অধিক সঘনাই ইন্ধন ভৰোৱাৰ প্ৰয়োজন হয়। বাহনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি প্ৰকৃত কাৰ্য্যক্ষমতা ভিন্ন হ’ব পাৰে। ২০০৬ চনৰ সকলো ই৮৫ মডেলৰ ইপিএ পৰীক্ষাৰ ভিত্তিত ই৮৫ বাহনৰ গড় ইন্ধনৰ অৰ্থনীতি সীহবিহীন গেছলিনতকৈ ২৫.৫৬% কম আছিল।৩৭ বৰ্তমানৰ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ফ্লেক্স-ফিউৱেল বাহনসমূহৰ ইপিএ-ৰেটিং মাইলেজ৩৮ মূল্য তুলনা কৰাৰ সময়ত বিবেচনা কৰিব লাগে, কিন্তু ই৮৫ এটা উচ্চ কাৰ্যক্ষম ইন্ধন, যাৰ অক্টেন ৰেটিং প্ৰায় ৯৪–৯৬, আৰু ইয়াক প্ৰিমিয়ামৰ সৈতে তুলনা কৰা উচিত।৩৯৪০ আৰ এ চি কিউৰ মতে ইথানল বেছিভাগ বিমানৰ বাবে উপযোগী নহয়, লগতে কিছুমান মটৰবাইক আৰু সৰু ইঞ্জিনৰ বাবেও উপযোগী নহয়,৪১ যদিও এম্ব্ৰায়াৰ ই এম বি ২০২ ইপেনেমা এনে এখন বিমানৰ উদাহৰণ যিটো বিশেষভাৱে কিছুমান ভিন্নতাত ইথানল ইন্ধনৰ সৈতে ব্যৱহাৰৰ বাবে ডিজাইন কৰা হৈছে।

শীতকালত ঠাণ্ডা আৰম্ভণি

flex-fuel has outside direct access to the secondary reservoir gasoline tank in the front right side; the corresponding fuel filler door is shown by the arrow.]]

উচ্চ ইথানলৰ মিশ্ৰণে ঠাণ্ডা বতৰত ইন্ধন বাষ্পীভৱন আৰু প্ৰজ্বলনৰ বাবে যথেষ্ট বাষ্পৰ চাপ লাভ কৰিবলৈ সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰে (যিহেতু ইথানলে বাষ্পীভৱনৰ ইন্ধনৰ এনথালপি বৃদ্ধি কৰাৰ প্ৰৱণতা থাকে৪২)। যেতিয়া বাষ্পৰ চাপ ৪৫ কিলোপাৱাৰৰ তলত থাকে তেতিয়া ঠাণ্ডা ইঞ্জিন ষ্টাৰ্ট কৰাটো কঠিন হৈ পৰে।৪৩ ১১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ (৫২ ডিগ্ৰী ফাৰেনহাইট)ৰ তলৰ উষ্ণতাত এই সমস্যাৰপৰা হাত সাৰিবলৈ, আৰু ঠাণ্ডা বতৰত ইথানলৰ অধিক নিৰ্গমন হ্ৰাস কৰিবলৈ, আমেৰিকা আৰু ইউৰোপৰ দুয়োখন বজাৰে তেওঁলোকৰ নমনীয় ইন্ধনযুক্ত বাহনত ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা সৰ্বোচ্চ মিশ্ৰণ হিচাপে E85 গ্ৰহণ কৰিছিল, আৰু ইয়াক এনে মিশ্ৰণত চলাবলৈ অনুকূল কৰা হৈছে। কঠোৰ ঠাণ্ডা বতৰ থকা ঠাইত আমেৰিকাত ইথানলৰ মিশ্ৰণ এই অতি ঠাণ্ডা অঞ্চলসমূহৰ বাবে ঋতু অনুসৰি ই ৭০ লৈ হ্ৰাস পায় যদিও ইয়াক এতিয়াও E85 হিচাপে বিক্ৰী কৰা হয়।৪৪৪৫ শীতকালত য'ত উষ্ণতা −১২ °C (১০ °F)তকৈ কম হয়, তেনে ঠাইত পেট্ৰ’ল আৰু E85 বাহন দুয়োটাৰে বাবে ইঞ্জিন হিটাৰ ব্যৱস্থা স্থাপন কৰাটো বাঞ্ছনীয়। ছুইডেনত ঋতু অনুসৰি একেধৰণৰ হ্ৰাস পোৱা যায়, কিন্তু শীতকালত মিশ্ৰণত ইথানলৰ পৰিমাণ E75 লৈ হ্ৰাস পায়।৪৫৪৬

ব্ৰাজিলৰ ফ্লেক্স ইন্ধনযুক্ত বাহনসমূহে ই১০০ পৰ্যন্ত ইথানলৰ মিশ্ৰণেৰে চলাব পাৰে, যিটো জলীয় ইথানল (৪% পৰ্যন্ত পানীৰ সৈতে), যাৰ ফলত ই৮৫ বাহনৰ তুলনাত বাষ্পৰ চাপ দ্ৰুতগতিত হ্ৰাস পায়। ফলত ব্ৰাজিলৰ ফ্লেক্স বাহনসমূহ ইঞ্জিনৰ ওচৰতে থকা এটা সৰু গৌণ গেছলিন জলাশয়ৰ সৈতে নিৰ্মাণ কৰা হয়। শীতৰ ষ্টাৰ্টৰ সময়ত কম উষ্ণতাত আৰম্ভণিৰ সমস্যাৰপৰা হাত সাৰিবলৈ বিশুদ্ধ পেট্ৰ’লৰ বেজী দিয়া হয়। এই ব্যৱস্থা বিশেষকৈ ব্ৰাজিলৰ দক্ষিণ আৰু মধ্য অঞ্চলৰ ব্যৱহাৰকাৰীসকলৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়, য’ত শীতকালত উষ্ণতা সাধাৰণতে ১৫ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ (৫৯ ডিগ্ৰী ফাৰেনহাইট)ৰ তললৈ নামি যায়। ২০০৯ চনত এটা উন্নত ফ্লেক্স ইঞ্জিন প্ৰজন্ম আৰম্ভ কৰা হয় যিয়ে গৌণ গেছ সংৰক্ষণ টেংকৰ প্ৰয়োজনীয়তা নাইকিয়া কৰে।৪৭৪৮ ২০০৯ চনৰ মাৰ্চ মাহত ফক্সৱেগেন ডো ব্ৰাজিলে পোলো ই-ফ্লেক্স মুকলি কৰে, যিটো শীতল আৰম্ভণিৰ বাবে সহায়ক টেংক নথকা প্ৰথম ব্ৰাজিলৰ ফ্লেক্স ইন্ধন মডেল।৪৯৫০

ইন্ধনৰ মিশ্ৰণ

price table for use in Brazil]]

বহু দেশত গাড়ী ইথানলৰ মিশ্ৰণেৰে চলাটো বাধ্যতামূলক। ব্ৰাজিলৰ সকলো লঘু-কামৰ বাহন ২৫% (E25) পৰ্যন্ত ইথানলৰ মিশ্ৰণৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হয় আৰু ১৯৯৩ চনৰপৰা ফেডাৰেল আইন অনুসৰি ২২% আৰু ২৫% ইথানলৰ মাজৰ মিশ্ৰণৰ প্ৰয়োজন হয়, ২০১১ চনৰ জুলাই মাহৰ মাজভাগলৈকে ২৫% ইথানলৰ প্ৰয়োজন।৫১ আমেৰিকাত সকলো লঘু কামৰ বাহন ১০% (E10) ইথানলৰ মিশ্ৰণেৰে স্বাভাৱিকভাৱে চলিব পৰাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ২০১০ চনৰ শেষৰফালে আমেৰিকাত বিক্ৰী হোৱা সকলো গেছলিনৰ ৯০ শতাংশতকৈ অধিক ইথানলৰ সৈতে মিহলি কৰা হৈছিল।৫২ ২০১১ চনৰ জানুৱাৰী মাহত আমেৰিকাৰ পৰিৱেশ সুৰক্ষা সংস্থাই (EPA) গেছলিনৰ সৈতে মিহলি কৰা ইথানল(E15) ৰ ১৫% পৰ্যন্ত কেৱল ২০০১ চন বা তাতকৈ নতুন মডেল বৰ্ষৰ গাড়ী আৰু লাইট পিকআপ ট্ৰাকৰ বাবে বিক্ৰী কৰিবলৈ অনুমোদন দিবলৈ ৰেহাই জাৰি কৰে।৫৩৫৪

১৯৯৯ চনৰ মডেল বৰ্ষৰপৰা আৰম্ভ কৰি বিশ্বত ক্ৰমান্বয়ে বৃদ্ধি পোৱাসংখ্যক বাহন এনে ইঞ্জিনেৰে নিৰ্মাণ কৰা হয় যিয়ে ০% ইথানলৰপৰা ১০০% ইথানললৈকে যিকোনো ইন্ধনত কোনো পৰিৱৰ্তন নকৰাকৈ চলিব পাৰে। বহুতো গাড়ী আৰু লাইট ট্ৰাক (মিনিভেন, এছ ইউ ভি আৰু পিকআপ ট্ৰাক থকা এটা শ্ৰেণী) উত্তৰ আমেৰিকা আৰু ইউৰোপত ৮৫% (E85) পৰ্যন্ত, আৰু ব্ৰাজিলত ১০০% (E100) পৰ্যন্ত ইথানল মিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰি নমনীয় ইন্ধনযুক্ত বাহন হিচাপে ডিজাইন কৰা হৈছে। পুৰণি মডেলৰ বছৰবোৰত তেওঁলোকৰ ইঞ্জিন ব্যৱস্থাত ইন্ধনত এলক'হল চেন্সৰ আৰু/বা এক্সজ্যেষ্ঠত অক্সিজেন চেন্সৰ আছিল যিয়ে ইঞ্জিন নিয়ন্ত্ৰণ কম্পিউটাৰলৈ ইনপুট প্ৰদান কৰি ইন্ধন ইনজেকচন সামঞ্জস্য কৰি যিকোনো ইন্ধনৰ মিশ্ৰণৰ বাবে ষ্ট'কিঅ'মেট্ৰিক (এক্সজ্যেষ্ঠত কোনো অৱশিষ্ট ইন্ধন বা মুক্ত অক্সিজেন নাই) বায়ু-ইন্ধনৰ অনুপাত লাভ কৰে। নতুন মডেলত এলকহল চেন্সৰ আঁতৰোৱা হৈছে, কম্পিউটাৰে এলকহলৰ পৰিমাণ অনুমান কৰিবলৈ কেৱল অক্সিজেন আৰু বায়ু প্ৰৱাহ চেন্সৰৰ প্ৰতিক্ৰিয়া ব্যৱহাৰ কৰে। ইঞ্জিন নিয়ন্ত্ৰণ কম্পিউটাৰে জ্বলোৱা ইন্ধনত অধিক শতাংশ এলক’হল থকাৰ ভৱিষ্যদ্বাণী কৰিলে প্ৰি-ইগনিচন অবিহনে অধিক আউটপুট লাভ কৰিবলৈ ইগনিচনৰ সময় সামঞ্জস্য (অগ্ৰগতি) কৰিব পাৰে। এই পদ্ধতিৰ বেকআপ উন্নত নক চেন্সৰৰদ্বাৰা কৰা হয় – ইথানল ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ ডিজাইন কৰা হওক বা নহওক, বেছিভাগ উচ্চ কাৰ্যক্ষম গেছলিন ইঞ্জিনত ব্যৱহাৰ কৰা হয় – যিয়ে প্ৰি-ইগনিচন আৰু ডিটনেচন ধৰা পেলায়।

২০২১ চনৰ জুন মাহত ভাৰতে ২০% ইথানল মিশ্ৰিত অটো ইন্ধন ৰূপায়ণৰ লক্ষ্য ২০২৫ চনলৈ আগবঢ়াই লৈ যায়। ইন্ধনত ভাৰতৰ ইথানল মিশ্ৰণৰ হাৰ (এই লক্ষ্য পুনৰীক্ষণৰ সময়ত) ৮%, যিটো প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীয়ে ৫ জুন (বিশ্ব পৰিৱেশ দিৱস)ত প্ৰকাশ কৰা ‘ভাৰতত ইথানল মিশ্ৰণৰ বাবে ৰ’ডমেপ ২০২০-২৫’ৰ ভিত্তিত ২০২২ চনৰ ভিতৰত ১০% লৈ বৃদ্ধি পাব। চৰকাৰে আশা কৰিছে যে ইণ্ডিয়ান অইল কৰ্প (আই অ’ চি) আৰু হিন্দুস্তান পেট্ৰলিয়াম কৰ্প লিমিটেড (এইচ পি চি এল)ৰ দৰে তেল বিপণন কোম্পানীয়ে ২০২৩ চনৰ এপ্ৰিল মাহৰপৰা ২০% ইথানল মিশ্ৰিত ইন্ধন যোগান ধৰিব। ইথানলৰ উদ্বৃত্ত থকা মহাৰাষ্ট্ৰ আৰু উত্তৰ প্ৰদেশৰ দৰে ৰাজ্যই প্ৰথমে ইথানল ইন্ধন মিশ্ৰণৰ হাৰ অধিক গ্ৰহণ কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে।৫৫৫৬ ভাৰতে ইথানল মিশ্ৰিত ইন্ধনৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ বাহন ৰোল আউটকো অগ্ৰাধিকাৰ দিছে। ২০২১ চনৰ মাৰ্চ মাহৰপৰা অটো নিৰ্মাতাসকলে নতুন বাহনৰ ইথানলৰ সামঞ্জস্য সূচাব লাগিব আৰু ইঞ্জিনসমূহ ২০% ইথানল-মিশ্ৰিত ইন্ধন ব্যৱহাৰ কৰিব পৰাকৈ অনুকূলভাৱে ডিজাইন কৰিব লাগিব। চৰকাৰে আশা কৰিছে যে অটো নিৰ্মাতাসকলে ২০২২ চনৰ এপ্ৰিল মাহৰ আগতে ইথানল মিশ্ৰিত ইন্ধন অনুসৰণকাৰী বাহনৰ উৎপাদন আৰম্ভ কৰিব।৫৫ কিন্তু পৰিৱেশবিদসকলে চিন্তিত যে ভাৰতে মিশ্ৰণৰ বাবে ইথানল বৃদ্ধি কৰা লক্ষ্যই পানীৰ সহায়ত বৃদ্ধি পোৱা শস্য যেনে কুঁহিয়াৰ আৰু ধানক প্ৰৰোচিত কৰিব পাৰে আৰু চৰকাৰে বাজৰাৰ দৰে কম পানীৰ তীব্ৰতা থকা শস্যৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিব লাগে বুলি পৰামৰ্শ দিয়ে, কাৰণ ভাৰত ইতিমধ্যে তীব্ৰ পানীৰ নাটনিৰ সন্মুখীন হৈছে।৫৬

অন্য ইঞ্জিন সংৰূপসমূহ

ED95 ইঞ্জিন

১৯৮৯ চনৰ পৰা ছুইডেনত ডিজেল নীতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ইথানল ইঞ্জিনো চলি আছে।৫৭ মূলতঃ চিটি বাছত ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কিন্তু বিতৰণ ট্ৰাক আৰু আৱৰ্জনা সংগ্ৰাহকতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। স্কেনিয়াই নিৰ্মিত ইঞ্জিনসমূহৰ সংকোচন অনুপাত পৰিৱৰ্তিত আৰু ব্যৱহৃত ইন্ধন (ED95 নামেৰে জনাজাত) ৯৩.৬% ইথানল আৰু ৩.৬% ইগনিচন ইম্প্ৰভাৰ আৰু ২.৮% ডিনেচাৰেণ্টৰ মিশ্ৰণ।৫৮ ইগনিচন ইম্প্ৰভাইভাৰে ডিজেল দহন চক্ৰত ইন্ধন জ্বলোৱাটো সম্ভৱ কৰি তোলে। তাৰ পিছত ইথানলৰ সৈতে ডিজেল নীতিৰ শক্তিৰ কাৰ্যক্ষমতা ব্যৱহাৰ কৰাটোও সম্ভৱ হয়। এই ইঞ্জিনসমূহ যুক্তৰাজ্যত ৰিডিং বাছে ব্যৱহাৰ কৰি আহিছে যদিও এতিয়া বায়’ইথানল ইন্ধনৰ ব্যৱহাৰ পৰ্যায়ক্ৰমে বন্ধ কৰি দিয়া হৈছে।

ডুৱেল-ফুৱেল ডাইৰেক্ট-ইনজেকচন

২০০৪ চনৰ এম আই টিৰ এক অধ্যয়ন আৰু ছ’চাইটি অৱ অটোমোটিভ ইঞ্জিনিয়াৰ্ছৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত ইয়াৰ পূৰ্বে প্ৰকাশিত গৱেষণা পত্ৰই ইন্ধন ইথানলৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ গেছলিনৰ সৈতে মিহলি কৰাতকৈ যথেষ্ট বেছি কাৰ্যক্ষমভাৱে শোষণ কৰাৰ পদ্ধতি চিনাক্ত কৰিছিল। এই পদ্ধতিয়ে হাইব্ৰিড ইলেক্ট্ৰিকৰ খৰচ-বহনক্ষমতাৰ তুলনাত নিশ্চিত উন্নতি সাধন কৰিবলৈ এলকহলৰ ব্যৱহাৰৰ লাভ উঠাব পৰা সম্ভাৱনা উপস্থাপন কৰে। উন্নতিৰ বাবে বিশুদ্ধ এলকহল (বা এজিঅ'ট্ৰপ বা E85) আৰু গেছলিনৰ দ্বৈত ইন্ধন প্ৰত্যক্ষ-ইনজেকচন ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যিকোনো অনুপাতত যিকোনো এটাৰ ১০০% পৰ্যন্ত, টাৰ্বোচাৰ্জড, উচ্চ সংকোচন-অনুপাত, সৰু-বিচ্যুতি ইঞ্জিনত যাৰ কাৰ্য্যক্ষমতা দুগুণ বিচ্যুতি থকা ইঞ্জিনৰ সৈতে একে। প্ৰতিটো ইন্ধন পৃথকে পৃথকে কঢ়িয়াই নিয়া হয়, এলকহলৰ বাবে বহুত সৰু টেংকি থাকে। উচ্চ-সংকোচন (উচ্চ কাৰ্যক্ষমতাৰ বাবে) ইঞ্জিনটো কম শক্তিৰ ক্ৰুজ পৰিস্থিতিত সাধাৰণ গেছলিনেৰে চলি থাকে। ‘নক’ দমন কৰিবলৈ প্ৰয়োজন হ’লেহে চিলিণ্ডাৰত পোনপটীয়াকৈ এলকহল ঢালি দিয়া হয় (আৰু একেলগে গেছলিনৰ বেজী কমাই দিয়া হয়) যেনে যথেষ্ট ত্বৰান্বিত কৰাৰ সময়তহে। প্ৰত্যক্ষ চিলিণ্ডাৰ ইনজেকচনে ইথানলৰ ইতিমধ্যে উচ্চ অক্টেন ৰেটিং ফলপ্ৰসূ ১৩০ লৈ বৃদ্ধি কৰে। গেছলিনৰ ব্যৱহাৰ আৰু CO2 নিৰ্গমনৰ গণনা কৰা সামগ্ৰিকভাৱে হ্ৰাস ৩০%। গ্ৰাহকৰ খৰচৰ পেবেক সময়ে টাৰ্বো-ডিজেলৰ তুলনাত ৪:১ আৰু হাইব্ৰিডৰ তুলনাত ৫:১ উন্নতি দেখুৱাইছে। পূৰ্ব-মিশ্ৰিত গেছলিনত পানী শোষণৰ সমস্যা (যাৰ ফলত পৰ্যায় পৃথকীকৰণ), একাধিক মিশ্ৰণ অনুপাতৰ যোগানৰ সমস্যা আৰু ঠাণ্ডা বতৰত আৰম্ভ হোৱাৰ সমস্যাও এৰাই চলা হয়।৫৯৬০

তাপীয় কাৰ্যক্ষমতা বৃদ্ধি

২০০৮ চনৰ এক অধ্যয়নত জটিল ইঞ্জিন নিয়ন্ত্ৰণ আৰু বৃদ্ধি পোৱা এক্সজষ্ট গেছৰ পুনৰ পৰিবহনে পৰিপাটি ইথানলৰ পৰা E50লৈকে ইন্ধনৰ সৈতে ১৯.৫ সংকোচন অনুপাতৰ অনুমতি দিছিল। ডিজেলৰ তুলনাত প্ৰায় তাপীয় কাৰ্যক্ষমতা লাভ কৰা হৈছিল।৬১ ইয়াৰ ফলত পৰিপাটি ইথানল বাহনৰ ইন্ধন অৰ্থনীতি জ্বলি থকা গেছলিনৰ সৈতে প্ৰায় একে হ’ব।

ইথানল সংস্কাৰকৰে চালিত ইন্ধন কোষ

২০১৬ চনৰ জুন মাহত নিছানে হাইড্ৰজেনৰ পৰিৱৰ্তে ইথানলৰ দ্বাৰা চালিত ইথানল চালিত ইন্ধন কোষৰ বাহন নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা ঘোষণা কৰে, যিটো আন গাড়ী নিৰ্মাতা কোম্পানীসমূহে ইন্ধন কোষ নিৰ্মাণ আৰু বাণিজ্যিকীকৰণ কৰা ইন্ধন, যেনে হুণ্ডাই টাচন এফচিইভি, টয়োটা মিৰাই, আৰু হোণ্ডা এফচিএক্স ক্লেৰিটি। এই কাৰিকৰী পদ্ধতিৰ মূল সুবিধাটো হ'ল উচ্চ চাপত হাইড্ৰ'জেন প্ৰদান কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় আন্তঃগাঁথনি স্থাপন কৰাতকৈ ইন্ধন যোগানৰ আন্তঃগাঁথনি স্থাপন কৰাটো সস্তা আৰু সহজ হ'ব, কাৰণ প্ৰতিটো হাইড্ৰ'জেন ইন্ধন কেন্দ্ৰ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ ১০ লাখৰ পৰা ২০ লাখ মাৰ্কিন ডলাৰ খৰচ হয়।৬২

নিছানে এনে এটা প্ৰযুক্তি সৃষ্টি কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰিছে যিয়ে তৰল ইথানল ইন্ধনক উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰি বাহনখনৰ ভিতৰতে হাইড্ৰজেন উৎপাদন কৰে। এই প্ৰযুক্তিয়ে তাপৰ ব্যৱহাৰ কৰি ইথানলক হাইড্ৰজেনলৈ সংস্কাৰ কৰি কঠিন অক্সাইড ইন্ধন কোষ (SOFC) নামেৰে জনাজাত বস্তুটোক খাদ্য যোগান ধৰে। ইন্ধন কোষে চকা চলোৱা বৈদ্যুতিক মটৰলৈ শক্তি যোগান ধৰিবলৈ বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰে, বেটাৰীৰ জৰিয়তে যিয়ে শীৰ্ষ শক্তিৰ চাহিদা নিয়ন্ত্ৰণ কৰে আৰু পুনৰুত্পাদিত শক্তি সংৰক্ষণ কৰে। বাহনখনত পানী আৰু ইথানলৰ মিশ্ৰণৰ বাবে এটা টেংক থাকিব, যিটো অনব’ৰ্ড ৰিফৰ্মাৰত ভৰোৱা হয় যিয়ে ইয়াক বিশুদ্ধ হাইড্ৰ’জেন আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইডত বিভক্ত কৰে। নিছানৰ মতে, এই তৰল ইন্ধন ৫৫:৪৫ অনুপাতত ইথানল-পানীৰ মিশ্ৰণ হ’ব পাৰে। নিছানে ২০২০ চনৰ ভিতৰত নিজৰ প্ৰযুক্তি বাণিজ্যিকীকৰণ কৰাৰ আশা কৰিছে।৬২

দেশে দেশে উংপাদন

২০১১ চনত বিশ্বৰ শীৰ্ষ ইথানল ইন্ধন উৎপাদক দেশ আছিল আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, যাৰ উৎপাদন ১৩.৯×১০৯ ইউ.এছ. গেলন (৫.৩×১০১০ লিটাৰ; ১.১৬×১০১০ ইম্পেৰিয়েল গেলন) আৰু ব্ৰাজিলত ৫.৬×১০৯ ইউ.এছ. গেলন (২.১×১০১০ লিটাৰ; ৪.৭×১০৯ ইম্পেৰিয়েল গেলন), একেলগে ২২.৩৬×১০৯ ইউ.এছ. গেলন (৮.৪৬×১০১০ লিটাৰ; ১.৮৬২×১০১০ ইম্পেৰিয়েল গেলন) উৎপাদনৰ ৮৭.১%।৪ শক্তিশালী প্ৰৰোচনাৰ লগতে অন্যান্য উদ্যোগ উন্নয়নৰ পদক্ষেপে জাৰ্মানী, স্পেইন, ফ্ৰান্স, ছুইডেন, চীন, থাইলেণ্ড, কানাডা, কলম্বিয়া, ভাৰত, অষ্ট্ৰেলিয়া, আৰু কিছুমান মধ্য আমেৰিকাৰ দেশত নৱজাত ইথানল উদ্যোগৰ জন্ম দিছে।

দেশ অনুসৰি বাৰ্ষিক ইন্ধন ইথানল উৎপাদন (2007–2011)৪৬৩৬৪৬৫ Top 10 countries/regional blocks (millions of U.S. liquid gallons per year)
World rankCountry/region20112010200920082007
113,900.0013,231.0010,938.009,235.006,485.00
25,573.246,921.546,577.896,472.205,019.20
31,199.311,176.881,039.52733.60570.30
4554.76541.55541.55501.90486.00
5435.2089.8079.20
6462.30356.63290.59237.70211.30
791.6766.0052.80
883.2179.3074.90
987.2066.0456.8026.4026.40
10Other247.27
World Total22,356.0922,946.8719,534.9917,335.2013,101.70

ব্ৰাজিলৰ ইথানল ইন্ধন কাৰ্যসূচী

১৯৭০ চনৰ পৰা ব্ৰাজিলত ইথানল ইন্ধনৰ কাৰ্যসূচী চলি আহিছে যাৰ ফলত দেশখনে ইথানল উৎপাদনকাৰী বিশ্বৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম দেশ (আমেৰিকাৰ পিছত) আৰু বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ ৰপ্তানিকাৰক দেশ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে।৬৬ ব্ৰাজিলৰ ইথানল ইন্ধন কাৰ্যসূচীত আধুনিক সঁজুলি আৰু সস্তীয়া কুঁহিয়াৰক ফিডষ্টক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু ইয়াৰ অৱশিষ্ট আৱৰ্জনা (বাগাছ) তাপ আৰু শক্তি উৎপাদনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।৬৭ ব্ৰাজিলত এতিয়া বিশুদ্ধ গেছলিনেৰে চলা লঘু বাহন নাই।৬৮

পৰিৱেশ

শক্তিৰ ভাৰসাম্য

+ Energy balance৬৯CountryTypeEnergy balance
United StatesCorn ethanol1.3
GermanyBiodiesel2.5
BrazilSugarcane ethanol8
United StatesCellulosic ethanol†2–36††

† পৰীক্ষামূলক, বাণিজ্যিক উৎপাদনত নহয়

†† উৎপাদন পদ্ধতি অনুসৰণ কৰি

সকলো জৈৱবস্তুৱে অন্ততঃ এনে কিছুমান পদক্ষেপৰ মাজেৰে পাৰ হয়, যেনে ইয়াক ডাঙৰ কৰা, সংগ্ৰহ কৰা, শুকুৱাই লোৱা, কিন্বন কৰা, ডিষ্টিল কৰা আৰু জ্বলোৱাৰ প্ৰয়োজন। এই সকলোবোৰ পদক্ষেপৰ বাবে সম্পদ আৰু আন্তঃগাঁথনিৰ প্ৰয়োজন। ফলত উৎপাদিত ইথানল ইন্ধন জ্বলাই মুক্ত হোৱা শক্তিৰ তুলনাত প্ৰক্ৰিয়াটোত শক্তিৰ মুঠ পৰিমাণক শক্তিৰ ভাৰসাম্য (বা "বিনিয়োজিত শক্তিৰ ওপৰত ঘূৰাই পোৱা শক্তি") বুলি জনা যায়। ২০০৭ চনৰ নেচনেল জিঅ’গ্ৰাফিক৬৯ ৰ প্ৰতিৱেদনত সংকলিত পৰিসংখ্যায় আমেৰিকাত উৎপাদিত কুঁহিয়াৰৰ ইথানলৰ বাবে সামান্য ফলাফলৰ কথা আঙুলিয়াই দিয়ে: উৎপন্ন হোৱা ইথানলৰপৰা ১.৩ শক্তি একক সৃষ্টি কৰিবলৈ জীৱাশ্ম-ইন্ধন শক্তিৰ এটা এককৰ প্ৰয়োজন হয়। ব্ৰাজিলত উৎপাদিত কুঁহিয়াৰৰ ইথানলৰ বাবে শক্তিৰ ভাৰসাম্য অধিক অনুকূল, ইথানলৰপৰা ৮ শক্তি সৃষ্টি কৰিবলৈ জীৱাশ্ম-ইন্ধন শক্তিৰ এক ইউনিটৰ প্ৰয়োজন হয়। শক্তিৰ ভাৰসাম্যৰ অনুমান সহজে প্ৰস্তুত কৰা নহয়, সেয়েহে এনে বহুতো প্ৰতিৱেদন সৃষ্টি কৰা হৈছে যিবোৰ পৰস্পৰ বিৰোধী। উদাহৰণস্বৰূপে, এটা পৃথক সমীক্ষাত ৰিপ'ৰ্ট কৰা হৈছে যে উৎপাদনশীলভাৱে বৃদ্ধি পাবলৈ গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় জলবায়ুৰ প্ৰয়োজনীয় কুঁহিয়াৰৰপৰা ইথানল উৎপাদনে ব্যয় কৰা প্ৰতিটো এককৰ বাবে ৮ৰপৰা ৯ ইউনিট শক্তি ঘূৰাই দিয়ে, যিটো কুঁহিয়াৰৰ তুলনাত, যিয়ে ব্যয় কৰা শক্তিৰ প্ৰতিটো এককৰ বাবে মাত্ৰ প্ৰায় ১.৩৪ ইউনিট ইন্ধন শক্তি ঘূৰাই দিয়ে। কুঁহিয়াৰৰপৰা ইথানল উৎপাদন কৰিলে গেছলিন উৎপাদনতকৈ বহু কম পেট্ৰলিয়াম ব্যৱহাৰ কৰা হয়।৭০

কাৰ্বন ডাই অক্সাইড নামৰ সেউজ গৃহ গেছ কিন্বন আৰু দহনৰ সময়ত নিৰ্গত হয়। জৈৱবস্তু উৎপাদন কৰিবলৈ উদ্ভিদে বৃদ্ধিৰ লগে লগে কাৰ্বন ডাই অক্সাইড অধিক গ্ৰহণ কৰাৰ ফলত এইটো বাতিল কৰা হয়।৭১ কিছুমান বিশেষ পদ্ধতিৰে উৎপাদিত হ’লে ইথানলে গেছলিনতকৈ কম সেউজ গৃহ গেছ নিৰ্গত কৰে।৭২৭৩

বায়ু প্ৰদূষণ

প্ৰচলিত সীহবিহীন গেছলিনৰ তুলনাত ইথানল হৈছে কণামুক্ত জ্বলন্ত ইন্ধনৰ উৎস যিয়ে অক্সিজেনৰ সৈতে দহন কৰি কাৰ্বন ডাই অক্সাইড, কাৰ্বন মনোক্সাইড, পানী আৰু এচিটালডিহাইড গঠন কৰে। স্বচ্ছ বায়ু আইন অনুসৰি আমেৰিকাত কাৰ্বন মনোক্সাইডৰ নিৰ্গমন হ্ৰাস কৰিবলৈ অক্সিজেনেট সংযোজন কৰিব লাগিব। বৰ্তমান ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ দূষণৰ বাবে যোগকৰণ এমটিবিই পৰ্যায়ক্ৰমে বন্ধ কৰা হৈছে, সেয়েহে ইথানল এক আকৰ্ষণীয় বিকল্প যোগকৰণত পৰিণত হৈছে। বৰ্তমানৰ উৎপাদন পদ্ধতিৰ ভিতৰত এমোনিয়াৰ দৰে বৃহৎ পুষ্টিকৰ সাৰ নিৰ্মাতা কোম্পানীটোৰ পৰা হোৱা বায়ু প্ৰদূষণ।

আমেৰিকাৰ লছ এঞ্জেলছত গেছলিনৰ তুলনাত বায়ু প্ৰদূষণৰ ফলত হোৱা মৃত্যুৰ সম্ভাৱনা ৯% বৃদ্ধি কৰিব বুলি ভৱিষ্যদ্বাণী কৰা হৈছে: এটা অতি বৃহৎ, চহৰীয়া, গাড়ীভিত্তিক মহানগৰ যিখন আটাইতকৈ বেয়া পৰিস্থিতি।৭৪ অ’জনৰ মাত্ৰা যথেষ্ট বৃদ্ধি পায়, যাৰ ফলত ফ’ট’কেমিকেল ধোঁৱা বৃদ্ধি পায় আৰু হাঁপানীৰ দৰে চিকিৎসাজনিত সমস্যা আৰু অধিক ভয়াৱহ হয়।৭৫৭৬

ব্ৰাজিলে যথেষ্ট পৰিমাণৰ ইথানল জৈৱ ইন্ধন জ্বলায়। ব্ৰাজিলৰ চাও পাওলোত পৰিৱেশৰ বায়ুৰ ওপৰত গেছ ক্ৰমেট’গ্ৰাফ অধ্যয়ন কৰা হৈছিল আৰু ইথানল ইন্ধন জ্বলোৱা জাপানৰ ওছাকাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। ব্ৰাজিলত বায়ুমণ্ডলীয় ফৰ্মেলডিহাইড ১৬০% বেছি আছিল আৰু এচিটালডিহাইড ২৬০% বেছি আছিল।৭৭

কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড

বায়’ইথানল নিৰ্মাণত হুবহু কিমান কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড উৎপন্ন হয় তাৰ গণনা কৰাটো এটা জটিল আৰু অনিয়মিত প্ৰক্ৰিয়া, আৰু ই ইথানল উৎপাদন কৰা পদ্ধতি আৰু গণনাত কৰা অনুমানৰ ওপৰত অত্যন্ত নিৰ্ভৰশীল। এটা গণনাত অন্তৰ্ভুক্ত হ’ব লাগে:

  • ফিডষ্টক খেতিৰ খৰচ
  • ফিডষ্টক কাৰখানালৈ লৈ যোৱাৰ খৰচ
  • ফিডষ্টকক বায়’ইথানললৈ প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ খৰচ

এনে গণনাই তলত দিয়া প্ৰভাৱসমূহ বিবেচনা কৰিব পাৰে বা নকৰিবও পাৰে:

  • ইন্ধনৰ ফিডষ্টক খেতি কৰা অঞ্চলৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ পৰিৱৰ্তনৰ খৰচ।
  • কাৰখানাৰ পৰা ব্যৱহাৰৰ স্থানলৈ বায়’ইথানলৰ পৰিবহণৰ খৰচ
  • মানক গেছলিনৰ তুলনাত বায়’ইথানলৰ কাৰ্যক্ষমতা
  • ব্ৰাছ পাইপত উৎপন্ন হোৱা কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ পৰিমাণ।
  • উপযোগী দ্বি-উৎপাদন, যেনে গৰু-ম’হৰ খাদ্য বা বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ ফলত হোৱা লাভ।

সোঁফালে থকা গ্ৰাফটোৱে নবীকৰণযোগ্য পৰিবহণ ইন্ধনৰ বাধ্যবাধকতাৰ উদ্দেশ্যে ব্ৰিটেইন চৰকাৰে গণনা কৰা পৰিসংখ্যা দেখুৱাইছে।

কুঁহিয়াৰৰ ইথানলৰ পৰা GHG ৰ হ্ৰাস ৭.৪% বুলি অনুমান কৰা হৈছে। নেচনেল জিঅ’গ্ৰাফিকৰ এটা অভাৰভিউ প্ৰবন্ধ (২০০৭)৬৯ ত গেছলিনৰ তুলনাত কৰ্ণ ইথানলৰ বাবে উৎপাদন আৰু ব্যৱহাৰত CO2 নিৰ্গমন ২২% কম আৰু বেতৰ ইথানলৰ বাবে ৫৬% হ্ৰাস পোৱাৰ পৰিসংখ্যা উল্লেখ কৰা হৈছে। গাড়ী নিৰ্মাতা ফৰ্ডে তেওঁলোকৰ নমনীয় ইন্ধনযুক্ত বাহনৰ এখনৰ পেট্ৰ’লৰ তুলনাত বায়’ইথানলৰ দ্বাৰা CO2 নিৰ্গমন ৭০% হ্ৰাস পোৱাৰ কথা জনাইছে।৭৮

এটা অতিৰিক্ত জটিলতা হ’ল উৎপাদনত নতুন মাটি খেতি কৰাৰ প্ৰয়োজন হয়৭৯ যিয়ে এবাৰতে GHG মুক্ত কৰে যিটো সমতা স্থাপন কৰিবলৈ GHG নিৰ্গমনৰ উৎপাদন হ্ৰাসৰ দশক বা শতিকা সময় লাগিব পাৰে।৮০ উদাহৰণস্বৰূপে, ঘাঁহৰ মাটিক ইথানলৰ বাবে কুঁহিয়াৰ উৎপাদনলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিবলৈ প্ৰাৰম্ভিক খেতিৰ পৰা মুক্ত হোৱা GHG পূৰণ কৰিবলৈ বাৰ্ষিক প্ৰায় এশ বছৰৰ সঞ্চয়ৰ প্ৰয়োজন হয়।৭৯

ভূমি ব্যৱহাৰৰ পৰিৱৰ্তন

কৃষিজাত এলক’হলৰ বাবে বৃহৎ পৰিসৰৰ খেতিৰ প্ৰয়োজন। এটা অনুমান অনুসৰি যদি আমেৰিকাত উৎপাদিত সকলো কুঁহিয়াৰ ইথানল তৈয়াৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয় তেন্তে ই বৰ্তমানৰ আমেৰিকাৰ গেছলিন ব্যৱহাৰৰ ১২% স্থানচ্যুত কৰিব।৮১ ইথানল উৎপাদনৰ বাবে মাটি বনাঞ্চল ধ্বংসৰদ্বাৰা আহৰণ কৰা হয় বুলি দাবী কৰা হৈছে, আনহাতে আন কিছুমানে লক্ষ্য কৰিছে যে বৰ্তমান বনাঞ্চল সমৰ্থন কৰা অঞ্চলসমূহ সাধাৰণতে শস্য খেতিৰ বাবে উপযোগী নহয়।৮২৮৩ যিকোনো ক্ষেত্ৰতে খেতিৰ লগত জৈৱিক পদাৰ্থ হ্ৰাস পোৱাৰ বাবে মাটিৰ উৰ্বৰতা হ্ৰাস পোৱা,৮৪ পানীৰ উপলভ্যতা আৰু গুণগত মান হ্ৰাস পোৱা, কীটনাশক আৰু সাৰৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি হোৱা আৰু স্থানীয় সম্প্ৰদায়ৰ সম্ভাৱ্য স্থানচ্যুতি আদি জড়িত থাকিব পাৰে।৮৫ নতুন প্ৰযুক্তিয়ে কৃষক আৰু প্ৰচেছৰক কম ইনপুট ব্যৱহাৰ কৰি একে উৎপাদন ক্ৰমান্বয়ে উৎপাদন কৰিবলৈ সক্ষম কৰে।৮১

চেলুল’জিক ইথানল উৎপাদন হৈছে এক নতুন পদ্ধতি যিয়ে ভূমি ব্যৱহাৰ আৰু আনুষংগিক উদ্বেগসমূহ লাঘৱ কৰিব পাৰে। খাদ্যৰ প্ৰয়োজনীয়তা বনাম ইন্ধনৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ মাজত সংঘাত কম কৰাৰ প্ৰয়াসত যিকোনো উদ্ভিদৰ পদাৰ্থৰপৰা চেলুল’জিক ইথানল উৎপাদন কৰিব পাৰি, যাৰ ফলত উৎপাদন দুগুণ হ’ব পাৰে। ঘেঁহু আৰু অন্যান্য শস্য পিহি লোৱাৰপৰা কেৱল ষ্টাৰচৰ উপ-উৎপাদন ব্যৱহাৰ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে চেলুল’জিক ইথানল উৎপাদনে গ্লুটেনকে ধৰি সকলো উদ্ভিদ সামগ্ৰীৰ সৰ্বাধিক ব্যৱহাৰ কৰে। এই পদ্ধতিৰ কাৰ্বন ফুটপ্ৰিণ্ট কম হ’ব কাৰণ ব্যৱহাৰযোগ্য সামগ্ৰীৰ অধিক উৎপাদনৰ বাবে শক্তি-নিবিড় সাৰ আৰু ভেঁকুৰনাশকৰ পৰিমাণ একেই থাকে। চেলুল'জিক ইথানল উৎপাদনৰ প্ৰযুক্তি বৰ্তমান বাণিজ্যিকীকৰণৰ পৰ্যায়ত আছে।৮৬২২

ইথানলৰ পৰিৱৰ্তে বিদ্যুতৰ বাবে জৈৱবস্তু ব্যৱহাৰ কৰা

২০০৯ চনৰ মে' মাহত বিজ্ঞানত প্ৰকাশিত এক বিশ্লেষণ অনুসৰি বৈদ্যুতিক বাহন চাৰ্জিঙৰ বাবে জৈৱবস্তুক বিদ্যুৎলৈ ৰূপান্তৰ কৰাটো ইথানল ইন্ধন উৎপাদনৰ বাবে জৈৱবস্তু ব্যৱহাৰ কৰাতকৈ অধিক "জলবায়ু-বন্ধুত্বপূৰ্ণ" পৰিবহণ বিকল্প হ'ব পাৰে।৮৭ গৱেষকসকলে চেলুল'জিক ইথানল আৰু উন্নত বাহনৰ বেটাৰী দুয়োটাতে অধিক খৰচ-বহনক্ষম উন্নয়নৰ সন্ধান অব্যাহত ৰাখিছে।৮৮

ইথানল নিৰ্গমনত স্বাস্থ্য ব্যয়

আমেৰিকাত উৎপাদিত আৰু দহন কৰা প্ৰতি বিলিয়ন ইথানল সমতুল্য গেলন ইন্ধনৰ বাবে জলবায়ু পৰিৱৰ্তন আৰু স্বাস্থ্যৰ সংযুক্ত খৰচ গেছলিনৰ বাবে ৪৬৯ মিলিয়ন ডলাৰ, জৈৱ শোধনাগাৰৰ তাপৰ উৎস (প্ৰাকৃতিক গেছ, কৰ্ণ ষ্ট’ভাৰ বা কয়লা) আৰু প্ৰযুক্তিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি কৰ্ণ ইথানলৰ বাবে ৪৭২–৯৫২ মিলিয়ন ডলাৰ, কিন্তু নিৰ্ভৰ কৰি চেলুল’জিক ইথানলৰ বাবে মাত্ৰ ১২৩–২০৮ মিলিয়ন ডলাৰ ফিডষ্টক (প্ৰেৰি বায়'মাছ, মিছকেন্থাছ, কৰ্ণ ষ্ট'ভাৰ বা চুইচগ্ৰাছ)।৮৯

তথ্যসূত্ৰ

  1. ↑ (22 April 2013). Iowa Renewable Fuels Association - Environmental Ethanol
  2. ↑ (16 October 2009). Towards Sustainable Production and Use of Resources: Assessing Bio fuels. United Nations Environment Programme
  3. ↑ Alternative Fuels Data Center: Maps and Data - Global Ethanol Production by Country or Region. afdc.energy.gov
  4. ↑ Renewable Fuels Association. (6 March 2012). Accelerating Industry Innovation – 2012 Ethanol Industry Outlook. Renewable Fuels Association See pp. 3, 8, 10 22 and 23
  5. ↑ (April 12, 2022). Will High-Ethanol Gasoline Ruin Your Car Engine? What to Know About E15. NBC 5 Dallas-Fort Worth (KXAS)
  6. ↑ Portaria Nº 143, de 27 de Junho de 2007. Ministério da Agricultura, Pecuária e Abastecimento
  7. ↑ Anúario da Industria Automobilistica Brasileira 2011: Tabela 2.3 Produção por combustível – 1957/2010. ANFAVEA – Associação Nacional dos Fabricantes de Veículos Automotores (Brasil) pp. 62–63
  8. ↑ Renavam/Denatran. (January 2012). Licenciamento total de automóveis e comerciais leves por combustível. ANFAVEA Carta de ANFAVEA 308 pp. 4
  9. ↑ Abraciclo. (27 January 2010). Motos flex foram as mais vendidas em 2009 na categoria 150cc. UNICA
  10. ↑ Produção Motocicletas 2010. ABRACICLO
  11. ↑ Produção Motocicletas 2011. ABRACICLO
  12. ↑ AMIS Market Monitor No. 48 – May 2017, www.amis-outlook.org/fileadmin/user_upload/amis/
  13. ↑ World Fuel Ethanol Analysis and Outlook. Meti.go.jp
  14. ↑ (18 July 2008). (grainscouncil.com, Biofuels_study 268 kB pdf, footnote, p 6)
  15. ↑ LaMonica, Martin. (12 June 2008). Algae farm in Mexico to produce ethanol in '09. cnet.com
  16. ↑ Wesoff, Eric. (19 April 2017). Hard Lessons From the Great Algae Biofuel Bubble
  17. ↑ Biofuels · Understand Energy Learning Hub. understand-energy.stanford.edu
  18. ↑ Youngquist, W. Geodestinies, National Book Company, Portland, Oregon, p.499
  19. ↑ (14 March 2005). The dirty truth about biofuels. Oilcrash.com
  20. ↑ (30 June 2005). New Enzyme for More Efficient Corn Ethanol Production. Green Car Congress
  21. ↑ O. R. Inderwildi; D. A. King. (2009). Quo Vadis Biofuels. Energy & Environmental Science. পৃ. 343
  22. ↑ World Energy Outlook 2006. Worldenergyoutlook.org
  23. ↑ Ethanol. University of Illinois Extension
  24. ↑ Volpato Filho, Orlando. (September 2008). Gasoline C made with Hydrous Ethanol
  25. ↑ Modern Corn Ethanol plant description
  26. ↑ Stacey, Neil T.; Hadjitheodorou, Aristoklis; Glasser, David. (2016-09-19). Gasoline Preblending for Energy-Efficient Bioethanol Recovery. Energy & Fuels. পৃ. 8286–8291
  27. ↑ W. Horn and F. Krupp. Earth: The Sequel: The Race to Reinvent Energy and Stop Global Warming. 2006, 85
  28. ↑ This is shown for 25 °C (77 °F) in a gasoline-ethanol-water phase diagram, Fig 13 of Päivi Aakko; Nils-Olof Nylund. Technical View on Biofuels for Transportation – Focus on Ethanol End-Use Aspects
  29. ↑ Water Phase Separation in Oxygenated Gasoline. Epa.gov
  30. ↑ (4 November 2008). Home Mini-Refinery Makes Ethanol & Biodiesel Simultaneously. Gas 2. Gas2.0
  31. ↑ (8 May 2008). Micro Fueler Is First Ethanol Kit for Brewing Backyard Biofuels on the Cheap. PopularMechanics
  32. ↑ (2014-10-29). Alternative Fuels Data Center – Fuel Properties Comparison. Alternative Fuels Data Center
  33. ↑ Lynch, Michael. Though Ethanol Might Appear 'Cheaper' Than Gasoline, Let's do the Math on Energy Content. Forbes
  34. ↑ Alternative Fuels Data Center: Ethanol. Afdc.energy.gov
  35. ↑ U.S. Energy Information Administration (EIA)
  36. ↑ (February 2004). Ethanol in Petrol. Royal Automobile Association of South Australia
  37. ↑ (7 March 2011). EPA Info. US EPA
  38. ↑ J. Goettemoeller; A. Goettemoeller. (2007). Sustainable Ethanol: Biofuels, Biorefineries, Cellulosic Biomass, Flex-Fuel Vehicles, and Sustainable Farming for Energy Independence. Prairie Oak Publishing, Maryville, Missouri. পৃ. 42. ISBN 978-0-9786293-0-4
  39. ↑ EPA Mileage. Fueleconomy.gov
  40. ↑ Changes in Gasoline IV, sponsored by Renewable Fuels Foundation
  41. ↑ Ethanol – Facts About Fuels – RACQ. racq.com.au
  42. ↑ Roman M. Balabin. (2007). Molar enthalpy of vaporization of ethanol–gasoline mixtures and their colloid state. Fuel. পৃ. 323
  43. ↑ (January 2008). Sustainable biofuels: prospects and challenges. The Royal Society Policy document 01/08. See 4.3.1 Vapour pressure and bioethanol and Figure 4.3 for the relation between ethanol content and vapor pressure
  44. ↑ Ethanol Promotion; Information Council. (27 February 2007). When is E85 not 85 percent ethanol? When it's E70 with an E85 sticker on it. AutoblogGreen
  45. ↑ (2008-09-23). Ethanol fuel and cars. Interesting Energy Facts
  46. ↑ Vägverket (Swedish Road Administration). (30 May 2007). Swedish comments on Euro 5/6 comitology version 4, 30 May 2007: Cold Temperature Tests For Flex Fuel Vehicles. ec.europa.eu. European Commission
  47. ↑ (August 2008). Here comes the 'Flex' vehicles third generation. Revista Brasileira de BioEnergia Ano 2, No. 3 (every article is presented in both English and Portuguese)
  48. ↑ Agência Estado. (10 June 2008). Bosch investe na segunda geração do motor flex. Gazeta do Povo
  49. ↑ Q. Rodas. (March 2009). Volkswagen Polo E-Flex. Editora Abril
  50. ↑ (12 March 2009). Volks lança sistema que elimina tanquinho de gasolina para partida a frio. UNICA
  51. ↑ Julieta Andrea Puerto Rico. (8 May 2008). Programa de Biocombustíveis no Brasil e na Colômbia: uma análise da implantação, resultados e perspectivas. Universidade de São Paulo PhD Dissertation Thesis, pp. 81–82
  52. ↑ (2011). 2011 Ethanol Industry Outlook: Building Bridges to a More Sustainable Future. Renewable Fuels AssociationSee pages 2–3, 10–11, 19–20, and 26–27
  53. ↑ Matthew L. Wald. (13 October 2010). A Bit More Ethanol in the Gas Tank. The New York Times
  54. ↑ Fred Meier. (13 October 2010). EPA allows 15% ethanol in gasoline, but only for late-model cars. USA Today
  55. ↑ India targets 20% ethanol-blended fuel by 2025. ICIS
  56. ↑ (6 June 2021). The importance of the PM's ethanol push. Hindustan Times
  57. ↑ Scania PRESSInfo, 21 May 2007
  58. ↑ Ethanol Producer Magazine – The Latest News and Data About Ethanol Production. Ethanolproducer.com
  59. ↑ Cohn, D.R.; Bromberg, L.; Heywood, J.B. (20 April 2005). Direct Injection Ethanol Boosted Gasoline Engines: Biofuel Leveraging for Cost Effective Reduction of Oil Dependence and CO2 Emissions. MIT Report PSFC/JA-06-16. MIT Energy Initiative
  60. ↑ Stokes, J.; Lake, T. H.; Osborne, R. J. (16 October 2000). SAE Paper 2001-01-2901. SAE Technical Paper Series. Sae.org
  61. ↑ M. Brusstar; M. Bakenhus. Economical, High-Efficiency Engine Technologies for Alcohol Fuels. U.S. Environmental Protection Agency
  62. ↑ Voelcker, John. (2016-06-14). Nissan takes a different approach to fuel cells: ethanol. Green Car Reports
  63. ↑ F.O. Lichts. Industry Statistics: 2010 World Fuel Ethanol Production. Renewable Fuels Association
  64. ↑ (2010). 2009 Global Ethanol Production (Million Gallons). F.O. Licht, cited in Renewable Fuels Association, Ethanol Industry Overlook 2010, pp. 2 and 22
  65. ↑ F.O. Licht. 2007 and 2008 World Fuel Ethanol Production. Renewable Fuels Association
  66. ↑ Industry Statistics: Annual World Ethanol Production by Country. Renewable Fuels Association
  67. ↑ M. Macedo Isaias; Lima Verde Leal; J. Azevedo Ramos da Silva. (2004). Assessment of greenhouse gas emissions in the production and use of fuel ethanol in Brazil. Secretariat of the Environment, Government of the State of São Paulo
  68. ↑ Daniel Budny and Paulo Sotero. (April 2007). Brazil Institute Special Report: The Global Dynamics of Biofuels. Brazil Institute of the Woodrow Wilson Center
  69. ↑ Joel K. Bourne Jr. Biofuels. Ngm.nationalgeographic.vom
  70. ↑ 01.26.2006 – Ethanol can replace gasoline with significant energy savings, comparable impact on greenhouse gases. Berkeley.edu
  71. ↑ (27 March 2009). oregon.gov, biomass forum. Oregon.gov
  72. ↑ M. Wang; C. Saricks; D. Santini. Effects of Fuel Ethanol Use on Fuel-Cycle Energy and Greenhouse Gas Emissions. Argonne National Laboratory
  73. ↑ M. Wang. Energy and Greenhouse Gas Emissions Effects of Fuel Ethanol
  74. ↑ Davidson, Keay. (18 April 2007). Study warns of health risk from ethanol. San Francisco Chronicle
  75. ↑ (18 April 2007). Clearing the air on ethanol. Environmental Science & Technology
  76. ↑ M. Z. Jacobson. (14 March 2007). Effects of Ethanol (E85) vs. Gasoline Vehicles on Cancer and Mortality in the United States. ACS Publications
  77. ↑ Nguyen, H. (2001). Atmospheric alcohols and aldehydes concentrations measured in Osaka, Japan and in Sao Paulo, Brazil. Atmospheric Environment. পৃ. 3075–3083
  78. ↑ (2007). Bioethanol Production and Use Creating Markets for Renewable Energy Technologies. eubia.org. EU, RES Technology Marketing Campaign, European Biomass Industry Association EUBIA
  79. ↑ Rosenthal, Elisabeth. (8 February 2008). Biofuels Deemed a Greenhouse Threat. The New York Times
  80. ↑ Joseph Fargione. (2008-02-29). Land Clearing and the Biofuel Carbon Debt. Science. পৃ. 1235–1238
  81. ↑ D. Morrison. (18 September 2006). Ethanol fuel presents a corn-undrum. University of Minnesota
  82. ↑ (4 June 2007). Lula calls for ethanol investment. BBC
  83. ↑ (7 March 2007). Brazil's ethanol push could eat away at Amazon. Associated Press
  84. ↑ Kononova, M. M. Soil Organic Matter, Its Nature, Its role in Soil Formation and in Soil Fertility, 1961
  85. ↑ D. Russi. (7 March 2007). Biofuels: An advisable strategy?
  86. ↑ Industrial & Environmental. Bio.org
  87. ↑ Greater Transportation Energy and GHG Offsets from Bioelectricity Than Ethanol Campbell, et al. Science 22 May 2009: 1055–1057. DOI:10.1126/science.1168885
  88. ↑ Block, Ben, "Study: biofuels more efficient as electricity source. (EYE ON EARTH)(Brief article)" World Watch 22
  89. ↑ Hill, Jason, Stephen Polasky, Erik Nelson, David Tilman, Hong Huo, Lindsay Ludwig, James Neumann, Haochi Zheng, and Diego Bonta. "Climate change and health costs of air emissions from biofuels and gasoline. (SUSTAINABILITY SCIENCE)(Author abstract)." Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 106.6 (10 February 2009): 2077(6). Expanded Academic ASAP. Gale. BENTLEY UPPER SCHOOL LIBRARY (BAISL). 6 October 2009

উৎস আৰু অনুজ্ঞাপত্ৰ

উৎস: অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া। এই প্ৰবন্ধটো অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ “ইথানল ইন্ধন” প্ৰবন্ধৰ সংশোধন ৬৩৬৮৪১ (২৩ ছেপ্তেম্বৰ ২০২৬)ৰ পৰা আনি অসমীয়া বিশ্বকোষৰ গাঁথনিলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হৈছে। মূল লেখকসকলৰ তালিকা সম্পাদনা-ইতিহাসত উপলব্ধ। পাঠ্য CC BY-SA 4.0।

এই প্ৰবন্ধটো উদ্ধৃত কৰক