সুলোচনা ডংগ্ৰে

সুলোচনা ডংগ্ৰে (সুলোচনাবাই ডংগ্ৰে বুলিও কোৱা হয়) এগৰাকী ভাৰতীয় সমাজকৰ্মী, দলিত নাৰীবাদী আৰু জন্ম নিয়ন্ত্ৰণ আন্দোলনৰ অগ্ৰগামী সমৰ্থক আছিল। তেওঁ ১৯৩০–৪০ দশকত বিশেষকৈ দলিত মহিলাসকলৰ অধিকাৰ, শিক্ষা আৰু প্ৰজনন অধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত সক্ৰিয় ভূমিকা পালন কৰিছিল।^১

প্ৰাৰম্ভিক জীৱন

সুলোচনা ডংগ্ৰে মহাৰ পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। সেই সময়ছোৱাত দলিত সম্প্ৰদায়ৰ মহিলাসকলে দ্বৈত বৈষম্য—জাতিভিত্তিক আৰু লিংগভিত্তিক—সন্মুখীন হৈছিল। এই সামাজিক পৰিস্থিতিয়ে ডংগ্ৰেক মহিলাৰ মুক্তি, শিক্ষা আৰু স্বনিয়ন্ত্ৰণৰ অধিকাৰৰ বাবে কাম কৰিবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰে।

সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক সক্ৰিয়তা

ডংগ্ৰে আৰম্ভণিতে সৰ্বভাৰতীয় মহিলা সন্মিলনৰ সৈতে জড়িত আছিল। কিন্তু পিছলৈ তেওঁ অনুভৱ কৰে যে সংগঠনটোত উচ্চ জাতিৰ আধিপত্য অধিক, যাৰ ফলত দলিত মহিলাসকলৰ বিশেষ সমস্যাসমূহ যথাযথভাৱে উত্থাপন নহয়। ফলস্বৰূপে তেওঁ সংগঠনটোৰপৰা আঁতৰি আহি আন দলিত নেতাসকলৰ সৈতে মিলি পৃথক সংগঠনত সক্ৰিয় হয়।

তেওঁ সৰ্বভাৰতীয় হতাশ শ্ৰেণীৰ মহিলা কংগ্ৰেছৰ নেত্ৰী হিচাপে দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে আৰু ১৯৪২ চনত অনুষ্ঠিত এখন বৃহৎ সন্মিলনৰ অধ্যক্ষতা কৰে।^২

১৯৪২ চনত নাগপুৰত অনুষ্ঠিত সৰ্বভাৰতীয় অনুসূচিত জাতি ফেডাৰেচনৰ বৈঠকৰ অন্তৰ্গত মহিলা সন্মিলনত তেওঁ প্ৰায় ২৫,০০০ মহিলাৰ সমাগমৰ সন্মুখত ভাষণ প্ৰদান কৰে। এই অনুষ্ঠানত তেওঁ শান্তবাই দানীৰ সৈতে মঞ্চ ভাগ কৰিছিল।^৩৪

স্বাধীনতাৰ পূৰ্বে গঠিত শেষ দলিত নাৰীবাদী সংগঠনসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম দলিত মহিলা ফেডাৰেচনৰ অধ্যক্ষতাও তেওঁ কৰিছিল।^৫

জন্ম নিয়ন্ত্ৰণ আৰু নাৰী মুক্তি

সুলোচনা ডংগ্ৰে জন্ম নিয়ন্ত্ৰণৰ দেশজোৰা সুবিধাৰ আহ্বান জনোৱা প্ৰথমগৰাকী ভাৰতীয় নেত্ৰীসকলৰ অন্যতম বুলি কিছুমান সূত্ৰত উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে মহিলাসকলৰ প্ৰজনন অধিকাৰ নিশ্চিত নোহোৱালৈকে তেওঁলোকৰ সামগ্ৰিক মুক্তি সম্ভৱ নহয়।

তেওঁৰ মতে—

• পৰিয়াল পৰিকল্পনা মহিলাৰ স্বাস্থ্যেৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত।
• আৰ্থিকভাৱে পিছপৰা পৰিয়ালত সন্তানসংখ্যা নিয়ন্ত্ৰণ দুখ-দুৰ্দশা হ্ৰাস কৰিব পাৰে।
• মহিলা শিক্ষাই সমাজৰ গাঁথনিক বৈষম্য ভাঙিবলৈ সহায় কৰে।

এই দৃষ্টিভংগীয়ে তেওঁক দলিত নাৰীবাদী চিন্তাধাৰাৰ অগ্ৰদূত হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে।^৫

ঐতিহ্য আৰু মূল্যায়ন

ডংগ্ৰেৰ জীৱন আৰু সংগ্ৰাম ১৯৮৯ চনত প্ৰকাশিত উৰ্মিলা পাৱাৰ সম্পাদিত গ্ৰন্থ উই এলছ মেড হিষ্ট্ৰীত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।^৬ এই গ্ৰন্থত দলিত মহিলাসকলৰ অবদানসমূহ ঐতিহাসিক দৃষ্টিকোণৰপৰা বিশ্লেষণ কৰা হৈছে।

সুলোচনা ডংগ্ৰে ভাৰতীয় দলিত নাৰীবাদৰ ইতিহাসত এগৰাকী গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তিত্ব হিচাপে স্মৰণীয়। তেওঁ জাতি আৰু লিংগভিত্তিক দ্বৈত বৈষম্যৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দি দলিত মহিলাসকলৰ ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক অধিকাৰৰ দাবী উত্থাপন কৰিছিল।

আৰু চাওক

• উৰ্মিলা পাৱাৰ
• নাৰীবাদ
• দলিত নাৰীবাদ