লিং (ঘণ্টা)

লিং (চীনা ভাষাত: 鈴), যাক ক্লেপাৰ-বেল বুলিও কোৱা হয়, চীনৰ নৱপ্ৰস্তৰ যুগ আৰু ব্ৰঞ্জ যুগৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানত পোৱা একপ্ৰকাৰৰ ঘণ্টা। ইহঁত এটা ফুটা ঘণ্টাৰ দেহ আৰু ভিতৰত ওলমি থকা এটা ক্লাপাৰ থাকে, যিয়ে ঘণ্টাটোৰ ভিতৰৰ ৰিমত খুন্দা মাৰিলে শব্দ উৎপন্ন কৰে। প্ৰথম অৱস্থাত ইয়াংছাও সংস্কৃতি (প্ৰায় ৫০০০ – প্ৰায় ৩০০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব) আৰু উত্তৰ চীনৰ চুবুৰীয়া সংস্কৃতিৰদ্বাৰা চিৰামিকৰপৰা তৈয়াৰ কৰা লংশ্বান সংস্কৃতিৰ শেষৰফালে তামৰ লিং উৎপাদন কৰা হৈছিল, যাৰ এটা উদাহৰণ শ্বানচিৰ তাওছিৰ স্থানৰপৰা উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল। ব্ৰঞ্জ যুগৰ স্থান এৰলিট’ত চিৰামিক আৰু ব্ৰঞ্জৰ লিং দুয়োটা পোৱা গৈছে, য’ত ইহঁতক কবৰৰ সামগ্ৰী হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। যদিও খ্ৰীষ্টপূৰ্ব প্ৰায় ১৫০০ চনৰপৰা ১২০০ চনলৈকে তুলনামূলকভাৱে দুৰ্লভ আছিল, তথাপি লেট শ্বাং (১২৫০–১০৪৬) সময়ত ইহঁতৰ পুনৰ উত্থান ঘটে। মৃত্যুৰ পৰিচাৰক হিচাপে পুতি থোৱা জীৱ-জন্তু বিশেষকৈ কুকুৰৰ ডিঙিত সাধাৰণতে শ্বাংৰ শেষৰফালে ব্ৰঞ্জৰ লিং পোৱা যায় যদিও হাতী, গৰু আৰু বান্দৰৰ লগত সংলগ্ন হোৱা কিছুমান উদাহৰণ পোৱা গৈছে। শ্বাঙৰ শেষৰফালে আৰু পশ্চিম ঝৌৰ আৰম্ভণিতে ইহঁতক সাধাৰণতে ব্ৰঞ্জৰ পাৰম্পাৰিক পাত্ৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।

বিৱৰণ

লিং (চীনা: বেল), চীনা ভাষাত xuanling ( hang bell; 'hanging bells') বা sheling ( tongue bell; 'tongue-bells') বা ইংৰাজীত clapper-bells বুলিও জনা যায়, নৱপ্ৰস্তৰ যুগ আৰু ব্ৰঞ্জ যুগৰ স্থানত পোৱা প্ৰাচীন চীনা বেলৰ এটা প্ৰকাৰ। লিং এটা ফুটা ঘণ্টাৰ দেহ আৰু এটা ক্লাপাৰ থাকে যিটো ভিতৰত ওলোমাই থোৱা থাকে। ক্লাপাৰে ঘণ্টাটোৰ ভিতৰৰ ৰিমত খুন্দা মাৰিলে ই শব্দ উৎপন্ন কৰে। প্ৰথম অৱস্থাত চিৰামিকৰপৰা নিৰ্মিত এইবোৰ পিছলৈ তাম আৰু (বেছিভাগেই) ব্ৰঞ্জত ঢালি দিয়া হৈছিল।^১২ ধাতুৰ লিঙক আকৃতি অনুসৰি তিনি প্ৰকাৰত ভাগ কৰা হৈছে। আটাইতকৈ পুৰণি ৰূপ এপ্ৰকাৰৰ ঘণ্টাবোৰৰ ওপৰত ওলমি থকা ফুটা ঢালি দিয়া হয়। টাইপ বি বেলত ক্লেপাৰটো বেলবোৰ ওলমিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা চাপৰ লগত পোনে পোনে বান্ধি থোৱা থাকে, আনহাতে টাইপ চিত ক্লেপাৰবোৰ বেলটোৰ ভিতৰত ঢালি দিয়া লুপৰপৰা ওলমি থাকে। ক্লেপাৰ কাঠ, খোলা বা হাড়ৰ দৰে জৈৱিক পদাৰ্থ, ব্ৰঞ্জ আৰু সীহৰ দৰে ধাতু বা কোৱাৰ্টছ, জেড আৰু নেফ্ৰাইটৰ দৰে খনিজ পদাৰ্থৰপৰা তৈয়াৰ কৰিব পাৰি।^৩

ইতিহাস

আটাইতকৈ প্ৰাচীন জ্ঞাত লিং হৈছে ইয়াংছাও সংস্কৃতিৰ (প্ৰায় ৫০০০ – প্ৰায় ৩০০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব) সৰু সৰু চিৰামিক ঘণ্টা। এইবোৰৰ ওপৰত সাধাৰণতে সমতল, ভিতৰত ক্লেপাৰ ওলোমাই থ'বলৈ এটা, দুটা বা চাৰিটা ফুটা থাকে।^৪ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৪৫০০ চনৰ আশে-পাশে উত্থান হোৱা এই প্ৰাৰম্ভিক ঘণ্টাবোৰ উত্তৰ চীনৰ সমভূমিত ব্যাপকভাৱে বিয়পি পৰে। লংশ্বান সংস্কৃতিৰ সময়লৈকে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩০০০–১৯০০) ইহঁত পূব চীনত বিয়পি পৰিছিল আৰু মধ্য ইয়াংচেৰ শ্বিজিয়াহে সংস্কৃতি আৰু ভিতৰৰ মংগোলিয়াৰ লাওহুছান সংস্কৃতিয়ে ইয়াক গ্ৰহণ কৰিছিল। ১৯৫৬ চনত মধ্য হুবেইৰ শ্বিজিয়াহে স্থানৰপৰা (২৫০০–২০০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব) দাঁতৰ মুখৰ মটিফ থকা এটা চিৰামিক লিং উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল; ইয়াৰ আকৃতি পিছৰ এৰলিটৌ সংস্কৃতিৰ ব্ৰঞ্জৰ লিঙৰ সৈতে একে, কিন্তু ইয়াত আঞ্চলিক প্ৰতীকবাদ দেখা যায় যাৰ ধৰ্মীয় অৰ্থ সম্ভৱতঃ আছে।^৫

দক্ষিণ ছানচিৰ টাওছিৰ লংশ্বান স্থানত সাত-আঠটা চিৰামিক লিং আৰু তামৰ ঢালাই এটা লিং উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। আৰ্চেনিক তামৰপৰা তৈয়াৰী তামৰ ঘণ্টাটোৰ উচ্চতা মাত্ৰ ২.১৫ চেণ্টিমিটাৰ (০.৮৫ ইঞ্চি)। অন্যথা অসজ্জিত কবৰ এটাত ইয়াক কবৰৰ সামগ্ৰী হিচাপে পোৱা গৈছিল। এই অস্বাভাৱিক সমাধিৰ বাবে পুৰাতত্ত্ববিদসকলে তত্ত্ব আগবঢ়াইছে যে সমাধিস্থলত থকা ব্যক্তিজন হয় এজন ধৰ্মীয় অনুশীলনকাৰী আছিল যিয়ে অনুষ্ঠানত ঘণ্টাটো ব্যৱহাৰ কৰিছিল (কিন্তু উত্তৰাধিকাৰীয়ে প্ৰসাদ দিব নোৱাৰাকৈয়ে মৃত্যুবৰণ কৰিছিল), নহয় তেওঁ ঘণ্টা নিৰ্মাণৰ কামত জড়িত আছিল।^৬৭ ঠাইখনৰপৰা অহা চিৰামিক ঘণ্টাবোৰৰ আকাৰ আৰু আকৃতি একে, সকলোবোৰৰ ওপৰত দুটা ফুটা সমতল; হেনানৰ জিনমিত পোৱা আন এটা লংশ্বান লিঙৰ সৈতে ইহঁতৰ আকৃতি একে, যিয়ে সমগ্ৰ অঞ্চলটোত চিৰামিক বেলৰ এক ভাগ-বতৰা পৰম্পৰাৰ কথা সূচায়। ক্লেপাৰবোৰ সম্ভৱতঃ জৈৱিক পদাৰ্থৰপৰা তৈয়াৰ কৰা হৈছিল, কিয়নো টাওচিৰপৰা অহা চিৰামিক ঘণ্টাবোৰত কোনোটোৱেই জীয়াই থকা নাই।^৮

ব্ৰঞ্জৰ ঢালাই কৰা ছটা লিং এৰলিটৌ সংস্কৃতিৰ টাইপ ছাইট এৰলিটৌৰ সমাধিস্থলত পোৱা গৈছে (১৯০০–১৫০০)। এইবোৰ টিনৰ ব্ৰঞ্জত টুকুৰা-চাঁচ কৌশল ব্যৱহাৰ কৰি ঢালি দিয়া হয়, য’ত সামান্য পৰিমাণৰ সীহ যোগ কৰা হয়। তাওছিৰ ঘণ্টাতকৈ বহু ডাঙৰ, উচ্চতা ৭–৯.৩ চে.মি. (২.৮–৩.৭ ইঞ্চি)ৰ ভিতৰত। ঘণ্টাবোৰৰ ওপৰ অংশ সমতল, এটা বা দুটা ফুটা থাকে। ফুটাবোৰৰ ওপৰেৰে এখন দলং ডিজাইনটোত যোগ কৰা হৈছিল, যাতে ক্লেপাৰটো ওলোমাই থ’বলৈ আৰু ঘণ্টাটো নিজেই ওলোমাই ৰাখিবলৈ পৃথক পৃথক ডোঙা ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। ঘণ্টাবোৰৰ এফালে ফ্লেংগ লগোৱা থাকে, ঘণ্টাবোৰ সৃষ্টি কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা ছাঁচ দুটা ক’ত সংযোগ কৰা হৈছিল চিহ্নিত কৰা হয়; এইটো একেধৰণৰ ফ্লেংগৰ পূৰ্বসূৰী যিবোৰ আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ ব্ৰঞ্জত যোগ কৰা হৈছিল। এৰলিটৌৰপৰা দুটা চিৰামিক লিংও উদ্ধাৰ কৰা হৈছে; এইবোৰ ঠাইৰপৰা ব্ৰঞ্জৰ উদাহৰণৰ পিছৰ, আৰু সেয়েহে সম্ভৱতঃ পিছৰ ব্যুৎপত্তি।^৯ এৰলিটৌ স্থানৰ বাহিৰত এৰলিটৌ সংস্কৃতিৰপৰা মাত্ৰ কেইটামান লিংহে পোৱা গৈছে। আনহুইৰ ফেইক্সি কাউণ্টিৰ ফেইক্সিছিয়ান ডাডুনজি (肥西縣大敦孜) আৰু ছাংগুয়ানমিয়াও (三官廟) স্থানৰপৰা দুটা উদ্ধাৰ কৰা হয়।^১০

অতি কমসংখ্যক লিঙৰ তাৰিখ প্ৰায় ১৫০০ৰপৰা ১২০০ চনৰ ভিতৰত, যিটো এৰলিটৌ সংস্কৃতি আৰু লেট শ্বাঙৰ উত্থানৰ মাজৰ সময়ছোৱা।^১১১২এৰলিগাং সংস্কৃতিৰ (১৬০০–১৪০০) স্থানৰপৰা মাত্ৰ এটা লিং পোৱা গৈছে, অৰ্থাৎ য়ানছি শ্বাং চহৰৰ চতুৰ্দশ শতিকাৰ সমাধিৰপৰা কবৰৰ সামগ্ৰী হিচাপে। যদিও ঝেংঝৌ শ্বাং চহৰৰপৰা কোনো লিং উদ্ধাৰ কৰা হোৱা নাই, তথাপি সেই স্থানত থকা ব্ৰঞ্জৰ ফাউণ্ড্ৰিৰ ধ্বংসাৱশেষৰপৰা ঘণ্টা নিক্ষেপ কৰাৰ বাবে দুটা ছাঁচৰ টুকুৰা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। হেবেইৰ গাওচেঙৰ টাইচি [দে] স্থানত এটা সমাধিস্থলত থকা দুজন লোকৰ মাজত আৰু দুটা ব্ৰঞ্জৰ লিং পৰি থকা দেখা গ'ল।^১৩

শ্বাঙৰ শেষৰফালে (১২৫০–১০৪৬) প্ৰত্নতাত্ত্বিক অভিলেখত লিং আকৌ এবাৰ সাধাৰণ হৈ পৰে, য়িংছু স্থানৰপৰা ৩৫০টা উদাহৰণ উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। কবৰৰ সামগ্ৰী হিচাপে নিজে আৰু বিচাৰি পোৱা নাছিল। বৰঞ্চ বিপুলসংখ্যক (প্ৰায় ৯০%) মৃত্যু পৰিচাৰক হিচাপে সমাধিস্থলত সমাধিস্থ কৰা কুকুৰৰ ডিঙিত পোৱা যায়। লিঙে প্ৰায়ে ওলোটাকৈ টাঅ'টি মটিফ কঢ়িয়াই লৈ ফুৰে, যিয়ে সম্ভৱতঃ পাতালৰ মাজেৰে আত্মাক পথ প্ৰদৰ্শন কৰাৰ বাবে এক আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ ভূমিকাক সূচায়। হাতী, গৰু, এটা বান্দৰৰ কাষত পুতি থোৱা ঘণ্টাবোৰো উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। য়িংছুৰপৰা অহা এটা মানুহৰ সমাধিস্থলত তাত থকা লোকজনৰ হাতৰ কব্জিৰ ওচৰত এটা লিং পোৱা গৈছিল। বলিদানৰ গাঁততো লিং পোৱা যায়, যিবোৰ প্ৰায়ে সমাধিস্থ কৰাৰ লগত সংগতি ৰাখি কৰা হৈছিল।^১৪

পশ্চিম ঝৌ (১০৪৬–৭৭১) যুগত লিঙৰ ব্যৱহাৰ অব্যাহত আছিল। উত্তৰ চীনৰপৰা আৰম্ভ হৈ শ্বাঙৰ শেষৰফালে ব্ৰঞ্জৰ আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ পাত্ৰৰ গুৰিৰপৰা কিছুমান লিং ওলমি আছিল, যেনে গু গবলেট, জুন ৱাইন-পাত্ৰ আৰু ডু [ঝ্হ] খাদ্য পৰিৱেশন কৰা পাত্ৰ। এটা শ্বাং বা পশ্চিমীয়া ঝৌ জু [ৱিকিডাটা], ব্ৰঞ্জৰ বলিদান বেদী, ষ্টেণ্ডৰ প্ৰতিটো মূৰৰপৰা দুটা লিং ওলমি আছিল। পাত্ৰবোৰত ঘণ্টাবোৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰাটোৱে ইংগিত দিব পাৰে যে ইয়াক পূৰ্বপুৰুষৰ আত্মাৰ সৈতে যোগাযোগৰ মাধ্যম হিচাপে লোৱা হৈছিল, সম্ভৱতঃ তেওঁলোকক প্ৰসাদৰ বিষয়ে সতৰ্ক কৰিবলৈ।^১৫

গ্ৰন্থতালিকা

• Allan, Sarah; Han, Ding. (September 2023). Luminosity, Spirit, and the Role of Clapper-Bells in the Formation of Ancient China. Early China. পৃ. 1–34
• Deng, Lingling. (September 2021). New Perspectives on the Functions of 'Clapper-Bells': Metal Lings in the Early Bronze Age of China. Archaeological Research in Asia. পৃ. 1–18
• Tong, Kin-Woon. (1983). Shang Musical Instruments: Part Two. Asian Music. পৃ. 102–184
• von Falkenhausen, Lothar. (1993). Suspended Music: Chime-Bells in the Culture of Bronze Age China. University of California Press. ISBN 9780520073784