ভাৰতত ঘেঁহু উৎপাদন

ভাৰতৰ আটাইতকৈ বেছি গম উৎপাদন হয় ইণ্ডো-গংগা সমভূমিৰ উত্তৰ-পশ্চিম অংশত। ভাৰত হৈছে বিশ্বৰ দ্বিতীয় বৃহৎ ঘেঁহু উৎপাদক দেশ। জলবায়ু পৰিৱৰ্তনে ভাৰতৰ ঘেঁহু উৎপাদনত প্ৰভাৱ পেলাইছে। ভাৰতে ঘেঁহু ৰপ্তানি নিষিদ্ধ কৰিছে।

ভূগোল

ভাৰতৰ অধিকাংশ ঘেঁহু ইণ্ডো-গংগা সমভূমিৰ উত্তৰ-পশ্চিম অঞ্চলত উৎপাদিত হয়। উত্তৰ প্ৰদেশ, পাঞ্জাব, হাৰিয়ানা আৰু মধ্য প্ৰদেশ হৈছে ভাৰতৰ মুখ্য ঘেঁহু উৎপাদক ৰাজ্যসমূহ।^১

উৎপাদন

পঞ্জাবে ভাৰতৰ মুঠ ঘেঁহুৰ ১৮% উৎপাদন কৰে, যাৰ ফলত পঞ্জাব, ভাৰতক “ভাৰতৰ খাদ্য ভাণ্ডাৰ” নামেৰে জনা যায়। সেউজী বিপ্লৱৰ পিছত পঞ্জাবৰ ঘেঁহু উৎপাদন তিনি গুণ বৃদ্ধি পাইছে।^২ ১৪ নৱেম্বৰ ২০২৫ৰ তথ্য অনুসৰি, ভাৰতত ৬.৬২ মিলিয়ন হেক্টৰ মাটিত ঘেঁহু খেতি কৰা হয়।^৩ ২০২৫লৈকে ভাৰত বিশ্বৰ দ্বিতীয় বৃহৎ ঘেঁহু উৎপাদক দেশ।^৪

আন্তৰ্জাতিক জাৰ্ণেল অফ মলিকিউলাৰ ছায়েন্সেছ‍ৰ এটা অধ্যয়নত উল্লেখ কৰা হৈছে যে উষ্ণতাৰ বৃদ্ধি (জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ফল) ঘেঁহুৰ দানাৰ উৎপাদন আৰু গুণমান দুয়ো হ্ৰাস কৰে, কাৰণ ইয়াত উদ্ভিদৰ স্বাভাৱিক জৈৱিক প্ৰক্ৰিয়াবোৰ ব্যাহত হয়।^১ খেতি আৰু কৃষক কল্যাণ বিভাগৰ এটি প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, প্ৰতি ১ ডিগ্ৰী ছেলচিয়াছ তাপমাত্ৰা বৃদ্ধিৰ বাবে ঘেঁহু উৎপাদন ৪–৫ মিলিয়ন টন হ্ৰাস পায়।^৫৬ ২০২৫ৰপৰা শীতকালীন খেতি আৰম্ভ হ'বলৈ পলম হোৱাত ঘেঁহুৰ দুবাৰকৈ শেষ বৃদ্ধিপৰ্যায় ভাৰতৰ প্ৰথম উষ্ণতাৰ সৈতে মিল খায়। এই অধিতাপত ঘেঁহুৰ ফুল আগতেই ফুটি যায়, শস্য আগতেই পাকে, যাৰ ফলত উৎপাদন কমে।^১

পঞ্জাবত ঘেঁহু উৎপাদন

সততে “ভাৰতৰ শস্য ভঁৰাল” বুলি উল্লেখ কৰা পঞ্জাৱ ৰাজ্যই ভাৰতৰ মুঠ ঘেঁহু উৎপাদনৰ ১৮% আৰু কেন্দ্ৰীয় পুলত ৩৯% অৰিহণা যোগায়। শস্যৰ একক কৃষি, ইনপুটসমূহৰ ৰাজসাহায্যযুক্ত প্ৰৱেশ (পানী নিষ্কাশনৰ বাবে শক্তি, সাৰ, কীটনাশক) আৰু সাৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধিৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ পঞ্জাৱত ছয় দশক ধৰি চলি থকা তীব্ৰ ঘেঁহুৰ খেতিৰ ফলত ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ অত্যধিক হ্ৰাস, মাটিৰ গুণাগুণ আৰু উৎপাদনশীলতা হ্ৰাস, জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ ক্ষতি আৰু ভয়াৱহ পৰিৱেশৰ বিকৃত পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি হৈছে প্ৰদূষণৰ ফলত মানৱ স্বাস্থ্যৰ ওপৰত বিৰূপ প্ৰভাৱ পৰে। সেউজ বিপ্লৱৰ পিছৰ ঘেঁহুৰ উৎপাদনশীলতা প্ৰায় ৪.৯ টন প্ৰতি হেক্টৰত তিনিগুণ বৃদ্ধি পাইছে আৰু ৰাজ্যখনত সাৰ, কীটনাশক, কীটনাশক আৰু পানীৰ ব্যৱহাৰ অতি উচ্চ।

নীতি

ৰাছিয়া–ইউক্ৰেইন যুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত ভাৰতত ঘেঁহু ৰপ্তানি নিষিদ্ধ কৰে। ৰপ্তানি নিষেধাজ্ঞা জাৰি কৰা হৈছিল অভাৱ, মূল্যবৃদ্ধি আৰু অধিক তাপপ্ৰৱাহৰ ফলত খেতি নষ্ট হোৱাৰ কাৰণে।^১৪ দেশীয় বাণিজ্য মহানিৰ্দেশালয়ে পিছলৈ স্পষ্ট কৰে যে মানবিক সহায় ৰূপে ঘেঁহু ৰপ্তানি কেছ-বাই-কেছ ভিত্তিত অনুমোদিত।^৭

২০২৪ চনৰ ১ জানুৱাৰীত ভাৰতে নিজৰ সংৰক্ষণ পৰা ১৮.৪ মিলিয়ন টন ঘেঁহুৰ সহায়ে ৮১০ মিলিয়ন লোকক বিনামূলীয়াকৈ ঘেঁহু বিতৰণ কৰাৰ নীতি গ্ৰহণ কৰে।^৮৯ ২০২২ চনত ভাৰতে অভ্যন্তৰীণ উৎপাদন পৰা ১৮.৮ মিলিয়ন টন ঘেঁহু কিনিছিল, যি আগবছৰৰ তুলনাত ৫৩% কম আছিল।^১০ ভাৰতৰ কৃষকসকলৰপৰা সংগৃহীত ঘেঁহুৰ ৮০% নষ্ট হৈছিল।^১১ ভাৰতত ঘেঁহুত ৪০% আমদানি শুল্ক কাৰ্যকৰী কৰিছে।^৯