বিলহোৰোড কিয়েভস্কী

বিলহোৰোড কিয়েভস্কী আছিল কিয়েভীয় ৰাছৰ অন্তৰ্গত ইৰ্পিন নদীৰ সোঁপাৰে অৱস্থিত এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ-দুৰ্গ।^১২ ৯৯১ চনত প্ৰতিষ্ঠিত এই দুৰ্গটোৱে কিয়েভ চহৰক ঝাইটোমিৰ আৰু হালিচ চহৰৰ সৈতে সংযোগ কৰা এক প্ৰধান ঘাইপথত অৱস্থিত আছিল, কিন্তু পৰৱৰ্তী সময়ত মংগোলীয় টাটাৰসকলৰ আক্ৰমণত ই সম্পূৰ্ণৰূপে ধ্বংসপ্ৰাপ্ত হয়। এই প্ৰাচীন চহৰখনৰ অৱশিষ্ট ধ্বংসাৱশেষসমূহ বৰ্তমান ইউক্ৰেইনৰ কিয়েভ অব্লাষ্টত থকা বিলোহোৰোডকা গাঁৱৰ ওচৰত অৱস্থিত।^৩

ইতিহাস

দশমৰপৰা দ্বাদশ শতিকাৰ ভিতৰত এই চহৰখন অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ তথা প্ৰভাৱশালী আছিল। কিন্তু কিয়েভীয় ৰাছৰ ওপৰত হোৱা মংগোল আক্ৰমণ আৰু ১২৪০ চনত কিয়েভ চহৰ সম্পূৰ্ণৰূপে ধ্বংস হোৱাৰ পিছত এই চহৰ-দুৰ্গৰ অস্তিত্ব বিলুপ্ত হৈ পৰে। বৰ্তমান এই পৰিত্যক্ত চহৰখনৰ ধ্বংসাৱশেষৰ ওচৰতে বিলোহোৰোডকা নামৰ এখন ডাঙৰ গাঁৱৰ অৱস্থিতি দেখিবলৈ পোৱা যায়।^৪৫৬

কিয়েভীয় ৰাছ

বুৰঞ্জীসমূহত এই চহৰখনৰ প্ৰথম উল্লেখ ৯৮০ চনত পোৱা যায়।^৪৬ ৯৯১ চনত কিয়েভৰ ৰজা ভ্লাদিমিৰ প্ৰথমে ইয়াত নিজৰ দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল।^৬ বুৰঞ্জীৰ তথ্য অনুসৰি, বিলহোৰোড আছিল ভ্লাদিমিৰ প্ৰথমৰ অত্যন্ত প্ৰিয় বাসস্থান। তেওঁ নিজৰ বহুসংখ্যক প্ৰজাক এই স্থানলৈ স্থানান্তৰিত কৰিছিল, যাৰ ভিতৰত তেওঁৰ তিনিশ উপপত্নীও আছিল।^৬ ইৰ্পিন নদীৰ সোঁপাৰৰ ভূ-খণ্ড আছিল কিয়েভৰ ৰাজকুমাৰসকলৰ বিৰোধিতা কৰা ড্ৰেভলিয়ানসকলৰ বাসস্থান; গতিকে এই দুৰ্গটোৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল ড্ৰেভলিয়ানসকলৰ ওপৰত কিয়েভৰ ক্ষমতা সুদৃঢ় কৰা। ইয়াৰ উপৰি এই দুৰ্গটোৱে কিয়েভ চহৰক মৰুভূমি অঞ্চলৰ যাযাবৰী আক্ৰমণকাৰীসকলৰপৰাও সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিছিল।^৪

৯৯৭ চনত এই নতুন দুৰ্গটোৱে পেচেনেগসকলৰ এক সুদীৰ্ঘ সামৰিক অৱৰোধ সফলতাৰে প্ৰতিহত কৰে আৰু কিয়েভক শত্ৰুৰ দখললৈ যোৱাৰপৰা ৰক্ষা কৰে।^৪৬ 'প্ৰাথমিক বুৰঞ্জী' বা প্ৰাইমাৰী ক্ৰনিকলৰ বিৱৰণ অনুসৰি, অৱৰোধৰ সময়ত চহৰখনত এক ভয়াবহ দুৰ্ভিক্ষই দেখা দিছিল। তাৰ পিছত চহৰৰ বাসিন্দাসকলে পেচেনেগসকলৰ ওচৰত আত্মসমৰ্পণ কৰিব নে নাই সেই বিষয়ে সিদ্ধান্ত ল’বলৈ 'ভেচে' অৰ্থাৎ এক সাধাৰণ পৰিষদৰ বৈঠক আহ্বান কৰিছিল। সেই পৰিষদে চহৰখনৰ প্ৰতিৰক্ষা যুদ্ধ ধাৰাবাহিকভাৱে চলাই যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয় আৰু অৱশেষত চহৰখনে বিজয় সাব্যস্ত কৰে। কিয়েভৰ বুৰঞ্জীসমূহত 'ভেচে' বা জনসভাৰ এইটোৱেই আছিল প্ৰথম উল্লেখ। পৰৱৰ্তী সময়ত এই 'ভেচে' ব্যৱস্থাটো নভগোৰোড প্ৰজাতন্ত্ৰ আৰু উত্তৰ ৰাছৰ অন্যান্য ৰাজ্যসমূহৰ শাসন প্ৰণালীৰ এক প্ৰধান অংগ হৈ পৰিছিল।

একাদশ শতিকাত এই চহৰখন ধৰ্মীয় প্ৰশাসন বা বিছপৰ আসন হৈ পৰে। ১০৮৮ চনৰ প্ৰাথমিক বুৰঞ্জীত প্ৰথমবাৰৰ বাবে বিলহোৰোডৰ বিছপৰ উল্লেখ পোৱা যায়।^৪ দ্বাদশ শতিকাত এই চহৰখনে পূৰ্বৰ পেৰেয়াস্লাভ্ল আৰু নভগোৰোডৰ দৰেই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল; অৰ্থাৎ ই কিয়েভৰ যুৱৰাজ বা উত্তৰাধিকাৰীৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হৈ পৰিছিল। যিহেতু বিলহোৰোড কিয়েভ চহৰৰ নিচেই কাষতে অৱস্থিত আছিল, সেয়েহে মূল ৰজাই নিজৰ উত্তৰাধিকাৰীক সহজে নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পাৰিছিল আৰু জৰুৰীকালীন পৰিস্থিতিত উত্তৰাধিকাৰীজনে অতি কম সময়ৰ ভিতৰতে কিয়েভলৈ যাব পাৰিছিল।^৪ এই পৰম্পৰাৰ সূচনা কৰিছিল ভ্লাদিমিৰ দ্বিতীয় মনোমাহে, যিয়ে ১১১৭ চনত নিজ পুত্ৰ মষ্টিস্লাভক এই স্থানলৈ স্থানান্তৰিত কৰে। মষ্টিস্লাভ ১১২৫ চনত কিয়েভৰ মূল ৰজা হৈছিল। ১১৪০ চনত চহৰখন কিয়েভৰ ৰজা চভেভলোড দ্বিতীয়ই দখল কৰি নিজ ভ্ৰাতৃ চভিয়েটোс্লাভ ওলগোভিচক প্ৰদান কৰে। ১১৪৬ চনত বিলহোৰোড কিয়েভৰ ৰজা ইজিয়াস্লাভ দ্বিতীয়ৰ হাতলৈ যায়, যি ১১৫১ চনত কিয়েভৰ মূল ৰজা হয়। ১১৫৯ চনত বিলহোৰোড কিয়েভৰ ৰজা মষ্টিস্লাভ দ্বিতীয়ৰ বাসস্থান হয়, যি ১১৬৭ চনত মূল ৰজাৰ আসনত বহে।^৪

কিয়েভীয় ৰাছৰ শাসক ৰুৰিক ৰোষ্টিস্লাভিচৰ শাসনকালত এই চহৰখনে আটাইতকৈ বেছি সমৃদ্ধি লাভ কৰিছিল, কিয়নো তেওঁ এই চহৰখনক নিজৰ সাম্ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাতিছিল।^৪ ত্ৰয়োদশ শতিকাত মংগোলীয় আক্ৰমণৰ পিছত বিলহোৰোড লাহে লাহে ক্ষয়প্ৰাপ্ত হয় আৰু ১২৪০ চনত কিয়েভ চহৰ সম্পূৰ্ণৰূপে ধ্বংস হোৱাৰ পিছত বিলহোৰোডৰ অস্তিত্ব চিৰদিনৰ বাবে বিলুপ্ত হৈ পৰে।

বৰ্তমান সময়

বৰ্তমান সময়তো এই পৰিত্যক্ত চহৰৰ ধ্বংসাৱশেষৰ ওচৰতে বিলোহোৰোডকা নামৰ গাঁওখন বৰ্তি আছে, যিয়ে ইয়াৰ প্ৰাচীন নামটো সজীৱ কৰি ৰাখিছে।

চহৰখনৰ এই ধ্বংসাৱশেষসমূহ (যাক হোৰোডীশ্বচে বুলি জনা যায়) বৰ্তমান গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন কাৰ্যৰ এক প্ৰধান স্থান। অৱশ্যে ইয়াৰ বেছিভাগ অংশই এতিয়াও খনন কৰিবলৈ বাকী আছে। এই পুৰাতাত্ত্বিক এলেকাটোৰ মুঠ পৰিসৰ হৈছে ১১০ হেক্টৰ। ইতিহাসবিদ এ. চ্লেনোভৰ মতে, এই স্থানটো বিশেষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰণ ই হৈছে প্ৰায় অক্ষত অৱস্থাত থকা একমাত্ৰ ড্ৰেভলিয়ান দুৰ্গ। লগতে ই দশম শতিকাৰ ৰাছ সাম্ৰাজ্যৰ এনেধৰণৰ সংৰক্ষিত একমাত্ৰ দুৰ্গ হোৱাৰ উপৰি সেই যুগৰ বৰ্তি থকা আটাইতকৈ ডাঙৰ সামৰিক কিল্লা।^৪

উৎস

• মেজেনচেভা জি.জি. (১৯৭২)। ডচলিডঝেন্নিয়া কিইভচকোনো উনিভাৰ্চিটেঁটু ৱাই বিলহোৰোডচি। মেটেৰিয়েলছ অৱ দ্য ১৩থ কনফাৰেন্স অৱ দ্য ইনষ্টিটিউট অৱ আৰ্কিটেকচাৰ অৱ ইউক্ৰেইনিয়ান এছ.এচ.আৰ.। কিয়েভ। পৃষ্ঠা ৩২৪--৩২৫।
• মেজেনচেভা জি.জি. (১৯৭২)। ডচলিডঝেন্নিয়া ড্ৰেভনিয়োহো বিলহোৰোডা। ১৫থ চায়েণ্টিফিক কনফাৰেন্স অৱ দ্য ইনষ্টিটিউট অৱ আৰ্কিটেкচাৰ অৱ ইউক্ৰেইনিয়ান এছ.এচ.আৰ.। কিয়েভ। পৃষ্ঠা ৩৩৪--৩৩৬।
• কুচেৰা এম.পি. (১৯৭৩)। জভিত প্ৰো ৰবোটু ৰজভিদজহোনু পো অব্চটেঝেন্নিউ হোৰোডীশ্বচ কিইভশ্চিনি। নেচনেল একাডেমী অৱ ছায়েন্সেছ অৱ ইউক্ৰেইন। কিয়েভ।
• লিনোৱা ই.এ. (১৯৮৪)। দাভনিওৰুচকে এম. বিলহোৰোড। আৰ্খিওলোহিয়া। কিয়েভ। খণ্ড ৪৮।
• লিনোৱা ই.এ. (১৯৮০)। হোনচাৰ্নে ভিৰোবনিচটভো না পোচাদি বিলহোৰোডা-কিইভচকোনো। ভিচনিক কেডিইউ: হিষ্টৰিক ছায়েন্সেছ। কিয়েভ। খণ্ড ২২। পৃষ্ঠা ৮০--৯১।
• নেপোমিয়াশ্চিখ ভি.ইউ. (২০০৫)। বিলহোৰোড-কিইভস্কী: পিটান্নিয়া ইষ্টোৰিওহ্ৰাফী। প্ৰবলেমছ অৱ আৰ্কিটেকচাৰ অৱ দ্য মিডল দ্নিপ্ৰো ৰিজন। ফাষ্টিভ। পৃষ্ঠা ৩১৪--৩১৯।
• নেপোমিয়াশ্চিখ ভি.ইউ. (২০০৮)। ঝিটলোবুদিভানিৱা বিলহোৰোডা-কিইভচকোনো জা ৰেজুলটাটামি আৰ্খিওলোহিচনিখ ডচলিডঝেন। পুৰণি কোৰোষ্টেন আৰু স্লাভিক চহৰসমূহ। কোৰোষ্টেন। খণ্ড ২।
• নেপোমিয়াশ্চিখ ভি.ইউ. (২০১৩)। পালিওবোটানিচনি জ্নাখিদকী জ বিলহোৰোডা-কিইভচকোনো। মধ্যযুগীয় পলিচিয়া চহৰসমূহ। ইউক্ৰেইনৰ পুৰাতত্ত্ব আৰু প্ৰাচীন ইতিহাস। কিয়েভ। খণ্ড ১১। পৃষ্ঠা ১২৭--১৩৩।
• নেপোমিয়াশ্চিখ ভি.ইউ. (২০১৬)। ভিভচেন্নিয়াটা ডাটুভান্নিয়া কুলটুৰনিখ নাশাৰুভান বিলহোৰোডা-কিইভচকোনো। দক্ষিণ ৰাছৰ চহৰসমূহৰ আন্তঃসভ্যতা সংযোগ। কিয়েভ। খণ্ড ৪ (২১)। পৃষ্ঠা ৯৩--১০৩।
• নেপোমিয়াশ্চিখ ভি.ইউ. (২০১৭)। বিলহোৰোড-কিইভস্কী: পিটান্নিয়া ভিনিকনেন্নিয়া। ইমিনাক: ছায়েণ্টিফিক কোৱাৰ্টাৰ্লি। খণ্ড ১। পৃষ্ঠা ৫--১১।
• নেপোমিয়াশ্চিখ ভি.ইউ. (২০১৭)। বিলহোৰোড কিয়েভস্কী। ইনষ্টিটিউট অৱ আৰ্কিটেকচাৰ অৱ নেচনেল একাডেমী অৱ ছায়েন্সেছ অৱ ইউক্ৰেইন। কিয়েভ।
• আচেয়েভ ইউ. (১৯৭০)। চবোৰ আপোষ্টোলিভ ৱাই বিলহোৰোদি। অব্ৰাজোটভোৰচে মিচটেচটভো। কিয়েভ। খণ্ড ১। পৃষ্ঠা ৩২--৩৩।