বন্য শিশু

বন্য শিশু (বনৰীয়া শিশু বুলিও কোৱা হয়) হৈছে এনে এজন ব্যক্তি যিয়ে অতি কম বয়সৰপৰাই মানুহৰ সংস্পৰ্শৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ বনত বাস কৰি আহিছে; যাৰ ওপৰত মানুহৰ যত্ন, সামাজিক আচৰণ বা ভাষাৰ অভিজ্ঞতা কম বা একেবাৰেই নাই। এনে শিশুৰ প্ৰাথমিক আৰু মাধ্যমিক সামাজিকীকৰণৰ মূল কথাবোৰৰ অভাৱ দেখা যায়।^১ পৰিত্যক্ত বা পলায়ন কৰাৰ আগতে গুৰুতৰ নিৰ্যাতন বা আঘাতৰ সম্মুখীন হোৱা শিশুক বুজাবলৈ এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কেতিয়াবা লোককথা আৰু কিংবদন্তিৰ বিষয়-বস্তুত বা কাহিনীত প্ৰায়ে জীৱ-জন্তুৱে এনে শিশুক ডাঙৰ-দীঘল কৰা বুলি চিত্ৰিত কৰা হয়। আনহাতে বন্যপ্ৰাণীৰ ওচৰত পোৱা শিশুৰ বহু ঘটনাত জীৱ-জন্তুৱে মানুহৰ শিশুক খুৱাই-বুৱাই ডাঙৰ কৰাৰ কোনো প্ৰত্যক্ষদৰ্শীৰ বিৱৰণ পোৱা নাই।^২

বৰ্ণনা

সমাজত থাকি সামাজিকীকৰণৰ দ্বাৰা আয়ত্ব কৰিব পৰা মৌলিক দক্ষতাৰ অভাৱ বন্য শিশুৰ ক্ষেত্ৰত দেখা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, তেওঁলোকে শৌচাগাৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ শিকিব নোৱাৰে, গোটেই জীৱন চাৰিওখন ভৰিৰে খোজ কাঢ়ি থিয় হৈ দুখন ভৰিৰে খোজ কাঢ়িবলৈ শিকিবলৈ অসুবিধা পাব পাৰে বা চৌপাশৰ মানুহৰ কাৰ্যকলাপৰ প্ৰতি সম্পূৰ্ণ আগ্ৰহৰ অভাৱ প্ৰদৰ্শন কৰিব পাৰে। তেওঁলোকক প্ৰায়ে মানসিকভাৱে অক্ষম যেন লাগে আৰু মানৱ ভাষা শিকাবলৈ প্ৰায় সীমাহীন অসুবিধা ভোগ কৰে।^৩ বহুত বছৰে বিচ্ছিন্ন হৈ থকাৰ পিছত প্ৰাকৃতিক ভাষা এটা শিকিব পৰা ক্ষমতা বিকল হৈ পৰা যেন লাগে, ভাষা শিক্ষণৰ বাবে যথোচিত সময়খিনি সমাজ বিচ্ছিন্ন হৈ থকাৰ বাবে এনে হোৱা বুলি কোৱা হয়।^৪৫

বনৰীয়া শিশুৰ বিষয়ে বৈজ্ঞানিক জ্ঞান কম। ইয়াৰ ভিতৰত এটা সৰ্বোত্তম নথিভুক্ত গোচৰ হৈছে মুখে মুখে প্ৰচলিত ভগ্নী অমলা আৰু কমলা, যাক ১৯২৬ চনত ৰেভাৰেণ্ড জে এ এল সিঙে ভাৰতৰ এখন অৰণ্যত "ঘোঙে ডাঙৰ-দীঘল কৰা" বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। ফ্ৰান্সৰ অস্ত্ৰোপচাৰ বিশেষজ্ঞ চাৰ্জ এৰ’লেছে অৱশ্যে যুক্তি দিছে যে এই গোচৰটো এটা প্ৰৱঞ্চনা আছিল, যিটো সিঙে নিজৰ অনাথ আশ্ৰমৰ বাবে ধন সংগ্ৰহৰ উদ্দেশ্যে সংঘটিত কৰিছিল। শিশু মনোবিজ্ঞানী ব্ৰুনো বেটেলহাইমে কয় যে অমলা আৰু কমলা জন্মতে মানসিক আৰু শাৰীৰিকভাৱে অক্ষম আছিল।^৬ তথাপি বন্য শিশুৰ ওপৰত আন বৈজ্ঞানিক অধ্যয়নো আছে, যেনে জিনিৰ ক্ষেত্ৰত কৰা অধ্যয়ন।^৫

ইতিহাস

১৬০০ চনৰ আগতে বন্য শিশুৰ কাহিনী সাধাৰণতে লোককথা আৰু কিংবদন্তিত সীমাবদ্ধ আছিল। সেই কাহিনীবোৰত বনৰীয়া শিশুৰ চিত্ৰণত খাদ্যৰ বাবে চিকাৰ কৰা, দুটাৰ সলনি চাৰিওখন ভৰিৰে দৌৰা আৰু ভাষা নজনা আদি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। দাৰ্শনিক আৰু বিজ্ঞানীসকলে এনে শিশুৰ ধাৰণাটোৰ প্ৰতি আগ্ৰহী হৈ পৰিছিল, আৰু এই শিশুসকল মানৱ পৰিয়ালৰ পৰা পৃথক প্ৰজাতিৰ অংশ নেকি বুলি প্ৰশ্ন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।

বিজ্ঞানে মানুহৰ বিকাশ, আৰু ১৮ আৰু ১৯ শতিকাত প্ৰাকৃতিক জগতখনৰ বুজাবুজিৰ নাম আৰু শ্ৰেণীবিভাজন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ সময়তে এই প্ৰশ্নটোক গুৰুত্বসহকাৰে লোৱা হৈছিল।^৭ ২০ শতিকাৰ আশে-পাশে মনোবিজ্ঞানীসকলে জৈৱিক আচৰণ আৰু সংস্কৃতিৰ মাজত পাৰ্থক্য বিচাৰি উলিয়াবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। বিচ্ছিন্নভাৱে বা জীৱ-জন্তুৰ সৈতে বাস কৰা বন্য শিশুৱে এই দ্বিধাদ্বন্দ্বৰ উদাহৰণ দাঙি ধৰিছিল।

১৮৪৯–১৮৫০ চনৰ ৰিপৰ্ট অন বুধুক ওৰফে বেগ্ৰী ডিক’ইটছত উইলিয়াম হেনৰী স্লিমেনে কুকুৰনেচীয়াৰ দ্বাৰা লালন-পালন কৰা বন্য শিশুৰ ছটা বিৱৰণ আগবঢ়াইছিল, দুটা তেওঁ নিজেই প্ৰত্যক্ষ কৰিছিল, যিবোৰ ১৮৫২ চনত পৃথকে পৃথকে প্ৰকাশ পাইছিল An Account of Wolves Nurturing Children in Their Dens হিচাপে আৰু সম্ভৱতঃ ৰুডিয়াৰ্ড কিপলিঙৰ ১৮৯৪ চনৰ উপন্যাস দ্য জংঘল বুকৰ মৌগলী চৰিত্ৰটোক অনুপ্ৰাণিত কৰা বুলি ভবা হয়।^৮৯

ঘটনা

প্ৰাইমেট/বান্দৰে ডাঙৰ-দীঘল কৰা

• লুকাছ, দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ খিলঞ্জীয়া ল’ৰা, যাক এদল বাবুনে লালন-পালন কৰিছিল। ১৯০৩ চনত ল’ৰাটোক উদ্ধাৰ কৰা হয়।^{১০১১১২}
• মেৰিনা চেপমেনে ১৯৫৪ চনত প্ৰায় পাঁচ বছৰ বয়সৰ পৰা প্ৰায় ন বছৰ বয়সলৈকে কলম্বিয়াৰ জংঘলত থকা কেপুচিন বান্দৰৰ সৈতে বাস কৰিছিল বুলি দাবী কৰিছিল।^১৩ তেওঁৰ বিয়া হৈছিল, সন্তান জন্ম দিছিল আৰু কোনো স্থায়ী সমস্যা নোহোৱাকৈ বহুলাংশে স্বাভাৱিক জীৱন কটায়, যিটো এটা বন্য শিশুৰ বাবে অস্বাভাৱিক যেন লাগে।
• ১৯৭৪ চনত বুৰুণ্ডিৰ এখন জংঘলত ভাৰ্ভেট বান্দৰৰ এটা দলৰ সৈতে আৱিষ্কাৰ হোৱা ল’ৰা জন।^১৪১৫
• মিল্টন ওবোটেৰ সৈন্যই কাম্পালাৰ পৰা প্ৰায় ৫০ মাইল (৮০ কিলোমিটাৰ) দূৰত্বত থকা তেওঁলোকৰ গাঁওখনত অভিযান চলোৱাৰ সময়ত উগাণ্ডাৰ গৃহযুদ্ধত ৰবাৰ্ট মায়াঞ্জা(১৯৮২)ই তিনি বছৰ বয়সত পিতৃ-মাতৃক হেৰুৱাইছিল। তাৰ পিছত ৰবাৰ্ট বন্যপ্ৰাণীত, অনুমানিকভাৱে ভাৰ্ভেট বান্দৰৰ সৈতে, তিনি বছৰ ধৰি জীয়াই থাকে, যেতিয়ালৈকে তেওঁক নেচনেল ৰেজিষ্টেন্স আৰ্মীৰ সৈন্যই বিচাৰি নাপায়।^১৬
• দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ কোৱাজুলু-নাটালত বান্দৰৰ সংগত প্ৰায় এবছৰ কটোৱাৰ পিছত প্ৰায় পাঁচ বছৰীয়া ল’ৰা চেটাৰ্ডে ম্থিয়ানে (বা মিফুনে) (১৯৮৭)ক উদ্ধাৰ কৰা হয়। তেওঁক পোৱাৰ দিনটোৰ পিছত শনিবাৰে তেওঁক এই নামটো দিয়া হ’ল আৰু ম্থিয়ানে তেওঁক গ্ৰহণ কৰা বিশেষ বিদ্যালয়খনৰ প্ৰধান শিক্ষয়িত্ৰীগৰাকীৰ নাম আছিল। প্ৰায় ১৭ বছৰ বয়সত তেওঁ কেতিয়াও কথা ক’ব পৰা নাছিল, আৰু বান্দৰৰ দৰে খোজ কাঢ়ি জপিয়াইছিল। তেওঁ কেতিয়াও ৰন্ধা খাদ্য নাখাইছিল আৰু আন শিশুৰ সৈতে ভাগ-বতৰা বা খেলিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল।^১৭ ২০০৫ চনত এক অগ্নিকাণ্ডত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।^১৮
• উগাণ্ডাৰ জন চেবুনিয়াৰ শিশু অৱস্থাতে দেউতাকে মাকক হত্যা কৰি নিজেও ফাঁচী লগাই মৰিছিল। চেবুইনাক ভাৰ্ভেট বান্দৰে লৈ গৈছিল আৰু পিছৰ দুবছৰ তেওঁলোকৰ মাজত থাকি খাদ্য বিচাৰিবলৈ আৰু ভ্ৰমণ কৰিবলৈ শিকিছিল। প্ৰায় সাত বছৰ বয়সত তেওঁক সভ্যতালৈ ঘূৰাই অনা হৈছিল। স্থানীয় এজন গাঁৱৰ মানুহৰ মতে, সৰুতে তেওঁৰ যোগাযোগৰ একমাত্ৰ ধৰণ আছিল কান্দোন আৰু খাদ্যৰ দাবী আৰু তেওঁ আছিল এজন "বন্য ল'ৰা" যাক সকলোৱে ভয় কৰিছিল।^১৯ তাৰ পিছত তেওঁ সম্পূৰ্ণ বাক ক্ষমতা লাভ কৰে আৰু উগাণ্ডাৰ হৈ বিশেষ অলিম্পিকতো দুবাৰকৈ অংশগ্ৰহণ কৰে।^২০

কুকুৰনেচীয়া বাঘৰদ্বাৰা ডাঙৰ-দীঘল হোৱা

• হেচিয়ান কুকুৰনেচীয়া-সন্তান^২১ (১৩০৪, ১৩৪১ আৰু ১৩৪৪) ইউৰেছিয়ান ঘোঙৰ সৈতে হেছৰ অৰণ্যত বাস কৰিছিল।
• ১৮৭২ চনত ভাৰতৰ উত্তৰ প্ৰদেশৰ চিকন্দ্ৰাৰ (আগ্ৰাৰ ওচৰত) এটা গুহাত কুকুৰনেচীয়াৰ মাজত আৱিষ্কাৰ কৰা দীনা শনিচৰ। তেওঁ বিছ বছৰৰো অধিক সময় মানুহৰ মাজত জীয়াই থাকিল, ধূমপান কৰিব পাৰিছিল, কিন্তু কেতিয়াও কথা ক'বলৈ শিকিব পৰা নাছিল আৰু গোটেই জীৱন গুৰুতৰভাৱে অক্ষম হৈ আছিল।^২২২৩
• মাৰ্কছ ৰড্ৰিগেজ পাণ্টোজা (প্ৰায় ১৯৪৬, ছিয়েৰা মৰেনা, স্পেইন) দক্ষিণ স্পেইনৰ পাহাৰত কুকুৰনেচীয়াৰ সৈতে ১২ বছৰ ধৰি বাস কৰিছিল। ১৯ বছৰ বয়সত তেওঁক আৱিষ্কাৰ কৰা হয়।^২৪ ৰড্ৰিগেজৰ কাহিনী ২০১০ চনত স্পেনিছ-জাৰ্মান ছবি এণ্ট্ৰেলোবছত চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। ৰড্ৰিগেজৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ বাবে যুৱ অভিনেতা মেনুৱেল কামাচোৱে ২০১১ চনৰ গ’য়া বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ নতুন অভিনেতাৰ মনোনয়ন লাভ কৰে।

কুকুৰৰ দ্বাৰা ডাঙৰ-দীঘল হোৱা

• অক্সানা মালয়া আছিল এগৰাকী আঠ বছৰীয়া ইউক্ৰেইনৰ ছোৱালী যিয়ে ছবছৰ ধৰি ব্লেক ৰাছিয়ান টেৰিয়াৰৰ সৈতে বাস কৰিছিল।১৯৯১ চনত কুকুৰৰ সৈতে এটা কুকুৰৰ ঘৰত উদ্ধাৰ হৈছিল অক্সানাক। মদ্যপায়ী পিতৃ-মাতৃৰ দ্বাৰা তাই অৱহেলিত হৈছিল। সহমৰ্মিতা বিচাৰি তিনি বছৰীয়া শিশুটোৱে ফাৰ্মখনত খোজ কাঢ়ি সোমাই কুকুৰকেইটাৰ লগত চুমা খালে। তাইৰ আচৰণে মানুহতকৈ কুকুৰক বেছি অনুকৰণ কৰিছিল। তাই চাৰিওখন ভৰিৰে খোজ কাঢ়ি দাঁত নিকটাই ভুকিছিল। সমাজসেৱীয়ে তাইক পিতৃ-মাতৃৰ দায়িত্বৰ পৰা আঁতৰাই আনিছিল। যিহেতু তাইৰ মানুহৰ সংস্পৰ্শৰ অভাৱ আছিল, সেয়েহে তাই হয় আৰু নহয়ৰ বাহিৰে আন কোনো শব্দ নাজানিছিল।^২৫ প্ৰাপ্তবয়স্ক হোৱাৰ লগে লগে অক্সানাক কুকুৰৰ দৰে আচৰণক বশ কৰিবলৈ শিকাইছে। তাই সাৱলীল আৰু বুদ্ধিমানভাৱে কথা ক'বলৈ শিকিছিল^২৬ আৰু গৰু গাখীৰ খুৱাই থকা এখন ফাৰ্মত কাম কৰে,^২৭২৬ কিন্তু বৌদ্ধিকভাৱে কিছু অক্ষম হৈ আছে।^২৮২৯
• ৰাছিয়াৰ ৰেউটভত জন্মগ্ৰহণ কৰা ইভান মিছুকোভ নামৰ এজন ছয় বছৰীয়া ল’ৰাক ১৯৯৮ চনত আৰক্ষীয়ে বনৰীয়া কুকুৰৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰিছিল, যাৰ সৈতে তেওঁ দুবছৰ জীয়াই আছিল। চাৰি বছৰ বয়সতে মাক আৰু মাকৰ গালি-গালাজ কৰা মদ্যপায়ী প্ৰেমিকৰ পৰা পলাই গৈছিল। তেওঁ কুকুৰবোৰক খাদ্য দি তেওঁলোকৰ আস্থা অৰ্জন কৰিছিল আৰু বিনিময়ত কুকুৰবোৰে তেওঁক সুৰক্ষা দিছিল।^৩০ ল'ৰাটো কুকুৰৰ গোটটোৰ "আলফা পুৰুষ"লৈ উঠি আহিছিল।^৩০ যেতিয়া আৰক্ষীয়ে তেওঁক পাইছিল, তেতিয়া তেওঁলোকে ৰেষ্টুৰেণ্টৰ পাকঘৰত খাদ্য এৰি ল’ৰাটোক ধৰিবলৈ কুকুৰবোৰৰ বাবে এটা ফান্দ পাতিছিল।^৩০ যিহেতু তেওঁ কুকুৰৰ মাজত মাত্ৰ দুবছৰহে বাস কৰিছিল, সেয়েহে তেওঁ মোটামুটি দ্ৰুতগতিত ভাষা পুনৰ শিকিছিল।^৩১ তেওঁ সামৰিক বিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু ৰাছিয়ান সেনাবাহিনীত সেৱা আগবঢ়াইছিল।^৩১
• ২০০১ চনত চিলিৰ এজন ১০ বছৰীয়া ল’ৰা (ডগ বয়)ক দুবছৰ ধৰি ৰাজপথৰ কুকুৰৰ সৈতে থকাৰ পিছত উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল। পাঁচ বছৰ বয়সত ল’ৰাটোক পিতৃ-মাতৃয়ে এৰি থৈ যায়।পৰৱৰ্তী শিশু যত্নৰ পৰা পলায়ন কৰাৰ পিছত তেওঁ ১৫টা অঘৰী কুকুৰ লৈ ৰাজপথত ঘূৰি ফুৰিছিল। তেওঁলোকৰ লগত গুহাত থাকি খাদ্যৰ সন্ধানত সময় কটায়, কেতিয়াবা জাবৰৰ টেমাত বাকী থকা বস্তু বিচাৰি পায়। ২০০১ চনত তেওঁৰ অৱস্থা আৰক্ষীৰ দৃষ্টিগোচৰ হয়। উদ্ধাৰৰ চেষ্টাত ল’ৰাজনে সাগৰৰ ঠাণ্ডা পানীত জপিয়াই পলাবলৈ চেষ্টা কৰে। অৱশ্যে ধৰা পৰি চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি হয়। তেওঁ হতাশা আৰু আক্ৰমণাত্মক প্ৰৱণতা প্ৰদৰ্শন কৰিছিল আৰু যদিও তেওঁ কথা ক'ব পাৰিছিল, তথাপিও তেওঁ কথা খুব কমেইহে কৈছিল।^৩২
• ট্ৰিয়েন কলড্ৰাৰ, ৰোমানিয়া (২০০২ চনত পোৱা) যাক "ৰোমানিয়ান ডগ বয়" বা "Mowgli" বুলিও জনা যায়। চাৰি বছৰৰ পৰা সাত বছৰ বয়সলৈকে ট্ৰাইয়ানে পৰিয়াল নোহোৱাকৈয়ে জীয়াই আছিল। সাত বছৰ বয়সত উদ্ধাৰ হোৱা ল’ৰাজনক অপুষ্টিৰ বাবে তিনি বছৰীয়া যেন লগা হৈছিল। গাৰ্হস্থ্য হিংসাৰ বাবে মাকে ঘৰ এৰি থৈ গৈছিল আৰু মাক যোৱাৰ পিছত কেতিয়াবা ট্ৰিয়েনে ঘৰৰ পৰা দৌৰি গৈছিল।বন্যপ্ৰাণীত বাস কৰিছিল আৰু কাৰ্ডবৰ্ডৰ বাকচ এটাত আশ্ৰয় লৈছিল। সংক্ৰমিত ঘাঁ, ৰক্ত সঞ্চালন বেয়া হোৱা, ভিটামিন ডিৰ অভাৱত শিশুৰ ৰোগত আক্ৰান্ত হৈছিল। ট্ৰিয়েনক বিচাৰি পাইছিল মানোলেস্কু ইওয়ানে, যিজনে নিজৰ গাড়ীখন বিকল হোৱাৰ পিছত ঠাইখণ্ডত খোজ কাঢ়ি গৈ আছিল। আশপাশৰ অঞ্চলত, আধাখোৱা কুকুৰ এটাও পোৱা গৈছিল। বহুতে ধৰি লৈছে যে ল’ৰাটোৱে জীয়াই থাকিবলৈ কুকুৰটোক খাইছিল। যেতিয়া ট্ৰিয়েনক যত্ন লোৱা হৈছিল, তেতিয়া তেওঁ সাধাৰণতে বিচনাৰ তলত শুইছিল আৰু সকলো সময়তে খাব বিচাৰিছিল।^৩৩ ২০০৭ চনত ট্ৰিয়েনক তেওঁৰ ককাকে যত্ন লৈছিল আৰু স্কুলত তৃতীয় শ্ৰেণীত ভাল ফলাফল দেখুৱাইছিল।^৩৪
• আন্দ্ৰেই টলষ্টিখ (২০০৪) চাইবেৰিয়াৰ দুৰ্গম অঞ্চলত কুকুৰে তিনি মাহৰ পৰা ৭ বছৰ বয়সলৈকে ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল। মাক-দেউতাকে তেওঁক অৱহেলিত কৰিছিল কাৰণ তেওঁৰ কথা কোৱা আৰু শ্ৰৱণ ক্ষমতাৰ সমস্যা আছিল। ল’ৰাটোক বিচাৰি পোৱা সমাজকৰ্মীসকলে কৌতুহলী হৈ পৰিছিল যে ল’ৰাটোক কিয় নিজৰ স্থানীয় বিদ্যালয়ত ভৰ্তি কৰা হোৱা নাছিল। এই ল’ৰাটোৱে মানুহৰ লগত যোগাযোগৰ অভাৱত কথা ক’ব পৰা নাছিল আৰু চাৰিও ভৰিৰে খোজ কঢ়া, মানুহক কামোৰা আৰু খাদ্য খোৱাৰ আগতে খাদ্য চেলেকি খোৱা আদি বহুতো কুকুৰৰ দৰে বৈশিষ্ট্য আছিল।^৩০
• ২০১৩ চনত ৰাছিয়াত মদীনাক উদ্ধাৰ হোৱাৰ সময়ত তিনি বছৰীয়া ছোৱালী আছিল। মদীনা জন্মৰ পৰা তিনি বছৰ বয়সলৈকে কুকুৰৰ লগত আছিল। তাই ঠাণ্ডাত সিহঁতৰ লগত শুইছিল, সিহঁতৰ লগত খাদ্য খাইছিল, সিহঁতৰ লগত খেলিছিল। মদিনাৰ দেউতাকে তাইক জন্মৰ পিছত এৰি থৈ গৈছিল, তাৰ পিছত মদিনাৰ মাকে মদ্যপায়ী হৈ পৰিছিল আৰু শিশুটিকো অৱহেলা কৰিছিল। ২০১৩ চনত সমাজকৰ্মীয়ে যেতিয়া বিচাৰি পাইছিল তেতিয়া মদিনা সম্পূৰ্ণ নগ্ন আছিল আৰু হাড় চোবাই খোৱাকে ধৰি কুকুৰৰ দৰে আচৰণত লিপ্ত হৈছিল। ইয়াৰ পিছত চিকিৎসকে নিশ্চিত কৰে যে প্ৰায় গোটেই জীৱন অৱহেলিত হোৱাৰ পিছতো তেওঁ এতিয়া মানসিক আৰু শাৰীৰিকভাৱে সক্ষম।^২৫

ভালুকৰদ্বাৰা ডাঙৰ-দীঘল হোৱা

লিথুৱেনিয়ান ভালুক-ল’ৰা তিনিটা (১৬৫৭, ১৬৬৯, ১৬৯৪)^২১ – পোলেণ্ডৰ ৰাণী (১৬৬৪–১৬৮৮)ৰ আৰ্কাইভৰপৰা চাৰ্জ এৰ্লেছে দেখুৱাইছে যে এইবোৰ মিছা। ইউৰেছিয়ান ব্ৰাউন বিয়াৰৰ লগত লিথুৱেনিয়াৰ অৰণ্যত বাস কৰা এজন ল’ৰাহে আছিল; ১৬৬৩ চনৰ বসন্ত কালত তেওঁক পোৱা গৈছিল আৰু তাৰ পিছত পোলেণ্ডৰ ৰাজধানীলৈ অনা হৈছিল।^৩৫। ভালুকৰ সৈতে হাবিত বাস কৰা চিকাৰীয়ে দেখা দুজন ল’ৰাৰ ভিতৰত এজন আছিল যোচেফ নামৰ ল’ৰাটো। প্ৰায় ৯ বছৰ বয়সত তেওঁক বন্দী কৰা হৈছিল, তেওঁ থিয় হৈ খোজ কাঢ়িবলৈ শিকিছিল আৰু সিজোৱা মাংস খাবলৈ শিকিছিল, কিন্তু কাপোৰ পছন্দ কৰা নাছিল আৰু কেতিয়াও ভাল কথা কোৱা নাছিল। আনজন ল’ৰা কেতিয়াও বন্দী হোৱা নাছিল; দুয়োকে হয়তো ভুলবশতঃ পৰিয়ালে টাটাৰ অভিযানৰপৰা হাত সাৰিবলৈ চেষ্টা কৰি পৰিত্যাগ কৰিছিল।

ভেৰাৰ দ্বাৰা ডাঙৰ-দীঘল হোৱা

• ভেড়াৰ দ্বাৰা ডাঙৰ-দীঘল হোৱা এজন আইৰিছ ল’ৰা, নিকোলেছ টালপে তেওঁৰ গ্ৰন্থ Observationes Medicae (1672)ত প্ৰকাশ কৰিছে।^২১৩৬ খবৰ অনুসৰি ল’ৰাটোৱে কিছুদিন ধৰি বন্দী হোৱাৰ পৰা হাত সাৰিছিল আৰু ১৬৭২ চনত ১৬ বছৰ বয়সত ধৰা পৰাৰ পিছত আমষ্টাৰডামলৈ লৈ যোৱাৰ পিছত স্বাভাৱিক খাদ্য খাবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল, অতি উষ্ণতা সহ্য কৰিছিল যদিও আন মানুহক এৰাই চলিছিল।^৩৭ চাৰ্জ এৰ’লেছে প্ৰমাণ দিছে যে এই ল’ৰাজন গুৰুতৰভাৱে অক্ষম আছিল আৰু ধনলাভৰ বাবে প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল।^৩৫
• কিৰ্গিস্তানত ভেড়াৰ জাকত বাস কৰা এজন ১৪ বছৰীয়া ল’ৰা, যাক ভেড়াৰ ল’ৰা (২০০৯) বুলিও কোৱা হয়। মাক-দেউতাকে কাম বিচাৰি যোৱাৰ পিছত আইতাকৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আইতাকে যত্ন লৈছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ৮ বছৰ ধৰি এটা অস্থায়ী আশ্ৰয় শিবিৰত ভেড়াৰ সৈতে বাস কৰিছিল। তেওঁৰ যোগাযোগৰ কোনো দক্ষতা নাছিল আৰু শৌচাগাৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা নাছিল।^৩৮

ছাগলীৰ দ্বাৰা ডাঙৰ-দীঘল হোৱা

এণ্ডিজ ছাগলীৰ ল’ৰা (১৯৯০) নামৰ ডেনিয়েলে প্ৰায় ৮ বছৰ বন্যপ্ৰাণীৰ স’তে বাস কৰিছিল। পেৰুৰ পাহাৰত তেওঁক আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল আৰু তেওঁক ছাগলী বা লামাই ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল। পৰ্বতৰ ছাগলীৰ লগত চাৰিওখনে খোজ কাঢ়ি দৌৰিছিল। তেওঁ ছাগলীৰ গাখীৰ খাইছিল আৰু জামু আৰু শিপা খাইছিল।^৩৯