বন্ধ পৰিৱেশ ব্যৱস্থা

বন্ধ পৰিৱেশ ব্যৱস্থা বা নিহিত পৰিৱেশ ব্যৱস্থা (CES) হৈছে এনে পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ যিয়ে জীৱন ৰক্ষা কৰাত সহায় কৰিবলৈ ব্যৱস্থাৰ বাহিৰৰ কোনো অংশৰ সৈতে পদাৰ্থ বিনিময়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰে।

এই শব্দটো বেছিভাগেই সৰু, মানৱসৃষ্ট পৰিৱেশ তন্ত্ৰক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এনে ব্যৱস্থাই সম্ভাৱনাময়ভাৱে জীৱন-সহায়ক ব্যৱস্থা বা মহাকাশৰ বাসস্থান হিচাপে কাম কৰিব পাৰে।^১

বন্ধ পৰিৱেশ ব্যৱস্থাত এটা প্ৰজাতিৰদ্বাৰা উৎপাদিত যিকোনো আৱৰ্জনা পদাৰ্থ অন্ততঃ আন এটা প্ৰজাতিৰদ্বাৰা ব্যৱহাৰ কৰিব লাগিব। যদি উদ্দেশ্য কোনো জীৱ যেনে নিগনি বা মানুহক ৰক্ষা কৰা হয়, তেন্তে কাৰ্বন ডাই অক্সাইড, মল, প্ৰস্ৰাৱৰ দৰে পেলনীয়া পদাৰ্থবোৰ অৱশেষত অক্সিজেন, খাদ্য আৰু পানীলৈ ৰূপান্তৰিত হ’ব লাগিব।

এই ব্যৱস্থাসমূহ এতিয়াও নিৰন্তৰ বাহ্যিক শক্তিৰ ইনপুটৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল, যেনে সূৰ্যৰ পোহৰ।^২

বন্ধ পৰিৱেশ ব্যৱস্থাত অন্ততঃ এটা অটোট্ৰফিক জীৱ থাকিব লাগিব। কেমোট্ৰফিক আৰু ফটোট্ৰফিক দুয়োটা জীৱই যুক্তিযুক্ত হ’লেও আজিলৈকে প্ৰায় সকলো বন্ধ পৰিৱেশ ব্যৱস্থাই সেউজীয়া শেলাইৰ দৰে অটোট্ৰফৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে।

উদাহৰণ

সমগ্ৰ গ্ৰহৰ বাবে এটা বন্ধ পৰিৱেশ ব্যৱস্থাক পৰিৱেশমণ্ডল বোলা হয়।^৩৪

মানৱ জীৱন বজাই ৰাখিবলৈ সৃষ্টি কৰা মানৱসৃষ্ট বন্ধ পৰিৱেশ ব্যৱস্থাসমূহৰ ভিতৰত বায়’স্ফিয়াৰ ২, মেলিছা, আৰু বায়’ছ-১, বায়’ছ-২, আৰু বায়’ছ-৩ আদি প্ৰকল্পসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত।^৫ কিন্তু মানৱ জড়িত কোনো কৃত্ৰিম বন্ধ পৰিৱেশ ব্যৱস্থাই দীৰ্ঘদিন ধৰি মানৱ জীৱনক সফলতাৰে ধৰি ৰখাত সহায় কৰিব পৰা নাই।

বটল বাগিছা আৰু একুৰিয়াম পৰিৱেশমণ্ডল হৈছে আংশিকভাৱে বা সম্পূৰ্ণৰূপে আবদ্ধ কাঁচৰ পাত্ৰ যিবোৰ স্বয়ংসম্পূৰ্ণ বন্ধ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ, যিবোৰ তৈয়াৰ কৰিব বা ক্ৰয় কৰিব পাৰি। ইয়াৰ ভিতৰত ক্ষুদ্ৰ মিছামাছ, শেলাই, শিলগুটি, সজ্জাগত খোলা আৰু গৰ্গনিয়া আদি থাকিব পাৰে।^৬

দুৰ্বলতা

বন্ধ পৰিৱেশ ব্যৱস্থাবোৰ কম জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ বাবে প্ৰায়ে অস্থিৰ হৈ থাকে, কিয়নো ইয়াত প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ তন্ত্ৰতকৈ বহু কম প্ৰজাতি থাকে। ইয়াৰ উপৰি ইয়াত প্ৰাকৃতিক চক্ৰ, ট্ৰফিক পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া আৰু জনসংখ্যাৰ গতিশীলতাক সুস্থিৰ কৰাত সহায় কৰা অতিৰিক্ততাৰ অভাৱ, কাৰণ বন্ধ ব্যৱস্থাৰ প্ৰজাতিৰ যিকোনো হ্ৰাসে ব্যৱস্থাৰ পতনৰ সূচনা কৰিব পাৰে কাৰণ আন কোনো জীৱই ক্ষতিপূৰণ দিব নোৱাৰে।

কাৰ্বন নিষ্কাশন আৰু অক্সিজেন উৎপাদনৰ দৰে প্ৰাকৃতিক প্ৰক্ৰিয়াসমূহ বন্ধ ব্যৱস্থাৰ ভিতৰত হোৱা পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰতি অতি সংবেদনশীল, যাৰ ফলত গেছ আৰু বিষাক্ত পদাৰ্থৰ বিপজ্জনক সঞ্চয় বা হ্ৰাস হ’ব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, বায়’স্ফিয়াৰ ২ত অক্সিজেনৰ মাত্ৰা হ্ৰাস পোৱাৰ বিপৰীতে মাটিৰ অণুজীৱই অধিক মাত্ৰাত কাৰ্বন ডাই অক্সাইড উৎপন্ন কৰিছিল, যাৰ ফলত জলভাগত শেলাইৰ ফুলৰ হাৰ অধিক হৈছিল। ফলত ৩০% প্ৰজাতি আৰু সকলো পৰাগ সংযোগকাৰী মৰি যায়।।^৭

বন্ধ ব্যৱস্থাত মানুহৰ জড়িততাই অধিক দুৰ্বলতাৰ সৃষ্টি কৰে, কাৰণ মানুহৰ শ্বাস-প্ৰশ্বাস আৰু পুষ্টিকৰ খাদ্যক অতিৰিক্ত টান দিয়া হয়।^৮ অণুপুষ্টিকৰ সীমাবদ্ধতা, মানসিক প্ৰয়োজনীয়তা আৰু আৱৰ্জনা উৎপাদনে ব্যৱস্থাটোৰ দীৰ্ঘম্যাদী সামগ্ৰিক স্থিতাৱস্থাক জটিল কৰি তোলে।

কল্পকাহিনীত

বন্ধ পৰিৱেশ ব্যৱস্থা সাধাৰণতে কল্পকাহিনী আৰু বিশেষকৈ কল্পবিজ্ঞানত দেখা যায়। ইয়াৰ ভিতৰত গম্বুজযুক্ত চহৰ, মহাকাশ কেন্দ্ৰ আৰু বিদেশী গ্ৰহ বা গ্ৰহাণুৰ বাসস্থান, নলাকাৰ বাসস্থান (যেনে অ’নিল চিলিণ্ডাৰ), ডাইছন গোলক ইত্যাদি।^৯