পৱিত্ৰ সুৰক্ষা গীৰ্জা

পৱিত্ৰ সুৰক্ষা গীৰ্জা (ইংৰাজী ভাষা: Holy Intercession Church; ইউক্ৰেইনীয়ান: Свято-Покровська церква) হ’ল এটা পাথৰেৰে নিৰ্মিত প্ৰতিৰক্ষামূলক দুৰ্গসদৃশ গীৰ্জা, যিটো দেৱীমাতৃৰ পৱিত্ৰ সুৰক্ষা উৎসৱৰ সন্মানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই ভৱনটো ইউক্ৰেইনৰ খেমেলনিট্স্কি ওব্লাষ্টৰ খেমেলনিট্স্কি ৰেলৱে জিলাৰ সুট্কিভচি গাঁৱত অৱস্থিত। ই একেলগে এটা দুৰ্গ আৰু এটা গীৰ্জা দুয়োটা ৰূপতে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। পোডিলিয়া অঞ্চলৰ প্ৰতিৰক্ষামূলক নিৰ্মাণশৈলীৰ ই এক অনন্য নিদৰ্শন আৰু বৰ্তমান ই এটা সক্ৰিয় উপাসনাগৃহ তথা সংগ্ৰহালয়। এইখন ইউক্ৰেইনৰ আটাইতকৈ পুৰণি প্ৰতিৰক্ষামূলক গীৰ্জাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু টেট্ৰাকনকপ্ৰকাৰৰ একমাত্ৰ মধ্যযুগীয় প্ৰতিৰক্ষামূলক ধৰ্মীয় ভৱন। ইয়াৰ আটাইতকৈ ওচৰৰ সাদৃশ্যপূৰ্ণ আৰ্হিটো ফ্ৰান্সৰ এটাম্পছত অৱস্থিত দুৰ্গৰ গীৰ্জাটোৰ সৈতে পোৱা যায়।^১

ইতিহাস

প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ত পৱিত্ৰ সুৰক্ষা গীৰ্জাটো এটা প্ৰতিৰক্ষামূলক গাঁথনি হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, কাৰণ এই গাঁওখন কুচমান পথৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল য’ত তাতাৰসকলে মাজে মাজে আক্ৰমণ চলাইছিল।

১৪৭৬ চনত এই দুৰ্গটোক এটা গীৰ্জালৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হয়, য’ত প্ৰথম স্তৰত ইটাৰ ৰিবড তোৰণ আৰু কেন্দ্ৰীয় স্থানৰ দ্বিতীয় স্তৰৰ ওপৰত গথিক নেৰ্ভাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৬ শতিকাত ইয়াৰ প্ৰথম স্তৰৰ বা খোপৰ দেৱালবোৰ ফ্ৰেস্কো বা দেৱাল চিত্ৰৰে অংকন কৰা হৈছিল, যাৰ কিছু অংশ আজিও সংৰক্ষিত হৈ আছে।^২

১৮ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বাৰোক শৈলীৰ জোঙা শীৰ্ষ থকা এটা দুটা স্তৰৰ কাঠৰ ঘণ্টা ঘৰ বাৰাণ্ডাৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। সম্ভৱতঃ একে সময়তে ভৱনটোৰ পশ্চিম মুখভাগটোক সন্মুখৰ মুখ্যভাগলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হয় আৰু তালৈ গীৰ্জাৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো স্থানান্তৰ কৰা হয়।^২

১৮৯৪ আৰু পিছলৈ ১৯০৩ চনত এই ভৱনটোৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ কাৰ্য কৰা হয়, য’ত ত্ৰিকোণীয় চালবোৰ ভাঙি পেলোৱা হয় আৰু কাঠৰ ফলকৰ সৰু চালবোৰৰ ঠাইত ঢাল খোৱা টিনৰ চাল ব্যৱহাৰ কৰা হয়।^২ এই ধাৰাবাহিক পুনৰ্নিৰ্মাণৰ ফলত গীৰ্জাটোৱে নিজৰ পুৰণি গথিক আৰু বাৰোক ৰূপ হেৰুৱাই পেলায় আৰু ৰাছিয়ান সাম্ৰাজ্যত বহুলভাৱে প্ৰচলিত ডায়োচেচিয়ান বা জিলা গীৰ্জাৰ সাধাৰণ বৈশিষ্ট্যসমূহ লাভ কৰে।

ছোভিয়েট ধৰ্মবিৰোধী নিৰ্যাতনৰ সময়ত এই মন্দিৰটো দুবাৰকৈ বন্ধ কৰি দিয়া হৈছিল: ১৯৩৯ চনৰপৰা ১৯৪২ চনলৈ আৰু ১৯৪৬ চনৰপৰা ১৯৮৯ চনলৈ।^১

১৯৯০-ৰ দশকত অপেছাদাৰী কাৰিকৰী মেৰামতিৰ ফলত স্মৃতিসৌধটোৰ বাহিৰৰ আৰু ভিতৰৰ দেৱালসমূহ চিমেণ্টৰ মৰ্টাৰেৰে প্লাষ্টাৰ কৰা হৈছিল, যাৰ ফলত দেৱালবোৰ সেমেকি পৰে আৰু বেছিভাগ দেৱাল চিত্ৰ চিৰদিনৰ বাবে নষ্ট হৈ যায়। ২০০৬ চনত বিশেষজ্ঞসকলে এই ভৱনটোৰ অৱস্থা অতি সংকটজনক বুলি নথিভুক্ত কৰিছিল।

২০০৬-২০০৯ চনত বিখ্যাত ইউক্ৰেনীয় সংৰক্ষক য়েভহেনিয়া প্লামেনিট্স্কা আৰু স্থাপত্য বিজ্ঞানৰ প্ৰাৰ্থী ওলহা প্লামেনিট্স্কাৰ প্ৰকল্প অনুসৰি এই স্মৃতিসৌধটোৰ এক বৃহৎ পুনৰুদ্ধাৰ কাৰ্য সম্পন্ন কৰা হয়।

এই জৰুৰীকালীন কাৰ্যৰ ফলত মন্দিৰৰ দেৱালসমূহ শুকুৱাই লোৱা হয়, চিমেণ্টৰ প্লাষ্টাৰ আংশিকভাৱে আঁতৰোৱা হয় আৰু ভৱনটোৰ বিপদাপন্ন অৱস্থা দূৰ কৰা হয়। মধ্যযুগীয় গম্বুজৰ আৰ্হিত নিৰ্মিত হেৰাই যোৱা পুৰণি চালখন এই স্মৃতিসৌধটোলৈ ঘূৰাই অনা হয়, যিখন কেন্দ্ৰীয় স্তম্ভ এটাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। প্ৰথম স্তৰত স্তম্ভটো সম্পূৰ্ণ সুৰক্ষিত আছিল, কিন্তু ত্ৰিকোণীয় চাল ভাঙি পেলোৱাৰ সময়ত দ্বিতীয় স্তৰত ইয়াক আঁতৰাই দিয়া হৈছিল। দ্বিতীয় স্তৰত আংশিকভাৱে ধ্বংস হোৱা প্ৰতিৰক্ষামূলক দেৱাল আৰু মন্দিৰৰ ভিতৰৰ প্ৰতিৰক্ষামূলক গেলেৰীবোৰ পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হয়। চিমেণ্টৰ প্লাষ্টাৰ সম্পূৰ্ণৰূপে আঁতৰাই দেৱাল চিত্ৰসমূহ মুকলি কৰা, গীৰ্জাৰ ভিতৰৰ অংশৰ পুনৰুদ্ধাৰ কৰা আৰু কাষৰীয়া অঞ্চলৰ সৌন্দৰ্যবৰ্ধনৰ কাম সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। সুট্কিভচি গাঁৱৰ গীৰ্জা সমপ্ৰদায় আৰু ইয়াৰ আঞ্চলিক প্ৰশাসনৰ অনুৰোধত ২০০৭-২০০৯ চনত আঞ্চলিক উন্নয়ন আৰু নিৰ্মাণ মন্ত্ৰ্যালয়ে আৱণ্টন কৰা ধনেৰে এই কাম কৰা হৈছিল।

২০১০-ৰ দশকৰ তথ্য অনুসৰি পৱিত্ৰ সুৰক্ষা গীৰ্জাখন এটা সক্ৰিয় ধৰ্মীয় উপাসনাৰ স্থান।

২০১৯ চনৰ ৭ ফেব্ৰুৱাৰীত ধৰ্মগুৰুগৰাকীৰ অবিহনেই গীৰ্জাৰ সমপ্ৰদায়টোৱে মস্কো পেট্ৰিয়াৰ্চেটৰ অধীনৰ ইউক্ৰেনীয় অৰ্থডক্স গীৰ্জাৰপৰা আঁতৰি ইউক্ৰেইনৰ অৰ্থডক্স গীৰ্জাত যোগ দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। ২০২১ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ইউক্ৰেইনৰ সৰ্বোচ্চ আদালতে মস্কোপন্থী প্ৰাক্তন ধৰ্মগুৰুজনৰ সকলো যুক্তি নাকচ কৰে আৰু এইদৰে গীৰ্জাটোৱে এক নতুন আইনী মৰ্যাদা লাভ কৰে।^৩

স্থাপত্যশৈলী

ইয়াৰ স্থানিক পৰিকল্পনাৰ ক্ষেত্ৰত সুট্কিভচিৰ পৱিত্ৰ সুৰক্ষা গীৰ্জাটো এটা কেন্দ্ৰীয় গাঁথনি আৰু ইয়াৰ কাষতে থকা চাৰিটা অৰ্ধ-চুঙাকৃতিৰ স্তম্ভ বা টাৱাৰ বিশিষ্ট টেট্ৰাকনক গাঁথনিৰ অন্তৰ্ভুক্ত। মুখ্যভাগৰ কাষেৰে যোৱা পশ্চিমৰ অৰ্ধবৃত্তটো আৰু দেৱালৰ সমগ্ৰ উচ্চতা ৩.৮ মিটাৰৰ এটা পোন অংশৰ দ্বাৰা জিলিকাই তোলা হৈছে।

দেৱালবোৰ ১.৫–১.৮ মিটাৰ ডাঠ আৰু সৰু সৰু পাথৰেৰে নিৰ্মিত তথা চূণশিলৰ মৰ্টাৰেৰে পৰিপূৰ্ণ।^১

প্ৰথম স্তৰৰ ওপৰৰ চালখন হ’ল ইটাৰ ক্ৰছ বা পথালি তোৰণ আৰু কন্সোল ভল্টৰ এটা ব্যৱস্থা, য’ত নেৰ্ভাৰৰ ওপৰত ফৰ্মৱৰ্ক বা সাঁচ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেন্দ্ৰীয় স্থানত সেইবোৰ এটা স্তম্ভৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে আৰু ইয়াৰ চুকবোৰত বিচনী আকৃতিৰ নেৰ্ভাৰৰ থোপ গঠন কৰে। তোৰণৰ দ্বাৰা কেন্দ্ৰীয় স্থানৰ পৰা পৃথক কৰা অৰ্ধবৃত্তবোৰত এটা তৰা আকৃতিৰ তোৰণৰ সাদৃশ্য দেখা যায়। যিবোৰ স্থানত নেৰ্ভাৰবোৰ নিৰ্ভৰ কৰে, তাত বিভিন্ন আৰ্হিৰ কেণ্টিলিভাৰ ব্লক বা ওলমি থকা শিলৰ গাঁথনি ৰখা হৈছে আৰু তোৰণৰ ওপৰৰ ৰেখাৰ কাষেৰে বংশগত প্ৰতীক যুক্ত ঢাল থকা শিলৰ ব্লকসমূহ অৱস্থিত।

দ্বিতীয় মহলালৈ যোৱা খটখটিবোৰ ভিতৰুৱা আৰু পাথৰেৰে নিৰ্মিত। মুখ্যভাগবোৰ প্ৰথমতে গুৰি কৰা ইটাৰ সৈতে মিশ্ৰিত গেৰুৱা ৰঙৰ গ্ৰাউট বা মৰ্টাৰেৰে ঢকা আছিল। দ্বিতীয় স্তৰত ভৰিৰে কৰা যুদ্ধৰ বাবে ব্যৱহাৰ হোৱা মেচিকুল বা বিশেষ প্ৰতিৰক্ষামূলক ফুটা সংৰক্ষিত হৈ আছে: প্ৰধান মেচিকুলটো প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঠিক ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি বেচমেণ্ট স্তৰৰ পৰা ওপৰলৈ উঠি যোৱা আৰু হিপড বা ঢাল খোৱা চালখনক সমৰ্থন কৰা স্তম্ভটোৰ তলৰ অংশটোও সংৰক্ষিত হৈ আছে। ত্ৰিকোণীয় চাল ভাঙি পেলোৱাৰ সময়ত চালৰ সৈতে সমান কৰা তলৰ অংশসমূহ আজিও দেখিবলৈ পোৱা যায়। দ্বিতীয় স্তৰত গীৰ্জাৰ কেন্দ্ৰীয় অংশৰ চুকত থকা সৰু চুকীয়া টাৱাৰ বা বাৰ্টিচানসমূহ বিশেষভাৱে আকৰ্ষণীয়। ইয়াৰ চালখন কাঠৰ ফলক বা চিঙলেৰে নিৰ্মিত।

চিমেণ্টৰ প্লাষ্টাৰৰ তলত দেৱাল চিত্ৰসমূহ আংশিকভাৱে সংৰক্ষিত হৈ আছে। এইবোৰ ১৬ শতিকাৰ পুৰণি আৰু ইয়াৰ ওপৰত ১৯ শতিকাৰ তৈলচিত্ৰৰ অৱশিষ্ট আছিল, যিবোৰ ১৯৯০-ৰ দশকৰ অপেশাদাৰী মেৰামতিৰ সময়ত নষ্ট হৈ যায়।

গীৰ্জাৰ তলত কিছুমান তলকোঠা আছিল য’ত বহুতো মানুহৰ অৱশিষ্ট আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি এটা গোপন সুৰংগ বা ভূগৰ্ভস্থ পথে ইয়াক পোনপোটীয়াকৈ সুট্কিভচি দুৰ্গৰ সৈতে সংযোগ কৰিছিল।^১

এই স্মৃতিসৌধটো ১৪-১৮ শতিকাৰ স্থাপত্য কলাৰ এক উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন আৰু সমগ্ৰ দেশতে ইয়াৰ স্থাপত্য তথা পৰিকল্পনাৰ কোনো দ্বিতীয় আৰ্হি বা সাদৃশ্য নাই।

২০১১ চনৰ জুলাই মাহৰ তথ্য অনুসৰি চৰকাৰে পুনৰুদ্ধাৰ কাৰ্যৰ বাবে ৫৫ লাখ ইউক্ৰেনীয় হ্ৰিভনিয়া ধন আৱণ্টন কৰিছিল, কিন্তু এই কামৰ আৰম্ভণিলৈ তেতিয়াও অপেক্ষা কৰিবলগীয়া হৈছিল।

উৎস

• Kurus, I.; Bazhenov, L.; Boyev, Y. (2010). uk:Путівник. Хмельницька область. Bohdana. পৃ. 320. ISBN 978-966-425-010-5
• Lohvyn, H. N. (1959). uk:Оборонні споруди в Сутківцях. Derzhbudvydav. পৃ. 12
• Lypa, K. A. (2013). uk:Церква-фортеця в Сутківцях. Encyclopedia of History of Ukraine. Institute of History of Ukraine. পৃ. 470. ISBN 978-966-00-1359-9
• Plamenytska, Olha. (1994). uk:Початок мурованого оборонного будівництва на Поділлі. Архітектурна спадщина України. পৃ. 39–57
• Plamenytska, Olha. (2005). uk:Сакральна архітектура Кам'янця на Поділлі. Кам'янець-Подільський: Абетка. পৃ. 208–209
• Plamenytska, Olha. (2008). uk:Церква-донжон у Сутківцях. До питання типології середньовічного оборонного будівництва Поділля. Українська академія мистецтв. Дослідницькі та науково-методичні праці. পৃ. 155–169
• Plamenytska, Olha. (2000). uk:Церква-замок Покрова Богородиці. Пам'ятки архітектури та містобудування України. Довідник Державного реєстру національного культурного надбання. পৃ. 271–272
• Plamenytska, Olha. (1992). ru:Замок в Сутковцах. Архитектурное наследство. পৃ. 148–155
• Plavutsky, G. G. (1905). ru:Церковь-замок в Сутковцах Летичевского уезда. Деревянные и каменные храмы. পৃ. 45–50
• Sichynsky, V. (1929). uk:Сутківська твердиня. Записки Наукового Товариства ім. Шевченка. পৃ. 143–180
• Sichynsky, V. (1935). uk:Сутківці. Життя і знання. পৃ. 35–36
• Sitsinskyi, Yukhym. (1928). uk:Оборонні замки західного Поділля: історично-археологічні нариси. Записки Історично-філологічного відділу ВУАН. পৃ. 64–160
• Sitsinskyi, Yukhym. (1889). ru:Церковь-замок в Сутковцах Летичевского уезда. Подольские епархиальные ведомости. পৃ. 19–59
• Zharikov. ru:Покровская церковь-замок, XIV—XV, XVIII ст.ст.. Памятники градостроительства и архитектуры Украинской ССР. в 4-х томах. Budivelnyk. পৃ. 233
• Zharkykh, M. I. uk:Храми Поділля. Довідник. (Ярмолинецький район). Pradidivska Slava
• (1892). ru:Церковь-замок в Сутковцах. Исторический вестник. পৃ. 537

বাহ্যিক সংযোগ

• Покровська церква-замок (XIV-XIX ст.) // Око. Архітектура і краєзнавство України
• Дмитро Полюхович. Церква-фортеця, граф Каліостро та "скіфський скарб" // Zbruch, 13.05.2015
• Дмитро Полюхович. Сьогодення унікальної пам’ятки // Zbruch, 14.05.2015
• Відеоекскурсія: Архітектура церкви-фортеці у Сутківцях на Хмельниччині
• Свято-Покровську церкву-фортецю на Хмельниччині передадуть у державну власність
• Хмельниччина: процес оформлення церкви-фортеці у державну власність на фінальній стадії
• Подібна є лише у Франції: чим унікальна подільська церква-фортеця в Сутківцях і чому УПЦ МП не хоче її відпускати // Еспресо Захід, 21.07.2024